Töhfeyi-Sami, bölmə 269
زبده ی شعر او افصح فصحا بود و در شعر خصوصا مثنوی گوی مسابقت از امثال و اقران می ربود . مولد او جام است و خواهر زاده ی مولانا جامی است در جواب خمسه چهار کتاب در رشته نظم کشیده، گویند که چون او را دغدغه تتبع خمسه شد با مولانا جامی مطارحه کرد. او گفت اگر تو جواب حکیم فردوسی رحمه الله علیه را که فرموده است :
که هر که بی هنر افتد نظر به عیب کند
درختی که تلخ است وی را سرشت
گرش در نشانی به باغ بهشت
ور از جوی خلدش بهنگام آب
به بیخ انگین ریزی و شیر ناب
سرانجام گوهر بکار آورد
توانی گفت سایر ابیات را نیز جواب توانی گفت، مولانا عبدالله هاتفی این چهار بیت گفت و نزد مولانا جامی برد که :
همان میوه ی تلخ بار آورد
اگر بیضه زاغ ظلمت سرشت
نهی زیر طاووس باغ بهشت
بهنگام آن بیضه پروردنش
ز انجیر جنت دهی ارزنش
دهی آبش از چشمه سلسبیل
بدان بیضه گردم زند جبرئیل
شود عاقبت بیضه زاغ، زاغ
هر چند که این ابیات در برابر شعر حکیم فردوسی وقعی ندارد اما مولانا جامی تحسین کرد و رخصت جواب خمسه گفتن داد. دیگر بار مولانا عبدالله هاتفی استدعای این نمود که افتتاح لیلی و مجنون شما بکنید مولانا جامی این بیت گفت :
این دعا در حق او مستجاب شد و با تمام آن توفیق یافت و الحق بسیار خوب و مرغوب گفته . این دو بیت در بیماری لیلی از آن کتابست :
توقیع قبول روزیش باد
پیراهن آل آن پریوش
شد تافته چون تنور آتش
شد زانو و پای آن یگانه
دیگر کتاب خسرو و شیرین است این چند بیت در صفت زال فرهاد کش از آن کتاب است:
مویی، گرهیش در میانه
بود هر چشم سبزش شیشه زهر
ز زهر چشم او صد فتنه در دهر
ز دندان خالیش بودی دهانی
چو گور کهنه ی بی استخوانی
زحل کآمد جهان نحس اکبر
بود خالی بر روی آن بد اختر
دو شاخ آمد دو پایش درد و غم را
این بیت نیز در صفت شکار کردن خسرو از همان کتاب است :
دیگر هفت منظر است که بطرز هفت پیکر گفته، اگر چه در خور مثنویات او نیست اما حکایت های خوب بسته و چند بیت در نصیحت فرزند از آن کتاب است :
دری بگشاده دهلیز عدم را
ای سپهر جمال را مه نو
نکته ای چند گویمت بشنو
تا نگردد نقاب رویت موی
نروی رو گشاده در سر کوی
هر که چیزی برایگان دهدت
نستانی، اگر که جان دهدت
میکن از صحبت بدان پرهیز
همچو خاشاک خشک ز آتش تیز
تا رخت ساده و جمیل بود
می مخور گر چه سلسبیل بود
پسرانی که باده خواه شدند
از می سرخ روسیاه شدند
پسران را کند دو کار خراب
هوس زینت و هوای شراب
وای برآن پسر هزاران وای
که بود می پرست و خود آرای
بهر زن جامه سرخ و زرد آمد
آنچنان رنگ ننگ مرد آمد
سرخ و زردی که لایق مرد است
اشک سرخ است و چهره ی زرد است
عیب باشد بمرد ریشینه
دیگر تمرنامه که در مقابل اسکندرنامه گفته و آن کتاب را در مدت چهل سال تمام کرده . چرا که چند نوبت بعضی ابیات را بعد از اتمام پسند ناکرده از آنجا بیرون کرده و آن موازی بیست هزار بیت اصل کتاب است فی الواقع که آن نظم بسیار متین و شاعرانه واقع شده و این چند بیت در صفت جنگ از آن کتاب است :
نازکردن بحسن پیشینه
زده تیغ و نیزه یلان بیدریغ
شده نیزه گلگون و گلنار تیغ
کمان خم چو ابروی جانان شده
ز هر گوشه غارتگر جان شده
شده پرچم طوق ها فتنه بار
چو گیسوی کافر دلان تتار
کله خودها گشته گلگون همه
چو دلهای عشاق پر خون همه
نه از قتل کس نیزه ها منفعل
چو بالا بلندان بیرحم دل
به بیداد خو کرده گرز گران
چو دلهای سنگین سیمین بران
گذرکرده تیر از زره ها چنان
که باد از سر زلف سیمین بران
فتاده در آن پهن دشت درشت
مولانا عبدالله هاتفی در خرگرد جام که یکی از قصبات خراسانست و مولد اوست چهار باغی ساخته و در آنجا متوطن شده بود اکثر اوقات در آنرا بسته بمردم اختلاط کمتر کردی تا در شهور سنه سبع و عشر تسعمایه که صاحبقران مغفور بعد از فتح خراسان متوجه عراق بودند در حوالی قصبه مذکور جهت زیارت منظور حضرت آفریدگار شاه قاسم انوار قدس سره نزول فرموده بر سبیل گشت بدر باغ مذکور رسیدند در را بسته یافتند از شاخ درختی که از دیوار بیرون آمده بود باندرون باغ رفتند مولانا هاتفی را خبر شد باستقبال آنحضرت شتافته آمد و روی نیاز بر زمین نهاد و آن حضرت مولانا را احوال بسیار پرسیدند بعد از وقوف بر حال او بمنزل او قدم رنجه فرمودند .
از کمال مکارم اخلاق بر گلیم درویشانه او به نشستند و از ما حضری که آوردند تناول فرمودند و بعد از آن طالب شعر شدند مولانا بیتی چند از شعر خود خوانده تحسین بسیار نمودند و او را بنظم فتوحات شاهی مأمور گردانیدند . مولانا انگشت قبول بر دیده نهاده منظور عنایات بلا نهایات شد و موازی هزار بیت از آن کتاب بنظم درآورده اما با تمام آن توفیق نیافت و الحق اگر آن مثنوی تمام می شد ناسخ سایر مثنویات او می شد . این چند بیت در وصف آن حضرت از آن مثنویست :
سر نا تراشیده چون خارپشت
بر او ختم شد منصب سروری
چو بر جدش آیین پیغمبری
مثل در زمانه بفرزانگی
سرشته بمردی و مردانگی
چه مردی که هر کس که نامش شنود
دگر زن نیامد از او در وجود
نمی آورد تاب بذلش درم
درم منتهی بی نهایت کرم
بهم دخل کونین اگر ضم بود
ز اندازه ی بذل او کم بود
همه پادشاهان شده پست او
چو شاهان شطرنج در دست او
ز شاهان شطرنج او بی شکی
وفات مولانا در قصبه خرگرد جام اتفاق افتاده در چهار باغ مذکور مدفون شده و تاریخ وفات او را « جامی ثانی چه شد » یافتند .
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/sam-mirze-tohfeyi-sami-269
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
همدانی است و چون بیشتر اوقات از تناول بنگ بیخود است بیخودانه اعمال از او سر میزند چنانکه روزی در غلیان نشأه به مسجدی رفته در حالت نماز بنگ او را ربودند بعد از آنکه بیدارش کردند گفت عجب مردم بیحالی بوده اند من در سجده و حالت بودم . این مطلع از اوست :روی تو بدر و ابروی پرچم هلال عید
Töhfeyi-Sami, bölmə 68به رمالی مشغول بود و گاهی شعر مردم بنام خود میکند، میگوید که این مطلع از من است :مرا بزلف بتی شد دل شکسته اسیر
Töhfeyi-Sami, bölmə 69کدخدا و پیشوای آن مملکت است بسیار آدمی خلیق است و ملا و حکیم مشرب و در شعر نیز طبعش خوبست این مطلع از اوست :ابروان تو طبیبان دل افگارانند
Töhfeyi-Sami, bölmə 70اسکو دهی است از نواحی تبریز و میر مذکور با سه برادر که ذکر ایشان بعد از این در سلک تحریر درمیآید در خدمت حضرت صاحبقرانی ترقی کلی کردند چنانکه در نوروز و عیدین که خلایق بپای بوس میآمدند شاهزاده ها و امرای بزرگ و سایر سادات پای آنحضرت را بوسه میکردند ایشان دست آنحضرت را بوسه میکردند اما چون روستائی و کم تجربه بودند خاطر جمیع ارکان دولت و اعیان حضرت را از خود آزرده ساختند، بلکه آن حضرت نیز از ایشان به تنگ آمده حکم فرمودند که در اسکو بوده من بعد روی باردوی همایون نفرمایند . گویند که این بیت در باب ایشان گفته بودند :روستائی اگر ولی بودی
Başqa şairlərin şeirləri
Fələk heç kimsəni, yarəb, nigəran eyləməsin,Heç kimi mayili-bir sərvi-rəvan eyləməsin,
OluramUzaq yoldan gələn yarım,Yoluna qurban oluram,
Gəlir keçərEy dil, həmişə gərdişi-dövran gəlir keçər,Hər gün cəfa və möhnəti-hicran gəlir keçər,
Məhəbbət deyilMən səni görməyə adət etmişəm,Adət məhəbbət deyil!