Xosrov və Şirin, fəsil 66
Məsnəvi nədir?
Məsnəvi: hər beyti öz qafiyəsi ilə gələn uzun nəzm, adətən dastan və ya hekayə.
مَلک دانسته بود از رای پُر نورکه غمپردازِ شیرین است شاپور
به خدمت خواند و کردش خاص درگاهز تنهایی مگر تنگ آید آن ماه
چو تنها ماند ماه سرو بالافشاند از نرگسان لؤلؤی لالا
به تنگ آمد شبی از تنگحالیکه بود آن شب بر او مانند سالی
شبی تیره چو کوهی زاغ بر سرگرانجنبش چو زاغی کوه بر پر
شبی دمسرد چون دلهای بیسوزبرات آورده از شبهای بیروز
کشیده در عقابین سیاهیپر و منقار مرغ صبحگاهی
دُهلزن را زده بر دستها مارکواکب را شده در پایها خار
فتاده پاسبان را چوبک از دستجرسجنبان خراب و پاسبان مست
سیاست بر زمین دامن نهادهزمانه تیغ را گردن نهاده
زناشویی بههم خورشید و مه رارحم بسته به زادن صبحگَه را
گرفته آسمان را شب در آغوششده خورشید را مشرق فراموش
جنوبیطالعان را بیضه در آبشمالیپیکران را دیده در خواب
زمین در سر کشیده چتر شاهیفرو آسوده یکسر مرغ و ماهی
سواد شب که بُرد از دیدهها نوربَنات النَعش را کرده ز هم دور
ز تاریکی جهان را بند بر پایفلک چون قطب حیران مانده بر جای
جهان از آفرینش بیخبر بودمگر کآن شب جهان جای دگر بود
سر افکنده فلک دریاصفت پیشز دامن دُر فشانده بر سر خویش
به دُر-دزدی ستاره کرده تدبیرفرو افتاده ناگه در خم قیر
بمانده در خم خاکسترآلوداز آتشخانهٔ دورانِ پردود
مجره بر فلک چون کاهِ بر راهفلک در زیر او چون آبِ در کاه
ثریا چون کفی جو بُد به تقدیرکه گرداند به کف هندو زنی پیر
نه موبد را زبان زند خوانینه مرغان را نشاط پَرفشانی
بریده بال نسریِن پرندهچو واقع بود طایر پَر فکنده
به هر گام از برایِ نورباشیستاده زنگییی با دورباشی
چراغ بیوهزن را نور مردهخروس پیرهزن را غول برده
شنیدم گر به شب دیوی زند راهخروس خانه بردارد «علی الله»
چه شب بود آنکه با صد دیو چون قیر؟خروسی را نبود آواز تکبیر؟
دل شیرین در آن شب خیره ماندهچراغش چون دل شب تیره مانده
ز بیماری دل شیرین چنان تنگکه میکرد از ملالت با جهان جنگ
خوش است این داستان در شان بیمارکه شب باشد هلاک جان بیمار
بود بیماری شب جانسپاریز بیماری بَتَر بیمارداری
زبان بگشاد و میگفت ای زمانهشب است این یا بلایی جاودانه
چه جای شب؟ سیه ماری است گوییچو زنگی آدمیخواری است گویی
از آن گریان شدم کاین زنگی تارچو زنگی خود نمیخندد یکی بار
چه افتاد؟ ای سپهر لاجوردیکه امشب چون دگر شبها نگردی
مگر دود دل من راه بستت؟نفیر من خسک در پا شکستت؟
نه زین ظلمت همییابم امانینه از نور سحر بینم نشانی
مرا بنگر چه غمگین داری ای شبندارم دین اگر دین داری ای شب
شبا امشب جوانمردی بیاموزمرا یا زود کش یا زود شو روز
چرا بر جای ماندی چون سیه میغ؟بر آتش میروی یا بر سر تیغ؟
دُهلزن را گرفتم دست بستندنه آخر پای پروین را شکستند
من آن شمعم که در شبزندهداریهمه شب میکنم چون شمع زاری
چو شمع از بهر آن سوزم بر آتشکه باشد شمع وقت سوختن خَوش
گره بین بر سرم چرخ کهن رابباید خواند و خندید این سخن را
بخوان ای مرغ اگر داری زبانیبخند ای صبح اگر داری دهانی
اگر کافر نهای ای مرغ شبگیرچرا بر نآوری آواز تکبیر؟
و گر آتش نهای ای صبح روشنچرا نآیی برون بیسنگ و آهن؟
در این غم بُد دل پروانهوارشکه شمع صبح روشن کرد کارش
نکو ملکی است ملک صبحگاهیدر آن کشور بیابی هر چه خواهی
کسی کاو بر حصار گنج ره یافتگشایش در کلید صبحگه یافت
غرضها را حصار آنجا گشایندکلید آنجاست، کار آنجا گشایند
در آن ساعت که باشد نَشْوِ جانهاگل تسبیح روید بر زبانها
زبانِ هر که او باشد برومندشود گویا به تسبیح خداوند
اگر مرغ زبان تسبیحخوان استچه تسبیح آرد آن کاو بیزبان است؟
در آن حضرت که آن تسبیح خوانندزبان بیزبانان نیز دانند
چو شیرین کیمیای صبح دریافتاز آن سیمابکاری روی بر تافت
شکیباییش مرغان را پَر افشاندخروس الصبر مفتاحالفرج خواند
شبستان را به روی خویشتن رُفتبه زاری با خدای خویشتن گفت
«خداوندا شبم را روز گردانچو روزم بر جهان پیروز گردان
شبی دارم سیاه از صبح نومیددرین شب روسپیدم کن چو خورشید
غمی دارم هلاک شیرمردانبر این غم چون نشاطم چیر گردان
ندارم طاقتِ این کورهٔ تنگخلاصی دِه مرا چون لعل از این سنگ
تویی یاریرسِ فریاد هر کسبه فریاد منِ فریادخوان رس
ندارم طاقت تیمار چندیناَغِثنی یا غیاث المُستَغیثین
به آب دیدهٔ طفلان محرومبه سوز سینهٔ پیران مظلوم
به بالین غریبان بر سر راهبه تسلیم اسیران در بُن چاه
به داور داور فریادخواهانبه یارب یارب صاحبگناهان
بدان حجت که دل را بنده داردبدان آیت که جان را زنده دارد
به دامنپاکیِ دینپرورانتبه صاحبسرّی پیغمبرانت
به محتاجان در بر خلق بستهبه مجروحان خون بر خون نشسته
به دور افتادگان از خان و مانهابه واپسماندگان از کاروانها
به وردی کز نوآموزی بر آیدبه آهی کز سر سوزی بر آید
به ریحانِ نثار اشکریزانبه قرآن و چراغ ِ صبحخیزان
به نوری کز خلایق در حجاب استبه انعامی که بیرون از حساب است
به تصدیقی که دارد راهب دِیربه توفیقی که بخشد واهب خِیر
به مقبولان خلوتبرگزیدهبه معصومان آلایشندیده
به هر طاعت که نزدیکت صواب استبه هر دعوت که پیشت مستجاب است
به آن آه پسین کز عرش پیش استبدان نام مهین کز شرح بیش است
که رحمی بر دل پرخونم آوروزین غرقآب غم بیرونم آور
اگر هر موی من گردد زبانیشود هر یک تو را تسبیحخوانی
هنوز از بیزبانی خفته باشمز صد شکرت یکی ناگفته باشم
تو آن هستی که با تو کیستی نیستتویی هست آن دگر جز نیستی نیست
تویی در پردهٔ وحدت نهانیفلک را داده بر در قهرمانی
خداوندیت را انجام و آغازنداند اول و آخر کسی باز
به درگاه تو در امید و در بیمنشاید راه بردن جز به تسلیم
فلک بر بستی و دوران گشادیجهان و جان و روزی هر سه دادی
اگر روزی دهی ور جان ستانیتو دانی هرچه خواهی کن تو دانی
به توفیق توام زین گونه بر پایبرین توفیق، توفیقی برافزای
چو حکمی راند خواهی یا قضاییبهتسلیم آفرین در من رضایی
اگر چه هر قضایی کآن تو رانیمسلم شد به مرگ و زندگانی
منِ رنجور بیطاقت عیارممده رنجی که من طاقت ندارم
ز من ناید به واجب هیچ کاریگر از من ناید آید از تو باری
به انعام خودم دلخوش کن این بارکه انعام تو بر من هست بسیار
ز تو چون پوشم این راز نهانی؟وگر پوشم تو خود پوشیده دانی»
چو خواهش کرد بسیار از دل پاکچو آب چشم خود غلتید بر خاک
فراخی دادش ایزد در دلِ تنگکلیدش را بر آورد آهن از سنگ
جوان شد گلبُن دولت دیگر بارز تلخی رست شیرینِ شِکربار
نیایش در دل خسرو اثر کرددلش را چون فلک زیر و زبر کرد
Лишь утро в золото все в мире обратило,Отвергла и Ширин сребристые белила.
Она терпением раскрыла птиц крыла;Петух терпения пропел, что тьма ушла.
И в келейке к земле она склонилась ликом,Припомнив в должный час о господе великом.
«Творец! И ночь мою преображая в день,Меня, как целый мир, ты радостью одень.
Освободи, господь! Я сжата тесным горном,Пусть я блесну, как лал, забыв о камне черном.
Всегда откликнуться молящим ты готов,Услышь, о господи, и мой молящий зов.
Без меры стражду я! Нет сил моих! О боже!Ты помогаешь всем — так помоги мне тоже!
Клянусь потоком слез всех брошенных сиротИ горем стариков, что в скорби сжали рот,
Клянусь покоем всех скитаться обреченных,Клянусь покорностью в колодцы заключенных,
Клянусь моленьями под сводами суда,Клянусь я стоном злых, горящих от стыда,
Клянусь я истиной и тем стихом Корана,Которым лечится души болящей рана,
Клянусь я верою, что праведным дана,И тайной, что тобой пророкам вручена,
Клянусь я бедными, что к нам не тянут руки,Клянусь увечными, что стойко терпят муки,
Клянусь я путником, что скорбью обуян,И тем покинутым, чей скрылся караван,
Клянусь я пламенем, укрывшимся за тканью,Клянусь я всем, что нам твоей дается дланью,
Клянусь я верой жен, склоненных пред тобой,И каждою в твой слух проникшею мольбой,
Клянусь я возгласом последнего взыванья,Клянусь я именем, что вне истолкованья!
О, сжалься, господи! Я жду твоей руки, —Из омута беды меня ты извлеки.
На голове моей, создатель, каждый волосК тебе бы воззывал, когда б имел он голос.
Нет, я не подняла до слуха твоегоИз тьмы достойных слов еще ни одного.
Хотеть постичь тебя! О, немощность хотений!Ты существуешь, ты! А все иное — тени!
За пологом небес ты светишь. Ты — един.Ты свода синего творец и господин.
Где грани для тебя, творения начало?Познанье никогда об этом не вещало.
Ты продлеваешь дни, ты сделал смертной плоть,Что хочешь, соверши, ты знаешь все, господь.
Хоть все, что ты пошлешь, пусть и несчастий стаю,На жизнь я и на смерть, создатель, принимаю, —
Но все ж я немощна, больна душа моя,Дай муки только те, что вынесла бы я.
Я в странствии земном все не сыщу дороги,Но, не сыскав, дождусь благой твоей помоги.
Мне ниспошли дары былых твоих щедрот:Я обретала их вблизи твоих ворот.
Что скрою от тебя? Печаль моя — бескрайна.Как тайну утаить? Все для тебя — не тайна».
Затем, что дух Ширин совсем не знал о зле,И вся она, моля, лежала на земле, —
Ее утешил бог, к ней опуская вежды,И дал железный ключ, ключ от ее надежды.
И радости Ширин расцвел румяный куст,И вновь был сладок лал ее сладчайших уст.
Горячих слов ее жар долетел к Парвизу, —Как небо, сердце в нем кружилось кверху-книзу.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/nizami-xosrov-ve-sirin-66
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Müğənni, dayanma, sübh açılarkən,Püxtə bir mizrab vur o xam rudə sən.
İqbalnamə, fəsil 11Müğənni, yubanma, götür rudu sən,Dumanlar çulğayıb beynimi qəmdən.
İqbalnamə, fəsil 12Müğənni, gəl, qədim dövrü yada sal,Müğlartək müğani xoş bir hava çal!
İqbalnamə, fəsil 13Müğənni, öt yenə, o lətif səsinBülbülün səsini batil eyləsin.
Başqa şairlərin şeirləri
Haqq nəsib eyləsin yenə varalum,Bab-i-salam qapusundan girəlum,
دلم چگونه نپیچَد به خُود ، چُو مار امشب،فتاده در کف اغیار زلف یار امشب
BülbülQalxıb havadən gedirsənDolanırsan bağı, bülbül
Əlləri qurumuş məşşatə səninƏlləri qurumuş məşşatə sənin,Salıb gərdəninə o taq nədi?!