Məzmun
  1. Dördüncü şəkil
  2. Beşinci şəkil
  3. Altıncı şəkil

Səhifə 2 / 3 · 33%

Biz öz sözümüzdə doğruyuq, düzük.
Qızı aparırıq bir şərtlə, inan,
Şuşada olacaq ona toy.

Şahməmməd

Aman...

Mahmud bəy

Qohumu olursan böyük bir bəyin,
Mənası varmıdır bu deyinməyin?
Get, qızı geyindir!

Şahməmməd (Özünü itirir.)

Bir az səbr elə!
Nə üzlə görünüm mən sabah elə?
Yer də ayrılmır ki, girim yerə mən.
Dünyaya gəlmişəm nahaq yerə mən.
Belə də zülm edər adam, adama?

Mahmud bəy

A kişi, özündən nağıl qurama!
Get, qızı geyindir... yaxşı olmaz ha!..

Şahməmməd

Sizi and verirəm o bir Allaha...

Mahmud bəy

Tez ol, tələsirik, yol da uzaqdır.

Şahməmməd

Qızdan soruşmamış?.. Bu ki, lap ağdır!

(Şahməmməd otağa keçir.)

Mahmud bəy

Qızı aparmasaq əgər bu gecə
Bütün bu tədbirlər dönəcək heçə.

Koxa

Həcər burda qalsa itəcək gözdən,
Nəbiyə qoşulub qaçacaq tezdən.

Mahmud bəy

Həcərlə qurtardıq, qaldı bir Nəbi
Bu addır eyləyən məni əsəbi.

Koxa

Mən verrəm Nəbinin fatəhəsini,
Bir də eşitməzsən onun səsini.

Şahməmməd (İçəridən)

Sən nələr edirsən, ay zalım fələk!

Həcər (İçəridən)

Yaralı bir quşdur sinəmdə ürək.
Səsimə səs verən görmürəm, Allah!
Az qalır, ürəyim partlasın, eyvah!..

Şahməmməd, Həcər və Gülbacı yan otaqdan çıxırlar.

Həcər

İnsan dəllalları, xoş gördük sizi!

Koxa

Xoş gördük, Səlim bəy göndərib bizi.

Həcər

Gedin, Səlim bəyə deyin ki, Həcər
Özünə seçmişdir Nəbi kimi ər.
Tüpürürəm onun üzünə, belə!

(Tüpürür.)

Şahməmməd

Qızım, dur...

Mahmud bəy

Bu nədir?

Koxa

Yaxşı fikir elə.

Həcər (Atasına)

Yoxsa sən də məni satırsan, ata?
Ətimi itlərə atırsan, ata?!
Mən onu, Nəbini sevirəm ancaq,
Onsuz yerim olsun qoy qara torpaq!

Mahmud bəyin işarəsilə Koxa qıza yaxınlaşır.

Mahmud bəy

Yolçu yolda gərək, yubanma, Koxa!

Həcər

Yoxa çıxasınız, görüm ki, yoxa.

Həcərin başını örtüb zorla çəkə-çəkə aparırlar.

Həcər

Buraxın, deyirəm, buraxın!

Mahmud bəy

Gəl!

Koxa

Gəl!..

Həcəri aparırlar.

Şahməmməd

Niyə sağ qalmışam, hardasan, əcəl!

At ayağı səsləri eşidilir.

Getdi həyatımın, ömrümün yazı.

Gülbacı

Bəlkə alnımızda beləymiş yazı.

Şahməmməd

Söndü evimizin çırağı, söndü.
Günəşli gündüzüm gecəyə döndü.

Onlar yan otağa keçirlər. İşıq sönür və yenidən yanır. Çimnaz böyük bir ehtiyatla içəri girir. Ətrafa göz gəzdirir.

Çimnaz

Deyəsən yatıblar... Həcər, ay Həcər!

Şahməmməd (Yan otaqdan çıxır.)

Çimnaz, sənsən?

Mehdi

Mənəm...

Şahməmməd

Nə var, nə xəbər?

Çimnaz huy çəkir. Nəbi yapıncıda barıdan aşır.

Şahməmməd

Nəbi, sənsən?

Nəbi

Mənəm, bəs Həcər hanı?

Şahməmməd

Düşdü yad əllərə Həcərin canı.
Koxayla Mahmud bəy yıxdı evimi,
Alıb caynağına quzğunlar kimi
Apardılar...

Nəbi

Hara?..

Gülbacı

Şuşaya tərəf.

Şahməmməd

Qorxuram qız edə özünü tələf.

Nəbi

Of, yaxşı, Səlim bəy, yaxşı, Mahmud bəy...
Sizin nəslinizi dənləyəm gərək.

(Xəncərini oynadır.)

Şahməmməd

Nəbi, qan olmasın, qadanı alım.

Nəbi

Qaralır gözlərim, dəyişir halım,
Yox, dözə bilmərəm bu dərdə yox, yox!
Bu heyfi qoymaram mən yerdə yox, yox!
Həcər, qorxma, Həcər, ölməyib, Nəbi,
Çox da ki, ömründə gülməyib Nəbi.
Nəbiyəm sözümü deyərəm qısa,
Bərkdə tanıyırlar mərdi, igidi,
Çevirməsəm onun toyunu yasa
Haram olsun mənə anamın südü!

Pərdə

Beşinci şəkil

Şuşada Təhmas bəyin bağı. Toy məclisidir. Yeyib içir, çalıb oynayırlar.

Koxa

Təhmas bəy, Təhmas bəy, baxtımız gülür,
Naçalnik Səlimin toyuna gəlir.

Təhmas bəy

Səni şad xəbər ol həmişə, Koxa!

Koxa

Budur, buyurdular naçalnik ağa.

Naçalnik (Gəlir.)

Toyunuz mübarək, Təhmas bəy, salam!

Təhmas bəy

Aha, xoş görmüşük, hardasan balam?

Səlim bəy

Naçalnik, xoş gəlib.

Naçalnik

Səlim bəy, yaşa!
Yaxın gəl eləyək sənə tamaşa...
İgiddir, qoçaqdır, göyçəkdir, göyçək.

Təhmas bəy

Polkovnik, buyurun, içəri keçək.

Naçalnik

Bəh-bəh, ətir saçır güllər, çiçəklər,
Bağçada oturaq hələ bir qədər.

Təhmas bəy

Naçalnik, bağışla, sevindiyimdən
Vallahi başımı itirmişəm mən.
Ayağın altında qoç kəsəm gərək.

Naçalnik

İstəməz, Təhmas bəy, dayan bir görək.

Təhmas bəy

Sizinçün yüz qurban kəssəm də azdır.

Naçalnik

Təhmas bəy qəribə mehmannəvazdır.

Təhmas bəy

Yerdən göyə qədər razıyam sizdən,
Gözümə nur gəldi gəlişinizdən.

Səlim bəy

Ə... quzu ətindən yaxşı kabab çək!..

Naçalnik

İçək sağlığına Səlimin, içək.

Koxa (Səlim bəyə)

Nəbi zağ-zağ əsir adın gələndə,
Rəhmətlik babanın gücü var səndə.

Mahmud bəy

Sənə tay tapılmaz, aslansan, aslan!
Görüm dağılmasın əsla büsatın.

Koxa

Bu ölsün, Nəbigil sənin qorxundan
Siçan deşiyini alacaq satın.

Naçalnik

Deyirlər ki, Nəbi çapır kəndləri,
Tutur körpüləri, tutur bəndləri.

Mahmud bəy

Düz buyurursunuz, bəladır, bəla
Min hiylə qurursan, düşməyir tora.

Naçalnik

Bu, sözün doğrusu gəldi xoşuma,
Bu xidmətlərini yadda saxlaram.

Koxa

Qorxaqdır, çox da ki, mərd çıxıb adı,
Onu xilas edir ancaq Boz atı.

Naçalnik

Bizim Səlim bəysə qoçaqdır, qoçaq,
Gec-tez hökumətdən medal alacaq.
Səlim bəy, cəhd elə, göstər özünü.

Səlim bəy

Doğrultmaq borcumdur sənin sözünü,
Naçalnik, görərsən gücümü.

Naçalnik

Əhsən...

Təhmas bəy

Görün, necə oğul böyütmüşəm mən!

Koxa (Lovğalanaraq)

O gün rast gəlmişdik Nəbiyə.

Xəlil

Necə?
Koxa, doğrudanmı?

Koxa

Sərçəymiş, sərçə,
Atışdıq, onunla bir neçə saat.

Xəlil

Sonra?

Koxa

O alçağı qurtardı Boz at.
Rastıma gələrsə bir də o tülkü
Bölərəm xəncərlə bilin tən iki.

Mahmud bəy

Camaat şişirdib onun adını,
Bilməyir zərbəmin hələ dadını.

(Naçalnikə)

Başına and olsun, əlimə düşə
Mən onun ətini çəkərəm şişə.
Mənə də Mahmud bəy deyərlər.

Təhmas bəy

Əhsən...

Səlim bəy

Atamın belindən gəlməmişəm mən
Tutub dərisini soymasam onun,
Anasını ağlar qoymasam onun.

Naçalnik

Ağalar, qorxmayın, qüvvət sizdədir,
Padşahın nəzəri üstünüzdədir.

Təhmas bəy

Nəbi qurmaq üçün bəylərə tələ
Torpaq vəd eləyir bu azğın elə.

Naçalnik

Təhmas bəy, ağalar, sizindir torpaq,
Sizindir... yenə də sizin olacaq!
Nədən qorxursunuz, bilmirəm, nədən?
Dağ kimi durmuşam arxanızda mən.

(Təhmas bəyə)

Etmə hər söz üçün qanını qara,
Torpaq istəyəni çəkdirrəm dara!

Hamı onu alqışlayır.

Koxa

Deyirəm, xanəndə qatar oxusun.

Naçalnik

Etiraz etmirəm, tatar oxusun!

Təhmas bəy

Gərək ərşə qalxsın səsi bu toyun,
Niyə durmusunuz, çalın, oxuyun!

Mahmud bəy

Çalın, qoy naçalnik oynasın bir az.

Naçalnik

Doğrusu, oynamaq bilmirəm.

Təhmas bəy

Olmaz.

Naçalnik

Səlim bəy yaxşıdır, bir hava çalın.
Oynasın qartalı sizin mahalın.

Rəqs havası çalınır. Səlim bəy oynayır. Sonra Koxanı oynamağa dəvət edir. Güllə səsləri. Səlim bəy tələsik çıxır, bu zaman Nəbi öz dəstəsilə həyətə girir. Hamı donub qalır.

Nəbi

Kimsə tərpənməsin yerindən, yoxsa...
Tərpənsə anası batacaq yasa!

Xəlil

Amandır, amandır, qırmayın bizi.

Nəbi

Yuxarı qaldırın əllərinizi!
Ayrılın, arvadlar, siz bu tərəfə.
Kişilər o yana... artıq bu dəfə
Sizə qan tökməyə vermərəm macal.
Qəhrəman, onların silahını al!
Mehdi can, sən də get, tez Həcəri tap,
Qurbanı olduğum o dilbəri tap!

Naçalnik (Bağırır.)

Bu nədir, sən kimsən?

Nəbi

Adamam, necə?

Koxa (Mizin altından)

Deyir ki, qonaq ol bizə bu gecə.

Vəli

Dilin topux çalır.

Koxa

Qurbanın olum,
Anadan gəlmədir.

Qəhrəman

Çərənləmə, yum!..

Qadınlar qorxudan çığırırlar.

Nəbi

Xanımlar, qorxmayın, dəymərik sizə,
Bunların gözüylə baxmayın bizə.
Biz, adam öldürən deyilik, ancaq
Bizi bu alçaqlar eləyib qaçaq.

Naçalnik

Vəhşilər yurduymuş doğrudan, Qafqaz.

Vasili

Kəs, səsini, cəllad.

Naçalnik

Aha, yaramaz!
Sən də bunlardansan?

Vasili

Bəs necə?

Naçalnik

Alçaq!..

(Ona əl qaldırmaq istəyir.)

Vasili

Bu dəfə niyyətin baş tutmayacaq.

(Vasili naçalnikin tapançasını çıxarır.)

Naçalnik

Qardaş, ağlın olsun, inadı burax,
Sən rus saldatısan, deyilsən qaçaq.

Vasili

Əcəb qardaşım var, alçaq yaramaz!
Dilin tövbə deyir, ürəyin qisas.

Nəbi

Vasili, sən ona dəymə hələlik.

Naçalnik

Köləlik yaraşır sizə, köləlik!

Nəbi

Adam hörmət elər gələn qonağa,
Gəldim nişanlımı aparım, dağa.
Toyum Salvartıda olacaq, bilin,
Təvəqqe edirəm, hamınız gəlin!

Mehdi və Həcər yan otaqdan səhnəyə gəlir.

Həcər

Nəbi can!

Nəbi

Həcərim, gülüm, çiçəyim.

Həcər

Çatdı arzusuna yazıq ürəyim.

Nəbi (Həcərin bəzəyinə işarə edir.)

Çıxart, at bunları, boyuna qurban.
Qızılın, daş-qaşın, dövlətin, malın
Üstündə yatmışdır bir qara ilan.

Həcər

Qandır bünövrəsi bu cah-cəlalın.
Mənə tüfəng verin, bu gündən belə!
Namuslu qız kimi qoşulub elə
Düşmənin bağrını didəcəyəm mən,
Nəbinin yoluyla gedəcəyəm mən.

Mehdi

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

Başqa şairlərin şeirləri