İsfəhanda bir pinəduz var idi,Ata, baba zəif sənətkar idi.

Eyləyib dəxli-xərcə kifayət,İstədi ki, ola azimi-qürbət.

Qoşulub karvana payü piyadə,Üz çevirdi vilayəti-Bəğdadə.

Qalmış idi sərmənzilə beş ağac,Hərami eyləyib karvanı tarac,

Vurdular fəqirə zəxmi-kargər,Qaldı rəhgüzərdə biyarü yavər.

Ölən öldü, qaçan qaçdı biçarəYox qüdrəti özün çəkə kənarə.

İttifaq, keçirdi əzim qafilə,Ta inki gördülər əhvalı belə.

Rəhm eləyib ona əmiri-tüccar,Buyurdu, yük üstə qoyub çarvadar,

Aparıb evinə oldu çarəcu,Tanrı xatirinə taciri-xoşxu.

Bir cərrahi-mahir qılıb mühəyya,Qərardad etdi ücrəti-üzma.

Macəradan bir ay keçmiş, müxtəsər,Qalmadı cismində yaradan əsər.

Tacir xəbər aldı bir gün oğlandan:Gedirdin nə yana, gəlirdin handan?

İsmü rəsmin nədir, məkanın nədir?Səd şükür xudayə, sağaldın, bildir!

Kizbdən savayı tapmayıb çarə,Səlahi vəqt üçün gəlib goftarə,

Dedi: “Mən mərdümi-biladi-Misrəm,Məşhuri-zamanəm, mərufi-əsrəm.

Xaco Əhməd mənim sülbi atamdır,Sərdəftəri-əyyam, sahibi namdır.

Götürüb tənxahi-bihəd gedərkən,Seyrü tamaşayi-aləm edərkən

Bu qəzavü qədər gəldi başıma,Düçar oldum o ki, gəlməz xaşıma.

Xacə Əhməd bəs ki, mülki-MisrdəTüccar ara bimisl idi əsrdə.

Mədəni-kərəmü gəncü xəzinə.Yox idi aləmdə ona qərinə.

Nə bilsin ki, yalan elər ifadə,Mehrü məhəbbəti olub ziyadə,

Günbəgün artırdı qədrü qiymətin,Puşakin, xurakin, şənü şövkətin.

Yedi, geydi, olub məsrurü dilşad,Bəlavü möhnətü qüssədən azad.

Qəviheykəl cavan idi, zurmənd,Eləmişdi dövran əfsürdə, hərçənd.

Əzizi-Misr oldu qədrü qiymətdə,Şiri-nərə döndü səhmü sövlətdə.

Bir gün dedi: “ey əzizü mehriban,Var mənim könlümdə bir sirri-nihan.

Yeri düşüb, gərək açam məhəsəl,Əgər eyləsən bu müşkülü həll.

Bil ki, bəxş edərsən həyati-tazə;Bu qüssə veribdir məni güdazə.

Əta qılıb xaliq mənə bir düxtər,Hüsnü vecahətdə çun mahi-ənvər.

Mələksima, pəriliqa, xoşnişan,ləli-ləbi guya çeşmeyi-heyvan.

Nə faidə, fələk eyləyib onu bədbəxt,Bir əmri müşkülə düçar olub səxt.

Gərəkdir eyləyək onu zövc-axər,Çünki boş düşübdür ərindən düxtər.

Təvəqqöm oldur, ey əzizi-mən,Onu öz əqdinə qəbul edəsən.

Bir həftədən sonra verəsən təlaq,O gedə ərinə, sən olasan sağ”.

Bir kərrə vurasan gər qurbağanı,Suya sarı iki dəfə tullanı.

Ta elədi cavan sükut ixtiyar,Bildi ki, bu əmrə zövqü şövqü var.

Qazini çağırıb xəlvətsərayə,Əqd edib xurşidi tapşırdı ayə.

Oturmuşdu otağında pinəduz,Pərdəni götürüb mehri-diləfruz,

Nazü əndaz ilə girdi içəri,Bürcü-Sədə düşdü Zöhrə, Müştəri.

Gül üzə eləyib ləbi-ləli bənd,Aldı yanağından şəftaluyi-çənd.

O gecə sübhədən etməyib direngTulladı hədəfi-məqsudə xədəng.

Bir saat ərusə olmadı məqdurEyləsin ... dur.

Ba vücudi in ki, şövhəri-qədimƏgərçi sahibi zər idi, həm sim.

Həngami ... süstkar idi,... ziyadə napərgar idi.

Əgər verən olsa bir gövhəri-müft,Eyləyə bilməzdi yarım ayda ...

Adətü qanundu əhli-zənanəƏqd edib verəsən sultanə, xanə.

Otaqi-zərnişan, zürufi-fəğfur,Cariyəsi mələk, pasibani-hur.

Təami gunagun, suyu səlsəbil,Onun üçün yenə asayiş deyil.

Övrətlər yanında bəlkə nikbəxtOdur ki, həmsəri ola ... səxt.

Qol salıb cavanın boyuna düxtər,And olsun Xudaya, – dedi, – ey pesər.

Əgər rizə-rizə kəsələr məni,Mundan sonra əldən qoymazam səni.

Oğlan iki dəstin edib həmail,Aldı ləblərindən buseyi-kamil.

Əl basıb müshəfi-hüsni-dildarə,Eyləyələr məni, – dedi, – səd parə,

Daməni-vəslindən ta ruzi-məhşərƏl çəkən deyiləm, vəfalı dilbər!

Əhdü miysaq olub aradə möhkəm,Bir həftə otaqda dilşadü xürrəm.

Apardılar ləzzət, sürdülər vəhdət,(Belə qız əkənin zatına rəhmət!)

Ta ki, tamam oldu vədeyi-şürut,Ev-eşiyi xacə döşədib məzbut,

İstədi hüzura tazə damadı,Təqrib ilə bəd mübarəkbadı.

Dedi: “ey cani-mən, gər olsan razi,Təlaqı pəs etsin cənabi-qazi.

Əqdi-tazə kəssin öz şövhərinə;Ərus getsin məkanına, yerinə.

Boş qalıb müddətdi evi-məhləsi,Gəlməz sarayından bir adam səsi.

Fəqir əri gecə dükkanda yatar,Əlləri qoynunda qalıbdı naçar”.

Dərdmənd başını salıb aşağa,Durdu yavaş-yavaş yer qurtlamağa.

Nə qədər nəfəsə tacir dəm verdi,Çıxmadı oğlandan bir nəfəs gördi.

Durub gedən vəqtdə dedi: “Ey mövla!Buyurduğun gələ bəndədən, haşa!

Yüz tənü təərrüz eyləyə bülbül!Heyhat, buyindən ayrı düşə gül!

Yaranın üstündən alsan məlhəmi,Müayinə artar rəncü ələmi”.

İlan kimi xacə olub piçü piç,Oğlanın özünə söz deməyib hiç.

Elədi qızına izhari-hali:“Ev-eşiyin qalıb, ey laübali!

Çölün bir yavası istəyir ki müfEləsin özünə sən məhvəşi cüft.

Peşiman olmadım, onu gətirdim,Ölən vəqti bu rütbəyə yetirdim.

Həqqa nanu namək bilməz irani,Bişübhə əməyim tutacaq anı.

Deyin, çadırşəbin salıb başına,Gəlsin, eşitməmiş dustü aşına”.

Düxtərə dedilər bu macəranı,Axıdıb gözündən abi-nisyanı,

Sifariş eylədi: “ey mütai-mən,Ənamını zaye gəl eyləmə sən.

Əgər bu əmrdən çəkməyəsən əl,Edəsən qiylü qal, tutasan cədəl,

Bil ki, bir çatıdı, mənim gərdənim,Qalsın gərdənində vəbalım mənim”.

Xülasə, tacirə kar oldu müşkül,Gördü ki zor ilə müyəssər deyil.

Oğlan ilə qoydu binayi-saziş,Dedi: “yaz atana, elə sifariş;

Əgər gördüm xacə Əhməd oğlusan,Düxtarimi səndən boşatmazam mən.

Və ya inki tapam sözündə yalan,Qızımın talağın vermədin asan,

Bir gecə boğdurub səni nihanı,Bu üsrətdən xilas eylərəm anı.

Sənətin yox, çörəyin yox, malın yox,Qohumun yox, qardaşın yox, dalın yox.

Uşağımın əlin üzüb dövlətdən,Yeməkdən, geyməkdən, nazü nemətdən,

Aldadıb edəsən özünə mail,Necə ola billəm bu əmrə qail?”

Oğlan da lailac oluban razi,Şürutnaməni başladı qazi.

Yazdı: “Qırx günədək Misirdən əgərLayiqi – ərusi gəldi simü zər,

Qurtardın özünü, fəbihəl-mürad,Yoxsa ölümündü, hərçi bada-bad!”

Ta ki, oldu vəqtü zaman müəyyən,Üz qoydu otağa cavani-pürfən,

Öz-özünə dedi, ey badi-xuda!Yoxdu bir əlacım kizbdən siva!

Hala qırx günədək dilaram ilə,Yataram qolboyun eyşü kam ilə.

Ömri-dübaredir söhbəti dildar,Bəlkə yetə dadə Əhmədi-Muxtar.

Sərməsti-badeyi-cami-məhəbbət,Biğəmü əndişə sürərdi vəhdət.

Otuz doqquz ta ki, yetdi itmamə,Afitabi-iqbal üz qoydu şamə.

O axşam ayılıb xabi-qəflətdən,Qurudu boğazı qəmü möhnətdən.

Əndişeyi-fərda kəsib aramın,Gəlmədi iştəha ötürə şamın.

Gəl yeyək, çox dedi yari-dilfirib,Hərdəm bir bəhanə gətirdi qərib:

Gəh deyərdi ürəyimdə nəfq var, –Qorxuram ki, xörək artıra azar.

Gəh deyərdi ğiza incidir məni,Meyl elə, mürəxxəs elədim səni.

Gərçi dərdü sərdi uzun rəvayət,Bu qalsın burada, eşit hekayət:

Xəlifeyi-zaman mərdi-nikəndiş,Gahi ovqat geyib libasi-dərviş,

Müşəxxəs etməyə əhli-fəsadi,Gəzərdi gecələr şəhri-Bağdadi.

Qəzara bir gecə düşüb güzarı,Baxıb pəncərədən gördü onları:

Məhzunu mükəddər, qabaqda təar[?]Açıban qapını yetirdi səlam.

Ərus nihan olub qəhvəxanədə,İki nəfər qaldı ol kaşanədə.

Vəhm etdi ki, deyil bir işdən xali,Üz tutub oğlana sordu əhvali.

Dedi: “nisfi-şəbdə nədir bu halət?Gizləmə, dürüstün elə hekayət!

Aləm həmə gedib xabi-rahətə,Bais nədir belə dərdü möhnətə?

Sahibnəfəs olur, sən bil ki, dərviş,Söylə əhvalını, bivəhmü təşviş”.

Fəqir macəranı başdan-ayağaŞərh elədi tamam bir-bir qonağa.

Eyləyib əfsusü təəccüb bihəd,Yola düşüb dedi: ya Əli, mədəd!

Yetişdi mənzilü məvayə dər-dəm,Götürüb əlinə kağızü qələm,

Əncami-səhəri eylədi ərqam,Xacəsəralərə bildirdi tamam.

Özü rəxti-xabə girdi xatircəm,Görək necə oldu qəribi-pürğəm.

Səhər olub, tulu, etdi afitab,Xacə dərgahına düşüb inqilab.

Buyurdu bir neçə qulami-bibak,Əllərində çomaq, çapukü çalak –

Kəsdilər qapını basani-cəllad,Çıxdı tamaşaya mərdümi-Bəğdad.

Almağa əlindən qəribi-zarınAla gözlü, günəş üzlü nigarın.

Qız tökür gözündən sirişki-ali,Oğlanın deməli, deyil əhvali.

Qız çəkir orada fəğanü nalə:“Mən necə tab edim rəddi-visalə?”

Oğlanın əlində bir xəncəri-tiz,Fikri budur özün edə riz-riz.

Gördülər ki, gəlir sədayi-cərəs,Çomağın kənara tulladı hər kəs.

Bir dəstə süvari oldu nümayan,Əqəbincə qatar-qatar karivan.

Qulamanü çakərani-qəba puş,Tökülüb eşiyə etdilər xürüş;

“Qanı, çölə çıxsın, deyin ağamız,Eyləyək sərinə zər nisar biz”.

Çıxan tək eşiyə bikəsü nakam,Döşəndilər yer-yer payinə tamam.

Başına bir tabaq aqça saçdılar,Çökdürüb qatarı yükün açdılar.

Neçə dəst libasi-zərbəftü diyba,Neçə mücri məmlüv simü zər, amma.

Neçə yük əqmişə layiqi-sövqat,Neçə sənduq dolu qənd ilə nabat.

Nöh fələkə çıxdı qəh-qəhi-ərus,Cavani-binəva hənuz məyus.

Fikr edir ki, bunlar nə əsbabdır,Kimim var, göndərsin, yoxsa xabdır?

Nə bilsin ki, xəlifeyi-tacidar,Bunun əhvalından olub xəbərdar.

Əlqərəz, bir şəxsi-vəzirmanəndZər nimçəyə qoyub daşü qaşü çənd.

Diybayə bükülmüş bir də bir namə,Götürüb apardı darüssəlamə.

Guya bunlar təarüfi-Misrdir,Pişkeşi-xəlifeyi-əsrdir.

Xacə Əhməd bilib oğlundan xəbər,Göndərib bərayi-xatiri-pesər.

Yetişdi hüzurə namə, hədaya,Rəsulə xələti-faxir, sərapa.

Sərkari-valadən olub mərhəmət,Əlavə əmr oldu: oğlanın, əlbət,

Gətirsinlər özün, qayınatasın,Ta bilsin xəlifə tərzi-sövdasın.

Bu əmrə müqərrər oldu yasavıl,Sərayi-tacirə olan tək daxil,

Betəriqi-rüşvət iki kisə zər,Ənam edib xacə dedi:”ey pesər,

Əfv eylə cürmümü bərahi-xuda,Gərçi günahkaram, “məza ma məza”.

Sahibsən bu gündən belə əmvalə,Tərəhhüm qıl, məni vermə zəvalə”.

Əlqərəz, hüzurə olub müşərrəf,Gördülər düzülüb xəvanin səf-səf.

Nəvaziş eyləyib bihədü hesab,Dedi: “mən xacəyə nə verim cavab?

Deməzmi ki, oğlum neçə müddətdiDüşübdü Bağdadə nə mürüvvətdi?

Sən onun halından deyilsən əyan,Nə üzr gətirim mən ona, oğlan!

Hala ki, mən səndən oldum xəbərdar,Gəl, get, sədri-səfdə dəxi yerin var.

Bir kəs əgər olub müzahim sənə,Verim cəzasını, şərh eylə mənə”.

Nə desin, neyləsin qalıb məəttəl,O nə biz, o nə gön, bu nə gəlhagəl!

Şam oldu, səf sındı, dağıldı əyan,Oğlanı xəlifə saxlayıb mehman,

Yeyildi, içildi, bəd əz-ziyafətİstəyib hüzura mehmanı xəlvət,

Savadi-Misirdən soruşdu əhval,Nə bilir, nə desin, qaldı dili lal.

Təbəssüm elyib dedi: “ey pesər,Neçin şəhrinizdən verməzsən xəbər?”

Dedi: “aç gözünü, eylə nəzarə,Diqqət elə mənə bir gəz dübarə”.

Gördü ki, bilmədi namü nişanın,Gətirib göftarə möcüzbəyanın,

Dedi: “o dərvişəm mən ki, dün gecə,Bildim əhvalıyın olduğun necə.

Şol gəncü xəzinə lütfün əzəli,Nə qədər mən varam dalısı gəli”.

Əhli-kərəm padşahlar keçibdi,Dadrəslər dilagahlar keçibdi.

Hakimə, naibə, olmayıb qail,Gəzərdi gecələr bəsani-sail.

Dərdməndi, dilşikəsti tapardı,Muradın verərdi, könlün yapardı.

Cudü əltafilə əz bəhri-xuda,Pinəduzu eləyirdi əğniya.

Yaxşılar eləyib tamam rehlət,Yaman gün olubdur Qasimə qismət.

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

Başqa şairlərin şeirləri