Xatimə, 3
Səhifə 2 / 3 · 33%
به جلال الهی سوگند! آنان که عالم ربانی و فاضل صمدانی و امروزه امر و نهیشان بر ملت ناجیه واجب است، مانند حجج اسلامیه حاجی میرزا حسین، حاجی میرزا خلیل، و آخوند ملا محمد کاظم خراسانی و امثال ایشان -مد ظلالهم- ابداً ممانعت به اجرای امری که رفاه حال و اصلاح احوال عموم ملت و ازدیاد شأن و قدرت دولت باشد ننموده و هیچگاه نخواهند نمود. اگر دولت اقدام نماید، دیده خواهد شد که این بزرگواران اول مؤید دولت خواهند بود. کی دولت با علماء اعلام این فقره را استشاره نموده و لزوم اصلاح مملکت و ملت را به علما خاطرنشان کرده و خواهش کرده که باید به اقتضای زمان و تحمل دوران، با اصولی چنین و چنان، حفظ نوامیس شریعت و حقوق ملت و قانون مساوات را اجرا داشت، که علما گفتند این منافی با شریعت است؟ بلکه علمای حقه همواره فریاد زدهاند که قانون مساوات، حقیقت شریعت غرای اسلام است.
از آنجایی که اعیان و حکام، مانند حجاج، به ظلم و تعدی مایلاند، تا کیف ماشاء مالیات بگیرند، و یک نفر قاطرچی فلانخان در چارسو و بازار ریش یک تاجر با آبرو را بگیرد و بلاسبب به سرش مشت بزند و کسی مانع نشود، بهانهٔ ممانعت علما را به میدان میآرند؛ و حال آنکه علما اگر موقع ببینند بیش از سایر طبقات در اصلاح بکوشند و بیخ ظلم و تعدی را از بین مسلمین برکنند و در جای آن شجرهٔ شنیعهٔ ظلم و طغیان، نهال عدل و انصاف -که عبارت از قانون مقدس مساوات است- بنشانند. هیچ جای شبهه نیست که ملت از قبول قانون مساوات گردن نپیچد. و عجبتر اینکه میگویند مکتب لازم نداریم؛ ای وای! چهقدر کذب آشکار و قول باطل است. در این صورت، ما باید یا منکر تمدن و ترقیات اروپا شویم و از قدرت و سطوت و ثروت و صنایع عالم بیخبر باشیم و خلاف فرمودهٔ مخبر صادق را التزام نماییم که فرموده: «اطلب العلم منالمهد الی اللحد -العلم علمان علم الابدان و علم الادیان» و یا در تکثیر مکتب جاهد شویم. اگر از عالمان بیعمل و بیمعرفت این سخن ترشح نماید -به مقتضای منافع شخصیه، که رفیق دزد و شریک قافله هستند، گاهی با حاکم شریک و گهی با رعیت سهیم، مدعی و مدعی علیه را بر یکدیگر برانگیخته دائماً در فکر فساد و طالب اغتشاش میباشند- بعید نیست. آیا ترقی اروپ را از دولت علم ایشان نمیدانید و یا میگویید ژاپون این دولت و اقتدار و سطوت سلطنت را از اجداد خود به ارث گرفته؟ نمیدانم به کدام یک از این دو فقره اعتقاد باید کرد. اگر به ارث قایل باشیم، میبینیم سی سال قبل، از ژاپون نه اسمی و نه رسمی در تمام کتب تواریخ دیده میشد و کاملاً نسیاً منسیاً نزد جمیع دنیا بود و حال آنکه امروز در سطوت و دولت و اسم و رسم در سلاطین روی زمین درجهٔ اولی را احراز کرده. اگر قایل به مکاتب صناعی و ریاضی شوند، چرا خود کنارهجویی نموده از فیض پیشرفت محروم هستند؟
هرگز نمیتوان گفت پادشاه رئوف و مهربان ما از افعال و اعمال و نیت امرا و وزرا بیخبر است؛ بلکه باید گفت رأفت و مرحمت و حیاء خسروانه غالب به دیگر اوصاف ملوکانه است. و حال آنکه در سلاطین عظام مهر و قهر توأم باید و معنی عدل همین است که در جای لطف، لطف و در جای قهر، قهر به کار آید. سلوک بر عکس آن، خلاف عدالت است، زیرا که سلطان حقیقی، خداوند عالم، هم رحمان و رحیم است و هم جبار و قهار، هم بهشت آفریده و هم دوزخ. انتظام عالم بیسیاست سلطان میسر نگشته و صورت نبندد. مراد از سیاست، مهتران و گردنکشان عالم را به ربقهٔ اطاعت و فرمان درآوردن است تا از راستی نگذرند و پای از گلیم خود بیرون نبرند، به حکم «کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیة» و میفرمایند: «لو لا السلطان لاکل الناس بعضهم بعضاً» و از سخنان پادشاهان است: «لا ملک الا بالرجال، و لا رجال الا بالمال، و لا مال الا بالعمارة، و لا عمارة الا بالعدل و السیاسة».
خوش آن شهریاری که از روی دانش / تأمل کند در کتاب سیاست
پر تیغ او گلشن سلطنت را / تر و تازه دارد به آب سیاست
در هر صورت، من به تو میگویم عبث اوقات عزیز خود را ضایع مگردان! از این زحمات و نگارشات جز خسران چیزی عاید نمیشود و از تسویدات این اوراق پریشان معلوم نیست که خود بهرهمند گردی و یا رفع پریشانی از ملت شود و شاید خود را به مهلکه اندازی. اگر تو دیده و شنیدهای که اهل مغرب اینگونه اوراق منتشر کرده، ملت و دولت و وطن و ابنای وطن از او تمتع برده و اکتساب ثروت کرده در میان ملت یادگار گذاشته و گذشتهاند درست است، ولی ایران غیر از اروپاست؛ تو تقلید کردهای از فرنگان ولی غافل از آنکه بهتر این گفت و شنود [را] به رمز و کنایه و صراحه و بهطور حکایت و تمثیل [در] کتب تاریخ، اشعار، رباعیات نوشته و اوقات صرف کردهاند -که از حد بیان خارج است. به عقیدهٔ من عوض این جمله یک جمله بنویس که: اگر تو را آرزوی اصلاح مملکت ایران است، قانون مساوات، قانون مساوات. قانون مساوات، قانون مساوات، تا آخر قانون مساوات. هر قدر زیاد گویی، مفادش همین یک جمله است و بس!
روزی در پطرزبورغ در خیابان «بنواسکی» با یکی از دوستان در حرکت بوده دیدم یک نفر جوان بلند قامت، تخمیناً هفده یا هیجده ساله، در بالاپوش سالدات -که روسها «مشنیل» گویند، که ارزانترین منسوجات روسیه از جنس ماهوت است و رنگ خاکی داشت- با کمال ادب دو پای خود را به هم وصل کرده ایستاده، دست راست را تا بناگوش بلند نموده، به یک نفر صاحب منصب -که موافق مناصب عسکری ایران درجهٔ سلطانی داشت- سلام داد و آن سلطان چنانکه قاعده است دست بالا کرده گویا جواب داده و با کمال بیاعتنایی گذشته با دست اشاره کرد، یعنی مرخص. جوان بعد از ده بیست ثانیه ایستاده به راه افتاده و رفت.
رفیقم از من پرسید: «این جوان را که در بر بالاپوش سالدات داشت دیدی و شناختی؟»
گفتم: «نه!»
گفت: «این پسر ایمپراتور، «وکیلی قناز»، شاهزادهٔ «الکسندرویچ» پسر دوم ایمپراتور است، و آن «سلطان» پسر یک بقال (ماقسمون) است. اگر پسر ایمپراتور به او سلام نمیداد، در این عبور عامه حق مؤاخذه داشت که چرا به سلام نایستادی؟ از رعایت نظام کار به اینجا رسیده است. اگر تأمل و فکر نمایی تعجب نخواهی کرد، زیرا پدر این جوان مجسمهٔ قانون است، این احترام را به پدر خود میکند. اینها به علامت سردوشی نگاه میکنند که کدام یک مقدم است، والّا در مقام رسمی این شاهزاده است با همان احترامات؛ پادشاهی و رعیتی در میانهٔ ایشان مرعی است. حالا این را دانستی، بیا به ایران بدبخت «منیجه» [ملیجک] که عزیزالسلطان لقب دارد چه کاره و کیست؟ چه کرده معلوم نیست! اینقدر میبینیم بچهٔ دوازده ساله لباس نظامی امیرتومانی میپوشد، به هر وزیر و امیر و سرتیپ عالم و فاضل، هر کس باشد بدون استثنا، از رجال دولت و شاهزادگان غیور سلسلهٔ جلیلهٔ قاجاریه، در نزد خاص و عام صدگونه فحشِ نامربوط میگوید و از کسی نمیهراسد. این قاعدهٔ نظامی شماست. با این حال شما توقع دارید که چرا کارها درست نشد؟ البته نمیشود و نخواهد شد، زیرا قانون ندارید؛ بیقانونی بیترتیبی است.
اگر چنانچه ما بگوییم «الکسندر دوم» قانون ترتیب داد، سهو نمودهایم. میبینیم که هزار و سیصد سال و اندی قبل، حضرت رسول اکرم -صلیالله علیه و آله و سلم- به جانب اسدالله الغالب علی ابن ابیطالب -علیهالسلام- دست بیعت داد و فرمود: «ای مردم بدانید و آگاه باشید من فرزندان خود حسن و حسین را به یک نفر غلام بینی بریده برتری نمیدهم. در نزد من در امور شریعت غلام حبشی و سید قریشی و فرزندان من یکسان و در حقوق مساویاند.» عمر فاروق در میدان عام به پسر خود حد زد؛ پس معلوم میشود که قانون مساوات را ایمپراتور روس یا ناپلیون اعظم و غیره از شریعت غرای اسلام فراگرفته که بدان مقامات عالیه رسیدند، ولی جهت ما قانون از چنگیز یادگار مانده؛ تا ما اطاعت به قانون شریعت نکنیم کارهایمان مختل و پریشان خواهد بود. اگرچه بعضی درین باب ایراد گرفته میگویند -معاذالله- خواست خدا چنین است و یا سرنوشت ما همین. این سخن در نزد هیچ عاقل پسندیده و مقبول نیست، و عقلاً و نقلاً چنین است «من کفر فعلیه کفره و من عمل صالح فلانفسه انالله سخر لکم ما فیالارض جمیعاً».
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/zeynalabdin-maragayi-2-xatime-3
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
دقیقی طوسی، معاصر فردوسیگویند که صبر کن تو را صبر بر دهد آری دهد، لیک به عمر دگر دهد
Şairlərdən seçmələr, 4شاعر شیرازیای سالک ره چه خفتهای؟ خیز! گر مرد رهی به ره درآمیز!
Şairlərdən seçmələr, 5عارف، جمالالدین اصفهانیاین عمر که از نیمهٔ هشتاد گذشت یادش چه کنی که شاد و ناشاد گذشت
Şairlərdən seçmələr, 6فردوسیاسمش میرزا ابوالقاسم طوسی -علیهالرحمه- پادشاه شعرا و ممدوح شاه و گدا، شاعر به آن هنروری مادر جهان نزاییده. با وجود صدها رقیب که همه در فنون شعر ماهر مانند عنصری و غیره لاف «انا ولا غیر» زدندی، تمام اوقات خود را صرف نمودند که نکتهای گیرند به او و ایرادی به وی آورند، موفق نشدند و از حسرت مردند، در علوم ریاضی و رجال و منطق و تاریخ سرآمد دوران و مشار بالبنان بود و در حقیقت زبان و رسوم ایران را زنده کرد. علاوه از فن شعر، چند هزار بیت در یک بحر و وزن سرودن سهل نیست، آهنگ اشعار آن مرد دانای بزرگوار، از ابتدا تا انتها، حالت غریب دارد، خواننده و شنوندهٔ کلام آن، شیخ و شاب را قوهٔ شجاعت حاصل گردد به نوعی که گویا در میدان رزم حاضر است؛ و کتاب او در نزد هر قوم با عزت و احترام است. عالیجنابی و غنی طبعی او به حدی که زحمات چندین سالهٔ خود را در آنی به حمامی و دلاک بذل فرمود، و حفظ شرافت شأن خود را در هر السنه و افواه جاری نمود، چنانچه ترجمهٔ حالش را مختلف به السنهٔ خارجی نمودهاند، نه مانند شعرای عصر ما که تملق و مبالغه را شعار ساختهاند.