Səhifə 2 / 3 · 33%

İyid olan neylər əllini, yüzü?
Namərdin davada dörd olar gözü.
Budu Koroğlunun, oğul, bir sözü
O Telli xanımı tapmağın gərək.

Dəmirçioğlu Koroğludan ayrılıb Ərəbatı sürüb Ərzuruma tərəf yol
başladı. Hər yerdən keçib gəldi Ərzurumun dağlarına çatdı. Özü yorğun,
atı da ac idi. Düşdü atı ota buraxdı, özü də bir bulağın başında dirsəkləndi.
Bu dirsəklənməkdə Dəmirçioğlunu yuxu apardı. Bir də qalxanda
gördü ki, hər yanı duman bürüyüb, Ərəbatı da yoxdu. Götürdü görək
nə dedi:

Ərəbat getdi əlimnən,
Ərəbatı mən istərəm!
Ayrı düşmüşəm elimnən
Ərəbatı mən istərəm!

Bənnasız hörgü hörülməz,
Təbibsiz xəstə dirilməz,
Baxıram heç yan görünməz
Ərəbatı mən istərəm!

Dəmirçioğlunun bu vaxtı,
İyidəm istərəm baxtı,
Ətrafımda düşman çoxdu,
Ərəbatı mən istərəm!

Dəmirçioğlu gəzdi, Ərəbatı dümandan, çisgindən tapa bilmədi. Aldı
yenə görək nə dedi:

Dünyada heç iyid yoxsul olmasın,
Yoxsulluq iyidə yaman ad olu.
Hər kəsin ki, varı-dövləti olsa,
Ləzzət çəkər, dahanında dad olu.

Varlı, kasıb bu dünyadan keçərlər,
Yaxşını, yamanı arar, seçərlər,
Varın olsa gəlib yeyər, içərlər,
Yoxsul olsan qohum, qardaş yad olu.

Dəmirçioğlu ha oxuyar arada,
Artdı dərdim oldu həddən ziyada,
Yaxşı at minənlər qalsa piyada –
Daş düşər başına, ömrü bad olu.

Dəmirçioğlu Ərzurum dağlarında Ərəbatı axtaran zaman bir naxırçıya
rast gəldi. Götürdü, görək, naxırçıdan Ərəbatı necə xəbər aldı:

Başına döndüyüm naxırçı qardaş,
Mənim Ərəbatım gördünmü ola?
Mərd iyidin atı candan əzizdi,
Mənim Ərəbatım gördünmü ola?

Naxırçı:
Başına döndüyüm mərd, iyid oğlan,
Sənin Ərəbatın mən dağda gördüm.
Qoç iyidlər qalmasınlar piyada,
Sənin Ərəbatın mən dağda gördüm.

Dəmirçioğlu:
Dumandı, çisgindi günün qarası,
Gözümə görünmür dağlar arası,
İyidin atıdı, ciyərparası,
Mənim Ərəbatım gördünmü ola?

Naxırçı:
Adın nədi sənin, hardan gəlirsən?
Comərdlərin könül pasın silirsən,
Cəzib Ərəbatı tapa bilirsən,
Sənin Ərəbatın mən dağda gördüm.

Dəmirçioğlu:
Dəmirçioğlu dolanıbdı elləri,
Məskən eləyibdi çənlibelləri,
Arada işləyər düşman felləri,
Mənim Ərəbatım gördünmü ola?

Naxırçı:
Mərd igid, könlünə gəlməsin güman,
Düşmanlar əlindən çəkərlər aman,
Ayazıyar ətraf, çəkilər duman,
Sənin Ərəbatın mən dağda gördüm.

Naxırçı Ərəbatı Dəmirçioğluna nişan verdi, getdi. Bir az keçdi, yel
qalxdı, dağlar başından duman çəkildi. Ətraf ayazıdı, hər yan göründü.
Dəmirçioğlu Ərəbatı tapıb mindi, az getdi, çox getdi, axşam çağı
özünü Ərzuruma yetirdi, bir qoca qarıya rast oldu. Dedi:
– Ay qarı nənə, qəribəm, məni bir gecəliyə qəbul eləyərsənmi?
Qarı dedi:
– Bizlər qonağı çox sevərik, niyə eləmirəm.
Dəmirçioğlu düşdü, atı töyləyə çəkdi. Özü də qarının evinə gəldi.
Qarı nənə Dəmirçioğluna çörək gətirdi. Yeməkdən sonra qarı dedi:
– Oğul, buraya niyə gəlibsən?
Dəmirçioğlu dedi:
– Ay nənə, Cəfər paşanın qızı Telli xanımı aparmağa gəlmişəm.
Söylə onu necə görə billəm?
Qarı dedi:
– Ay oğul, o qız çox aşıqpərəst qızdı. İmarətinin qabağı da pəhlivan
meydanıdı. Sabah bir saz götür, o meydana çıx, çal oxu, onda Telli
xanım küləfirəngiyə çıxar, görərsən.
Dəmirçioğlu gecə qarının evində yatdı. Sabah açıldı. Atını qarının
töyləsində qoydu. Özü aşıq paltarı geydi, altından yaraq bağlayıb çiyninə
üstdən bir saz keçirib özünü pəhlivan meydanına saldı. Pəhlivan
meydanında Cəfər paşa başının adamları ilə əyləşmişdi.
Cəfər paşanın bir Qara pəhlivanı var idi. Paşanın yanında qalırdı.
Güclü, heyvərə bir pəhlivan idi. Qara pəhlivan Dəmirçioğlunu güləşən
pəhlivan bildi. Elə düşündü ki, başqa torpaqdan onunla güləşməyə
gəlib. Ortaya çıxdı. Dəmirçioğlunu meydanına çağırdı. Dəmirçioğlu
Qara pəhlivanın meydanına girdi. Aldı görək nə dedi:

Nərə çəkib mən meydana girəndə,
Varmı meydanıma gələ pəhlivan?
Tutub kəmərindən çalanda yerə,
Mənim zərbi-dəstim bilə pəhlivan?

Mənəm şiri-nər tək meydanda gəzən,
Xışm ilə düşmanın bağrını əzən,
Tülək tərlan kimi havada süzən,
Sonra yaxan keçər ələ, pəhlivan!..

Dəmirçioğluyam yarağa dolaram,
Ac qurd kimi düşmən üstə ularam,
Qılınc çəksəm, leş-leş üstə qalaram,
Döndərrəm al qanı selə, pəhlivan!

Qara pəhlivan Dəmirçioğlunun bu sözündən acıqlandı. Ona hücum
elədi. Dəmirçioğlu Qara pəhlivana aman vermədi. Götürüb yerə vurdu,
basıb bir qolunu da qırdı, dedi:
– Səni öldürməyirəm, buraxıram get. Cəfər paşaya söylə ki, pəhlivanını
yıxdığım üçün mənə bir kisə qızıl göndərsin. Qara pəhlivan
yerindən qalxdı. Cəfər paşanın yanına gəldi.
Cəfər paşa dedi:
– Qara pəhlivan, nə oldu? O sənə nə elədi ki, belə bikefsən?
Qara pəhlivan qırılmış qolunu Cəfər paşaya göstərib dedi:
– Bax belə elədi, basıb qolumu qırdı. Hələ öldürürdü, əlindən bir
təhər qurtardım. Məni yıxdığı üçün üstəlik bir kisə qızıl da istəyir.
O vaxtın adətinə görə bir pəhlivan bir pəhlivanı yıxanda oranın
böyüyündən xərac alardı. Cəfər paşa mətləbi anladı, başındakı adamların
yanında biabır olmamaq üçün üzə vurmadı, dedi:
– Aparın ona bir kisə qızıl verin, özünü də mənim yanıma gətirin.
Paşanın adamları apardılar Dəmirçioğluna bir kisə qızıl verdilər.
Dəmirçioğlu qızılı götürüb Cəfər paşanın yanına gəldi.
Cəfər paşa onun çiynində olan sazı görüb dedi:
– Sənin aşıqlığın da varmış?! Gəl oxu, qulaq asaq. Kefimiz açılsın.
Aldı Dəmirçioğlu görək nə dedi:

Qalxıb Çənlibeldən düşmüşəm yola,
Ərzurumun bazarına gəlmişəm.
Əcəl köynəyini geyib əynimə,
Cəng-cidalın güzarına gəlmişəm.

Əyləşmişdim orda, söhbəti keçdi,
Qalxdı könül quşu, dolu mey içdi,
Telli xanım, namən gəldi yetişdi,
Bir gözəlin ilqarına gəlmişəm.

Dəmirçioğlu, yalan gəlməz dilimə,
Müxənnət yapışar çətin əlimə,
Misri qılınc bağlamışam belimə,
Tərlanların tavarına gəlmişəm.

Dəmirçioğlunun səsinə Telli xanım küləfirəngiyə çıxdı. Gördü bir
oğlan saz çalıb oxuyur. Telli xanım Koroğluya namə göndərmişdi.
Fikirləşdi ki, yəqin naməm çatıb. Koroğlu məni aparmağa gəlibdi.
Telli xanım qarabaşlarından birini yanına çağırıb dedi:
– Ay qız, get o aşığa deyinən sabah mən bağa gəzməyə çıxacağam,
mənim Gülşən bağıma gəlsin.
Telli xanımın tapşırığını alan Dəmirçioğlu mətləbi anladı. Qayıdıb
qarının evinə getdi. Elə ki, sabah açıldı Dəmirçioğlu qalxıb Ərəbatı
mindi, birbaş Telli xanımın Gülşən bağına sürdü. Baxdı ki, Telli xanım
qarabaşları ilə Gülşən bağındadı. Atı ona yaxınlaşdırdı, əlini atıb Telli
xanımı Ərəbatın tərkinə çəkdi. Bayax ha bağdan çıxdı. O tərəfdən
qarabaşlar özlərini Cəfər paşaya yetirdilər, dedilər o dünənki pəhlivan
aşıq qızın Telli xanımı qaçırtdı. Cəfər paşa hökm elədi qoşun atlanıb
Dəmirçioğlunun dalından düşdü. O tərəfdən Dəmirçioğlu Telli xanım
da tərkində Ərəbatı sürüb Ərzurum şəhərindən aralanmışdı. Baxdı
gördü dalınca qoşun gəlir, atın başını çəkdi, dayandı, başladı dincəlməyə.
Telli xanım nə qədər yalvardı ki, bu yerdə əylənmə, sür atını
gedək. İndi qoşun gəlib çatar, məni də səni də öldürürlər. Gördü yox,
Dəmirçioğlu getmək istəmir. Axırda götürdü görək nə dedi:

Osmanlı qoşunu gəlir qurd kimi,
Var get, əcəm oğlu, qalma bu yerdə!
Başın gedər, gövdən qalar yurd kimi,
Var get, əcəm oğlu, qalma bu yerdə.

Dəmsirçioğlu ona cavabında dedi:
Osmanlı qoşunu gəlsə qurd kimi,
Ölər əcəm oğlu, qaçmaz bu yerdən!
Başım getsə, gövdəm qalsa yurd kimi
Ölər əcəm oğlu, getməz bu yerdən!

Telli xanım:
Qoşun gəlib, indi səni tutarlar,
Qollarını dal gərdəndə çatarlar,
Qul deyibən Həbəşidə satarlar,
Qaç get, əcəm oğlu, qalma bu yerdə.

Dəmirçioğlu:
Qoşun da gəlibən məni tutsalar,
Qollarımı dal gərdəndə çatsalar,
Qul deyibən Həbəşidə satsalar,
Ölər əcəm oğlu, qaçmaz bu yerdən.

Telli xanım:
Telli xanım ərzin sənə eyləsin,
Dili tutmur beş kəlməni söyləsin.
Bircə iyid min qoşuna neyləsin?
Qaç get, əcəm oğlu, qalma bu yerdə.

Dəmirçioğlu:
Dəmirçioğlu dərdin kimə söyləsin?
Şirin canın sənə qurban eyləsin.
Yüz min tülkü bir aslana neyləsin?
Ölər əcəm oğlu, qaçmaz bu yerdən.

Söz tamam oldu. Dəmirçioğlu söznən dediyi kimi dilinən də dedi:
– Telli xanım, mən səni belə dalaşsız-davasız Çənlibelə aparsam
Koroğlu deyəcək oğurlayıb gətiribsən, bu – iyidlikdən deyil, gərək
qayıdam qoşunla dava eləyəm, səni elə aparam.
Bu tərəfdən qoşun gəlib yetişdi. Dəmirçioğlu baxdı ki, yolun qırağında
bir qalaça var. Telli xanımı gətirib haman qalaçada qoydu, qalaçanın
ağzını da bir daş ilə möhkəmlədib özü qılıncı çəkdi qoşuna
cumdu. Deyirlər ki, Dəmirçioğlu Cəfər paşanın qoşunu ilə düz üç gün,
üç gecə vuruşdu. Çox adam öldürdü. Qoşunu əldən-ayaqdan saldı. Cəfər
paşa özü də qoşunun içində idi. Gördü ki, bu yolla onu öldürə bilməyəcəkdi.
Əmr elədi kəmənd atanlar gəldilər. Hər tərəfdən kəmənd
atıb axır ki, Dəmirçioğlunu tutdular. Telli xanımı da qalaçadan çıxardıb
şəhərə gətirdilər.
Cəfər paşa eləydi ki, acığından qudurmuş itə dönüb zəncir gəmirirdi.
Əmr eləyib Dəmirçioğlunu Pəhlivan meydanında zəncirlətmişdi.
Gündə bir cəllad bıçağı enində ayaq tərəfindən soydurub yerinə saman
təpdirirdi.
Dəmirçioğlu burda qalsın, gəlin sizə Çənlibeldə Koroğludan xəbər
verim. Koroğlu bir gecə yatmışdı, yuxusunda gördü ki, bir dişi laxlayıb,
ağzı qan ilə doldu. Səksənib yuxudan ayıldı. Elə bir dəli nərə
çəkdi ki, bütün dəlilər yuxudan qalxdılar. Koroğlu dəliləri yanına
çağırdı, görək onlara nə dedi:

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

Başqa şairlərin şeirləri