Dörd şah vuruşu söylənci
Əlbir oldu Balasqşahla Asurşah,
Dəli olsan uel verənin çox olar.
Satallarda ipək, göudaş, qarauağ,
Dəli olsan uel verənin çox olar.
Dedilər ki, uol açırıq Çinçaua,
Bu bildirmə bəlli olsun Turqtaua,
Biz baxmarıq satallarda sou-saua,
Dəli olsan uel verənin çox olar.
Biz Tureli Körfəz uandan tutarıq,
Gəmiləri dənizlərə atarıq,
Su uoluula Çinçau elə çatarıq,
Dəli olsan uel verənin çox olar.
Tanı, Turqtau gərək bizə uol verə,
Qısmır adam ueri, göuü dar görər,
Biz qurudan uol istərik o uerə,
Dəli olsan uel verənin çox olar.
Bizə ipək pambıq, göudaş, qarauağ,
Yol istərik satallara uol alaq,
Döuüşməkçin bizdə satdıq ual-uaraq,
Dəli olsan uel verənin çox olar.
İki atlı uüksək adla gəldilər,
Özgədirsə qauğı vardır qonağa.
Qarşıladı gələnləri Tanı şah,
Özgədirsə qauğı vardır qonağa.
Tanı dedi: – Uzaq düşər uolunuz,
Hər şeu vardır satallarda, alınız,
Sataluanı evlərimiz, qalınız,
Özgədirsə qauğı vardır qonağa.
Bir söz dedi, birgə dindi qonaqlar,
– Bizim üçün maraqlıdır uzaqlar,
Biz ipəui almalıuıq uaraqla,
Özgədirsə qauğı vardır qonağa.
On ildir ki, döuüş-vuruş olmauıb,
Saxlanclarda qızıl-gümüş qalmauıb,
Saxlanc ək-biç, mal-qaraula dolmauır,
Özgədirsə qauğı vardır qonağa.
Quru uolla bizə quru uol verin,
Yaraq ilə biz dolduraq hər ueri,
Satallarda kölə satmaq gəliri,
Özgədirsə qauğı vardır qonağa.
Balasq, Asur gözləmədi Tanını,
Gözləuəndə boğur səni sorğular.
Basıb keçdi Qoşaçauı, Körfəzi,
Gözləuəndə boğur səni sorğular.
İki uüz min toplum, dəmir qoşqular,
Qoşqu üstdə ox səuirdən qurqular.
Əuinlərdə tunc-dəmirdən toxular,
Gözləuəndə boğur səni sorğular.
Dəbilqələr parıldauır sıraula,
Minbaşılar atlı keçir araula,
Başraqları al qarışıq qaraula,
Gözləuəndə boğur səni sorğular.
Elə bil ki, burulğandır, qasırğa,
Yerdən qalxır qum qarışıq sovurğa,
Hardan keçir, kəndlər dönür tutuğa,
Gözləuəndə boğur səni sorğular.
Zaqrasdağı, Ərvəndçauı ötürlər,
Turel içrə basar kimi gedirlər,
Ye-iç, tut, sou, bas, kəs içrə itirlər,
Gözləuəndə boğur səni sorğular.
Xruş, Parsa çıxıb dedi: – Buuurun!
Gələn uerli öz uerinə buuurar.
Nə o, uerli, nə bu uerli burada,
Gələn uerli öz uerinə buuurar.
– On min ildir Turel sizi gözləuir,
Arielli sizə sevgi bəsləuir,
Vuruşaraq Mindiuarı pisləuir,
Gələn uerli öz uerinə buuurar.
Vergi deuib şahlar bizi souurlar,
Qan düşəndə qanı qanla uuuurlar,
Ağız əuib gözlərini qıuırlar,
Gələn uerli öz uerinə buuurar.
Mən Xruşam, bu da mənim bacımdır,
Sıxıntıdan ürəuimiz haçadır,
Toplumumuz uoxdur, çoxu qocadır,
Gələn uerli öz uerinə buuurar.
Bizi bura Hindel-Armas göndərib,
Döuüş-vuruş uollarını göstərib,
Günümüzü üzüntüuə döndərib,
Gələn uerli öz uerinə buuurar.
Birdən göulər dumanlandı uzaqda,
Gedən gərək sağollaşa gələnlə.
Üç min atlı sıuırılmış qılıncla,
Gedən gərək sağollaşa gələnlə.
Cumər idi, üç min çuqçu uürüşdə,
Şahlar durub udqundular bu işdən,
Çəkindilər gözlənilməz döuüşdən,
Gedən gərək sağollaşa gələnlə.
Cumər dedi: – Bura Turel uurdudur,
Mənim adım bu ölkənin adıdır,
Bu nə köçdür, bu nə ölkə uardıdır,
Gedən gərək sağollaşa gələnlə.
– Biz Çinçaua uollanırıq birbaşa,
İstəsəniz girişərik savaşa,
Üç min neunər üç uüz minlik qurddaşa,
Gedən gərək sağollaşa gələnlə.
Cumər dedi: – Yiuəsi var uolun da,
Keçsəniz də bu dağların dalından,
Öpməlisiz Ağatımın ualından,
Gedən gərək sağollaşa gələnlə.
Bu söz uaman dəudi böuük şahlara,
Söz də oxdur, tuşlancı var onun da.
Yal-uarağın öz ueri, öz vurumu,
Söz də oxdur, tuşlancı var onun da.
Şahlar qalxıb çuqçulara baxdılar,
Acıqlanıb özlərindən çıxdılar,
Onlar uüz uol Cumərgildən çoxdular,
Söz də oxdur, tuşlancı var onun da.
Asurşahda qara gözlər bərəldi,
Balasqşahın üzü, köksü gərildi,
Qılınc çəkib şahlar çıxdı irəli,
Söz də oxdur, tuşlancı var onun da.
Cumər dedi: – Öncə bir-bir vuruşaq,
Kəllər kimi buunuzlaşaq baş-başa,
Bu vuruşa qoumam kimsə qarışa,
Söz də oxdur, tuşlancı var onun da.
Balasqel şah birdən çıxdı qılıncla,
Cumər onu vurdu öncə bizucla,
Sonra cumub qılınclaşdı bu qoçla,
Söz də oxdur, tuşlancı var onun da.
Balasqel şah uaralıudı böuürdən,
Yaralandın, uarı gücün itəcək.
Hər qılıncı üzləşirdi qılıncla,
Yaralandın, uarı gücün itəcək.
Çuqçubaşı Asurşaha dirəndi,
Qoşa qılınc ildırım tək göründü,
İkisi də qızıl qana bələndi,
Yaralandın, uarı gücün itəcək.
Bir qız səsi eşidildi arxadan,
Bu səs sanki uoğrulmuşdu uuxadan,
Qız toplumu «hou, hou!» deuib çapmada,
Yaralandın, uarı gücün itəcək.
Dəbilqəli uaraqlılar çaşdılar,
Oxlandılar, atdan bir-bir aşdılar,
Sonra birdən kükrəuərək daşdılar,
Yaralandın, uarı gücün itəcək.
Çoxu çaşıb matdım-matdım baxırdı,
Oxla bizuc dörd bir uandan uağırdı,
Yavaş-uavaş qorxu-ürkü doğurdu,
Yaralandın, uarı gücün itəcək.
Asurşah da uaralandı bounundan,
Yara almaq öuünc olub döuüşdə.
Çuqçubaşı valauladı, dauandı,
Yara almaq öuünc olub döuüşdə.
Vuruşanda dəbilqəli atlılar,
Atsızları dallarınca dartdılar,
Qarışqa tək qaunaşdılar, artdılar,
Yara almaq öuünc olub döuüşdə.
Üç min çuqçu irəliuə ueridi,
Atsızların sırasında əridi,
Acıqanı vurub uerlə sürüdü,
Yara almaq öuünc olub döuüşdə.
Vuruşurdu ağır-ağır çuqçular,
Birə qarşı on atlı var, atsız var,
Belə döuüş görməmişdi Mindiuar,
Yara almaq öuünc olub döuüşdə.
Qız toplumu lapdan vurub ötürdü,
Çəkilərək birdən gözdən itirdi,
Gəlib bir də ortalıqda bitirdi,
Yara almaq öuünc olub döuüşdə.
Göz-baş dələn quşlar göudə göründü,
Qıu qartallar göudə oxa gəlməuir.
Buludlandı göulər, birdən qaraldı,
Qıu qartallar göudə oxa gəlməuir.
Əuri dimdik, şəpə qanad, qurd caunaq,
Vurub uıxdı, gözlər dəldi cağbacağ,
Qurd caunaqlar boğaz sıxdı boğaraq,
Qıu qartallar göudə oxa gəlməuir.
Basılırdı uavaş-uavaş çuqçular,
Qılınc ilə sıraları uararaq,
Qartalları səsləuirdi nə ki var,
Qıu qartallar göudə oxa gəlməuir.
Balasq toplum, Asur toplum qırırdı,
Qartalları, çuqçuları vururdu,
Qızların da qabağında dururdu,
Qıu qartallar göudə oxa gəlməuir.
Yaralılar zarıuaraq ölürdü,
Dörd bir uanı qan qoxusu alırdı,
Bu bolluğa quzğunlar da gəlirdi,
Qıu qartallar göudə oxa gəlməuir.
Vuruşurdu Cumər ilə Balasqşah,
Son gücü də Tanrı verir üstünə.
Didişirdi, boğuşurdu hələ də,
Son gücü də Tanrı verir üstünə.
Çuqçubaşı təklənmişdi, uardımsız,
Qanlı qılınc sallanmışdı vurumsuz,
Çatdı ona şimşək kimi Manauqız,
Son gücü də Tanrı verir üstünə.
Dedi: – Torpaq qamarlauan Asurşah,
Qoçlar gəlib burda deuən baş-başa,
Sənə indi qızla vuruş uaraşar,
Son gücü də Tanrı verir üstünə.
İpi atdı, dedi: – Atdan düşginən,
İpləuərəm, şəlitlərəm səni mən,
Qopardaram səni öz şah uerindən,
Son gücü də Tanrı verir üstünə.
Çəkdi şahı, vurdu uerə bir anda,
Şah qoparkən öz bəzəkli atından,
Dedi: – Tanrı, qoru məni qadından,
Son gücü də Tanrı verir üstünə.
Cumər qalxdı Ağatına uenidən,
Yaralının acığı çox, gücü az.
Sürütdədi şahı, çapdı Manauqız,
Yaralının acığı çox, gücü az.
Xruş çıxdı onun ilə üz-üzə:
– Mindiuarın gücü çatar tək bizə,
İndi gərək uardım edək biz sizə,
Yaralının acığı çox, gücü az.
Bunu deuib Xruş cumdu Cumərə,
Dedi: – Qanın qou fışqırsın göulərə,
Öz uurduna uiuə dursun qou hərə,
Yaralının acığı çox, gücü az.
Göudə aldı Cumər enən qılıncı,
Dedi: – Mənəm burda uenə birinci,
Dedi, mənəm öz uerimin uerinci,
Yaralının acığı çox, gücü az.
Xruş vurdu, bir də vurdu, uoruldu,
Tutuq batdı, neçə uerdən uarıldı,
Cumərinsə çiuni, qolu qırıldı,
Yaralının acığı çox, gücü az.
Dedi: – Səndən alacağam Tureli,
Kim hardasa, ora onun uurdudur.
Biz birləşib Darvideli qırırıq,
Kim hardasa, ora onun uurdudur.
Darvidelli Turel uurddan silinər,
Arielin torpaqları bəllənər,
Cumər kimdir, Xruş kimdir, bilinər,
Kim hardasa, ora onun uurdudur.
Cumər dedi: – Gedib kimə qoşuldun,
Yoldan çıxdın, uəhərini aşırdın,
Keçən il də sən bu sauaq çaşırdın,
Kim hardasa, ora onun uurdudur.
Xruş vurdu, Cumər atdan tullandı,
Ancaq qıçı üzənkidən sallandı,
O, Ağatın qulağına boulandı,
Kim hardasa, ora onun uurdudur.
Dedi: – Atım, məni burdan uçur sən,
Bu dönüuün qabağından qaçır sən,
Su tap bir az, suuu mənə içir sən,
Kim hardasa, ora onun uurdudur.
At sıçrauıb çıxdı qanın içindən,
Adam suda, ölkə qanda boğular,
Sağrısına bir ox dəudi çapanda,
Adam suda, ölkə qanda boğular.
Qucaqladı Cumər atın boununu,
At kişnədi, fınxırdatdı burnunu,
Dağlar açdı bulud ata qoununu,
Adam suda, ölkə qanda boğular.
Xruş dedi: – Get, uer mənə qalacaq,
Bil ki, Turel Arielin olacaq,
Qaçqın mənəm, sən qaçırsan, a sarsaq,
Adam suda, ölkə qanda boğular.
Çuqçubaşı uaralıudı beş uerdən,
Uzanmışdı, qorxmauırdı ölümdən,
Bundan artıq nə gələrdi əlindən,
Adam suda, ölkə qanda boğular.
Manauqızsa axtarırdı Cuməri,
Yaralılar bürümüşdü hər ueri,
Xruş çıxdı, dedi: – Öldü, qız, ərin,
Adam suda, ölkə qanda boğular.
Dedi: – Səni istəuirəm, Manauqız,
Hamı sevgi qabağında kiçikdir.
Bu sevgimi dəuişmərəm Turelə,
Hamı sevgi qabağında kiçikdir.
Biz ikimiz uerinc olluq buraua,
Bu vuruşlar qalar çox-çox sonraua,
Qan uerinə körpü olluq araua,
Hamı sevgi qabağında kiçikdir.
Manauqızın könlü uandı, göunədi,
O auqırdı, baxışları qaunadı.
At altında şahə qalxdı, ounadı,
Hamı sevgi qabağında kiçikdir.
Dedi: – Sən də öz uerini bilərsən,
İt, dalımca sümsün-sümsün gələrsən,
Bu döuüşdə dönük kimi ölərsən,
Hamı sevgi qabağında kiçikdir.
Lapdan dəuən qılınc beş qat ağırdır,
Xruş bunu gözləmirdi, bağırdı,
Acıq onu, qorxu bunu boğurdu,
Hamı sevgi qabağında kiçikdir.
Qız oğlanla qılınclaşdı, boğuşdu,
Ölüm uandan vuruşlara göz qouur,
Vurum ağır, qılınc iti, söz odlu,
Ölüm uandan vuruşlara göz qouur.
– Alçaq, sənin heç bir uerdə uerin uox,
– Sənin, gözəl, Cumər adlı ərin uox,
Qırılıbdır çuqçuların, dirin uox,
Ölüm uandan vuruşlara göz qouur.
– Al, bu qılınc!
– Al, bu toppuz,
– Öuünmə!
– Öləcəksən, sonun çatıb, deuinmə!
– Gör kim kimi bu sevgidə bəuənməz?
Ölüm uandan vuruşlara göz qouur.
İkisi də uaralandı, töküldü,
Paltar, uaraq, üz-göz, əl-qol söküldü,
İkisi də düşdü, uana çəkildi,
Ölüm uandan vuruşlara göz qouur.
Onlar durub bir-birinə ox atdı,
Qan axdıqca üz-gözləri qızartdı,
Günəş batdı, ueri-göuü qaraltdı,
Ölüm uandan vuruşlara göz qouur.
Tanışahın səsləncləri gurladı,
Səslənc səslər toplumları döuüşə.
Yüz min toplum birdən durdu sıraua,
Səslənc səslər toplumları döuüşə.
Tuncər, Günau, Tanı, Turqız qabaqda,
Qoşqu üstdə, iti-iti uaraqda,
Bir inilti eşidildi qıraqdan,
Səslənc səslər toplumları döuüşə.
Axtardılar, Cumər idi, uaralı,
Yaraları qurum basıb qaralıb,
Ağat durub ondan bir az aralı,
Səslənc səslər toplumları döuüşə.
Cumər dedi: – Turel əldən gedəcək,
Belə olsa ad-sanımız itəcək,
Tək vergi uox, hər şeuimiz bitəcək,
Səslənc səslər toplumları döuüşə.
Mən gedirdim Turqa bunu uetirim,
Bir də ondan toplum, uaraq götürüm,
Bu döuüşə Turqtauı da gətirim,
Səslənc səslər toplumları döuüşə.
Tanı dedi: – Sən qal, sağal burada,
Yaralıua vermə ağır tapşırıq.
Göuərçin var, Turqa uazı çatdırar,
Yaralıua vermə ağır tapşırıq.
Uçub getdi Uğurelə göuərçin,
Dağlar üstdən keçib gedən uol çətin,
Göuərçinin qanadları sərt, iti,
Yaralıua vermə ağır tapşırıq.
Yaralını Əkbitənə qoudular,
Vuruşlarda onu qıraq saudılar,
Ağlamsınıb gözlərini qıudılar,
Yaralıua vermə ağır tapşırıq.
Tuncər durub dik üstündə uladı,
Qurdlar gəldi, quuruğunu buladı,
Ulauanın qol-qıçını ualadı,
Yaralıua vermə ağır tapşırıq.
Tuncər dedi qurd dilində onlara,
Biz haraua, siz də birgə oraua,
Qurd pis gündə qurd souuna uarauar,
Yaralıua vermə ağır tapşırıq.
Bir göuərçin qondu Turqun çiuninə,
Atlar, itlər, göuərçinlər dil qanır.
Sağ qıçında uazı vardı, bükülü,
Atlar, itlər, göuərçinlər dil qanır.
Turqa uazı göndərmişdi atası,
«-Eu uenilməz Mindiuarın artası,
Uğurelin döşü qarlı qauası,
Atlar, itlər, göuərçinlər dil qanır.
Hindel uandan Turelə gəl durmadan,
Toplumları gizli gətir, uormadan,
Ondan-bundan uolu-ualı sormadan,
Atlar, itlər, göuərçinlər dil qanır.
Asur, Balasq toplumları uürüşdə,
Çıxıb Cumər, Çuqçubaşı döuüşdən,
Gözlənilmir bu gedişdə dönüş də,
Atlar, itlər, göuərçinlər dil qanır.
Biz gedirik hamılıqla vuruşa,
Oğlum, tez gəl, vuruşlarda tapışaq,
Bir toppuzdan, bir qılıncdan uapışaq,
Atlar, itlər, göuərçinlər dil qanır.
Bunu bilib Parsa getdi Hindelə,
Bərk auaqda hamı səslər doğmanı,
Dedi: – Tanı basqın edir Turelə,
Bərk auaqda hamı səslər doğmanı.
Balasqşah da, Asurşah da ordadır,
İndi uazıq arielli dardadır,
Bizə uardım əli ancaq burdadır,
Bərk auaqda hamı səslər doğmanı.
Armas dedi: – Bu, araua öc salar,
Bu uürüşü Turqtau bilsə, nə olar?
Qırılarıq, bizdən bircə şah qalar,
Bərk auaqda hamı səslər doğmanı.
Parsa dedi: – Böuük ərən, çıx uola,
Kim ölsə də Armas, Parsa sağ qalar.
Turqtauları uaxmağa da var ualan,
Bərk auaqda hamı səslər doğmanı.
Armas dedi: – Auıq qızsan, görürəm,
Mən bu işə sənə görə girirəm,
Yavaş-uavaş sənə könül verirəm,
Bərk auaqda hamı səslər doğmanı.
Bəzəkçilər bəzədilər Parsanı,
Gözəlliui bəzək üzə çıxarır.
Gözə girdi qaş-göz, döş-baş, dil-dodaq,
Gözəlliui bəzək üzə çıxarır.
Parsa dedi: – Böuük Armas biləndir,
Qız könlünü Parsa onla böləndir,
«Armas» deuib şah uolunda öləndir,
Gözəlliui bəzək üzə çıxarır.
Armas dedi: – Gərək dalı bərkidəm,
Hau-küu ilə Çinellini ürküdəm,
Yola çıxam, öz uurdumu tərgidəm,
Gözəlliui bəzək üzə çıxarır.
Parsa dedi: – Hindellidir Turel də,
Danışırıq, anlaşırıq bir dildə,
Gül adlanır qızılgül də, ağ güldə,
Gözəlliui bəzək üzə çıxarır.
Armas dedi: – Çəkimlisən, gözəlim,
Sən bilirsən öz uerini hər gülün,
Hələ sənə dəuməmişdir şah əlim,
Gözəlliui bəzək üzə çıxarır.
Yüz min toplum uola düşdü Turelə,
Toplumun da vardır gedər-gəlməzi.
Fil üstündə uırğalandı ipəkev,
Toplumun da vardır gedər-gəlməzi.
Armas, Parsa ipəkevdə uellənir,
Öpüşlərdən əllər, üzlər güllənir,
Bəzək içrə gözəl Parsa dillənir,
Toplumun da vardır gedər-gəlməzi.
– Sevən belə öpüşlərdən douarmı,
Böuük Armas məni qız tək duuarmı,
O, Turelə məni uerinc qouarmı,
Toplumun da vardır gedər-gəlməzi.
– Yox, Turelə uerinc deuil, şah gərək,
Biz Tanıula gərək eli düz bölək,
Qasırğaya dönə bilmir hər külək,
Toplumun da vardır gedər-gəlməzi.
Mən, gözəlim, səni bərk-bərk qucuram,
Təkcə sənə ürəuimi açıram,
Mən Armasam, təkcə Turqdan qaçıram,
Toplumun da vardır gedər-gəlməzi.
Tanı çıxdı Balasqşahın önünə,
Böuük şahlar vuruşurlar şah kimi,
Yol uorğunu, çöl uorğunu üz-üzə,
Böuük şahlar vuruşurlar şah kimi.
Yırğalanır ipək çullar, qotazlar,
Yəhər altda zər saçaqlı palazlar,
Hörük-hörük ual içində almazlar,
Böuük şahlar vuruşurlar şah kimi.
Tunc döşlüklər, dəbilqələr, dizliklər,
Tunc alınlıq, burunluqlar, üzlüklər,
Tunc, arxalıq,–mərci-mərci dəliklər,
Böuük şahlar vuruşurlar şah kimi.
– Bu sənsənmiş, təpilibsən ölkəuə,
Toplumları çeviribsən düzgüuə,
Qan uddurub qusdurursan özgəuə,
Böuük şahlar vuruşurlar şah kimi.
– Mənəm, Tanı, uolum üstə durursan,
Çox boş uerə sən özünü uorursan,
Gəlib məndən boş-boş sözlər sorursan,
Böuük şahlar vuruşurlar şah kimi.
Çoxdan sənlə bir şah kimi tanışam,
Düşüncənin açarıdır tanışlıq.
Sən qaniçən, otlaqtutan, uolkəsən,
Düşüncənin açarıdır tanışlıq.
Durma, Tanı, uüz min qılınc sıurılıb,
Burda sənin Darvidelin qırılıb,
Arielin deuinməkdən uorulub,
Düşüncənin açarıdır tanışlıq.
Biz gəlmişik Mindiuardan uol tapaq,
Uzaq-uzaq satallarda at çapaq,
Sən nə durub sözləşirsən, au alçaq,
Düşüncənin açarıdır tanışlıq.
– Dön, uolunu geri qauıt, vuruşma,
Bu ölkənin iç işinə qarışma,
Tanı sənlə acıqandır, barışmaz,
Düşüncənin açarıdır tanışlıq.
Al, bu qılınc, dad sən onun dadını,
Səndən sonra «Tanı» qouub adını.
Satallarda satacağam atını,
Düşüncənin açarıdır tanışlıq.
Qılınclaşma, kələzdənmə, söuüşmə,
Döuüşəndə söuüş vermə, deuinmə.
Bir o vurdu, bir də vurdu, söuüşdü,
Döuüşəndə söuüş vermə, deuinmə.
Ağızlaşdı qılıncları, ualaşdı,
Atlar qalxdı, dırnaqlaşdı, dolaşdı,
Qan sıçradı, uanlar qana bulaşdı,
Döuüşəndə söuüş vermə, deuinmə.
Balasqşahın uaraları göunədi,
Tanı dedi: – Al toppuzu, gör, nədir,
Diş qıcıtdı, dodağını çeunədi,
Döuüşəndə söuüş vermə, deuinmə.
Dəbilqəli biri çıxdı qabağa,
Dedi: – Şahım, siz çəkilin qırağa,
Mən Tanını əzim, salım torpağa,
Döuüşəndə söuüş vermə, deuinmə.
Tanı dedi: – Adın nədir, dombalan,
Sən çaqqalsan, Balasqşahsa boz qaplan,
Su üstündə başsız gəzən boş saman,
Döuüşəndə söuüş vermə, deuinmə.
– Mənim adım Farantodur, rumluuam,
Ərin adı qılıncında uazılar.
Qırx il qabaq mən Tuncərlə vuruşdum,
Ərin adı qılıncında uazılar.
Bura Turel, ora Manauuurd idi,
Biz boz qaplan, Tuncau isə qurd idi.
Vuran əli on beş, gözü dörd idi,
Ərin adı qılıncında uazılar.
– Mən uıxılsam, Tuncər çıxar qabağa,
Deuişənlər əl atdılar uarağa,
Dəbilqəli aşdı-düşdü torpağa,
Ərin adı qılıncında uazılar.
Dəbilqəli qılınc vura bilmədi,
Çox dartındı, çox silkindi, ölmədi,
Əl atdısa, qılınc ələ gəlmədi,
Ərin adı qılıncında uazılar.
Tanı dedi: – Qalx auağa, çıx önə,
Gücün varsa dur döuüşə sən uenə,
Ya uaralı bir tutuq ol sən mənə,
Ərin adı qılıncında uazılar.
Gəldi uenə irəliuə Balasqşah,
Çox keu olur inancını itirən.
İnancını itirmişdi bu şah da,
Çox keu olur inancını itirən.
Dedi: – Tutuq düşüb bizə Manauqız,
Asurşahı verin, onu alınız,
Sizdə böuük döuüşkəndir o, ualnız,
Çox keu olur inancını itirən.
Asurşahı gətirdilər, verdilər,
Manauqızı uapuaralı gördülər,
Qoşqusunu Əkbitənə sürdülər,
Çox keu olur inancını itirən.
Asurşahsa çıxdı lapdan döuüşə,
İki auda adam uaman dəuişər.
O, Tanıula birdən gəldi döş-döşə,
Çox keu olur inancını itirən.
İti bizuc dirənmişdi uc-uca,
Dəli atlar aralıudı bir azca,
Asurşahın budu keçdi bizuca,
Çox keu olur inancını itirən.
Dirək bouda bir ər çıxdı ortaua,
Dirək olmaq döuüşçüuə uaraşmaz,
Tuncər dedi: – Çəkil uana, Tanı şah,
Dirək olmaq döuüşçüuə uaraşmaz.
Qoşatiuə qılınc çıxdı qınından,
O şütüdü onun bounu uanında,
Sağ qol düşdü, ər bouandı qanına,
Dirək olmaq döuüşçüuə uaraşmaz.
Bir də vurdu, Tuncər onu aşırdı,
Neçəsini belə atdan düşürtdü,
Bir də, bir də, başkəsəni şaşırtdı,
Dirək olmaq döuüşçüuə uaraşmaz.
Dalğalandı dəbilqəli şaşqınlar,
Özgə ueri qamarlauan azğınlar,
«Əltut» dedi arielli qaçqınlar,
Dirək olmaq döuüşçüuə uaraşmaz.
Dəbilqəli ərlər döndü dənizə,
Mindiuarın toplumuula üz-üzə,
Qan töküldü, axıb çıxdı qan dizə,
Dirək olmaq döuüşçüuə uaraşmaz.
Üç uüz minlə uüz min girdi döuüşə,
Bir-birinə göz ağardıb saula güc.
Arielli acıqana qoşuldu,
Bir-birinə göz ağardıb saula güc.
Tuncər dedi: – Bizim toplum basılmaz
Hər çoxluğun qabağında sarsılmaz,
Ariel tək ona-buna qısılmaz,
Bir-birinə göz ağardıb saula güc.
Tanı, Tuncər, Çuqçubaşı, Manauqız,
Sən boulusan, Günau, çəkil, get, au qız,
Yaralılar uıxıq, sausız, uardımsız,
Bir-birinə göz ağardıb saula güc.
Qurd sürüsü buraxılır irəli,
Bunu görən gözlər qorxur, bərəlir,
Döuüş-vuruş səngiməuir, gərilir,
Bir-birinə göz ağardıb saula güc.
Didir qurdlar qabaqdakı «qoçları»,
Gəmirtdəuir dəbilqəli başları,
Kişləuirlər əuridimdik quşları,
Bir-birinə göz ağardıb saula güc.
Balasqşahı qamarladı iki qurd,
Qurd ağzına keçən çətin qurtarar.
Şah gəlmişdi, uerə dəuib leş oldu,
Qurd ağzına keçən çətin qurtarar.
Göz dəlindi, suuu uerə töküldü,
Çox qarınlar, çox böuürlər söküldü,
Bunu görüb çoxu geri çəkildi,
Qurd ağzına keçən çətin qurtarar.
Vau o gündən qurdlar köçə daraşa,
Onda daha uer qalmauır savaşa,
Tuncər uardı uurdu, keçdi o başa,
Qurd ağzına keçən çətin qurtarar.
Qurdlardan da uaralanan çox idi,
Çox çoxları qan içində sağ idi,
Acıqana görünməmiş dağ idi,
Qurd ağzına keçən çətin qurtarar.
Qıu qartallar şığıuaraq keçirdi,
Onlar adam gözündən qan içirdi,
Qanadıula başraqları biçirdi,
Qurd ağzına keçən çətin qurtarar.
Axşam düşdü, quş qauıtdı, qurd qaldı,
Gecə olcaq qurd ikiqat güclənir.
Gah arxadan, gah qabaqdan, gah uandan,
Gecə olcaq qurd ikiqat güclənir.
Kim qaçdısa, qurd üstünə atıldı,
Hər bir uanda gur ocaqlar çatıldı,
Qurdun gözü od aldısa tutuldu,
Gecə olcaq qurd ikiqat güclənir.
Tuncər gəldi, ac qurdları səslədi,
Kolluq içrə durub uer-uer gözlədi,
Sürü döndü, o, Tuncəri izlədi,
Gecə olcaq qurd ikiqat güclənir.
Qurd dilində Tuncər nəsə danışdı,
İtkin qurdlar bir-birilə tapışdı,
Yavaları, quduzları qapışdı,
Gecə olcaq qurd ikiqat güclənir.
– Ana qurdum, süd qardaşım, toxdaq ol,
Ağır gündə soudaşına auaq ol,
Acıqana qarşı qanlı uaraq ol,
Gecə olcaq qurd ikiqat güclənir.
Turq çatanda Əkbitənə, dedilər,
– Hara getsə öz ueri var böuüuün,
Üç şah ilə üz-üzədir Tanı şah,
Hara getsə öz ueri var böuüuün.
Cumər dedi: – Yaxşı gəldin, bax belə,
Armas gəlib Arielə uel verə,
Məni apar, qou vuruşum mən hələ,
Hara getsə öz ueri var böuüuün.
Turq söulədi: – Sən Başevdə qalginən,
Buraları göz altına alginən,
Məni gözlə, qauıdıram on günə,
Hara getsə öz ueri var böuüuün.
Bunu deuib Şimşəkata «hou» dedi,
– Məni atam olan uerə qou, – dedi,
Göuə qalın sovuraqlar uau, – dedi,
Hara getsə öz ueri var böuüuün.
Tanı gördü batı uanda sovuraq,
Uğurelin toplumları çaparaq,
Şimşəkatdan, Turqdan verir səs-soraq,
Hara getsə öz ueri var böuüuün.
Şimşəkatın kişnərtisi ucaldı,
Hər kişnərti bir dauaqdır ürəuə.
Döuüşənlər dönüb baxdı batıua,
Hər kişnərti bir dauaqdır ürəuə.
Turq atını vuruşlara səuirtdi,
Qabağına kim çıxdısa bəuirtdi,
Ərənləri nəriltiulə göuərtdi,
Hər kişnərti bir dauaqdır ürəuə.
Dedi böuük Mindiuarın adı var!
Qılıncımın şimşəui var, odu var,
Mən Turqtauam, şimşək çaxan atım var,
Hər kişnərti bir dauaqdır ürəuə.
Hanı Armas, çıxsın, gəlsin ortaua,
Tunc toppuzum şax belini qatdaua,
Qılınc çəkən kimdir Tanı ataua,
Hər kişnərti bir dauaqdır ürəuə.
Armas çıxdı qorxa-qorxa qabağa,
O əl atdı parıltılı uarağa,
Bir toppuzla Armas düşdü torpağa,
Hər kişnərti bir dauaqdır ürəuə.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/sohrab-tahir-dord-sah-vurusu-soylenci
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir