Səhifə 1 / 2

دقیقی طوسی، معاصر فردوسی

گویند که صبر کن تو را صبر بر دهد آری دهد، لیک به عمر دگر دهد

من عمر خویشتن به صبوری گذاشتم عمر دگر بباید تا صبر بر دهد

داعی، نامش سید محمد

عشقی تو طلب کن که به جایی برسی در هر قدمی نو به نوایی برسی

(وله ایضاً)

خاموشی را بسی خواص است خاموش ز نیک و بد خلاص است

داوری، میرزا محمد شیرازی

(وله ایضاً)

نبود غیر جنونم ز اکتساب فنون که الجنون فنون گفت الفنون جنون

در آن زمانه فتادم که در میانهٔ خلق هنر قلادهٔ لعن است، یا هنر ملعون

نه کار بسته به کسب هنر گشوده شود نه رنگ قیر سپید از عفونت [عقوبت؟] صابون

دقیقی

از بی‌خبر[ان] خبر چه پرسی وز گم‌شدگان اثر چه پرسی؟

درکی، از اهل قم

گر نگهدار من آن است که من می‌دانم شیشه را در بغل سنگ نگه می‌دارد

حرف الذال

ذبیح، نامش اسمعیل، از خراسان

در حقیقت مرد دنیادار کوری بیش نیست مال و جاهش مایهٔ عجب و غروری بیش نیست

پا منه آن‌جا مگر بهر قضای حاجتی خانهٔ اهل دو دل [در] جای فرودی بیش نیست (!)

ذره، اسمش میرزا عبدالله بن محمد اصفهانی

آرایش خس و خاک از بهار ماند (!) نخل حیات ماست که بی‌برگ [و] بار ماند

چون شاخ خشک دستم ز آغوش گل جداست داغی به دل ز لاله و گل یادگار ماند

ذهبی

نرنجیم با غیر اگر خو کنی تو با ما چه کردی که با او کنی؟

ذبحی یزدی

خداوندا تهی دستم ز طاعت ندارم جز تهی دستی شفاعت

سیه ماری‌ست طومارم به تشبیه الهی لا تؤاخذنی بمافیه

(وله ایضاً)

فریبم داده زانسان چشم فتان که شیطان دور ایستاده‌ست حیران

به هرزه صرف شد عمر جوانی به هرزم رفت آب زندگانی

چنان بر دوزخیم بیم عذاب‌ست که بر حالم دل آتش کباب است

چنان در ذلت‌ام زین نفس سرکش که نه خاکم به خود گیرد نه آتش

سیه رویم به رنگ زلف پرپیچ تفضل کو نمی‌خواهم دگر هیچ

ز فضلت ای روان بخش دل من اگر یک ذره گردد شامل من

رهم از کوه عصیان‌های انبوه چو نقش روی شیرین پشت بر کوه

ولی عفو تو را هر گه که دیدم به پرده [بپرد] خوف از بیم امیدم!

حرف الراء

راضی، از نیشابور

کجاست آنکه همی گفت در زمانه منم به مال [آمال؟] دشمن‌مال و به رأی ملک‌آرا ادب نهان و هنر ضایع و شرف بی‌قدر اعزه خوار و رعیت اسیر و خلق گدی

رازی، از شیراز یا اصفهان

نه آن بدمهر را با خویشتن همدم توانم کرد نه از دل مهر او هرگز، [نه] دل بیرون توانم کرد (!)

نمی‌خواهم که مردم بشنوند آوازهٔ حسنش وگرنه آن‌چه مجنون کرد من هم می‌توانم کرد

راغب، اسمش سید یوسف اردبیلی

ای دل قرار گیر نه وقت تپیدن است ای دیده خون ببار که نه وقت دیدن است!

می در قدح کنند حریفان و گل به جیب رسم عزای ما نه گریبان دریدن است

رشیدی، اسمش ملا حاجی کرمانی

منشین ز طلب دامن همت بر زن واندر ره دوست دیده بر نشتر زن

گیرم به درون خانه راهت ندهند نومید مباش و حلقه‌ای بر در زن!

راغب، اسمش کلب‌حسین تبریزی

صد نامه نوشتیم جوابش ننوشتی این نیز جوابی است که جوابی ننوشتی (؟)

رضا خراسانی

گریان که کند نالهٔ در وقت گِری دانی غرضش چیست از این نوحه‌گری؟

یعنی که اگر گری شود عمر تو کم پیمانهٔ عمر پر شود تا نگری

رضا طهرانی

ای کرده عبادت ریایی فن خود آراسته از لباس عصیان تن خود

طوقی بر گردنت زدی از لعنت گفتم که من انداختم از گردن خود

رضوی، اسمش سید مرتضی شیرازی

هر چه ما [بیداد می]پنداشتیم آن داد بود خصمی افلاک، ما را سیلی استاد بود

رودکی

اسمش -ابوالحسن [ابوعبدالله]- اصل از بخارا، مقدم شعرای فارس [زبان] است. در زمان ملوک سامانیه ندیم امیر نصر بن احمد بوده. گویند کلیله و دمنه را به قید نظم درآورد.

دردا و حسرتا که مرا دور روزگار بی‌آلت و سلاح بزد راه کاروان

چون دولتی نمود مرا محنتی فزود بی کردن شگفت نبوده است گرزمان

رکن‌الدین قمی

شرم باد ای خون من بر گردنت یا ز خود یا از خدا یا از مَنَت

حرف الزاء

زلالی، منطقه

چشمی که بود لایق دیدار ندارم دارم گله از چشم خود، از یار ندارم

زکریا یزدی

روز عمرت شب شد و در فکر اسبابی هنوز بر تنت هر موی صبحی گشت و در خوابی هنوز

زین‌العابدین سیستانی

مشنو سخن عالم فانی و مگو واندر طلبش مدار چندان تک و پو

دنیا چو گل است، ساعتی در لب جو تا چشم زنی نه رنگ بینی و نه بو

حرف السین

سلمی از بلاد نیشابور

الهی به اعزاز آن پنج تن نبی و ولی و دو فرزند و زن

برآری به فضل خود ای کردگار که در دین و دنیا مرا پنج کار

یکی حاجتم را نرانی به کس برآرندهٔ آن تو باشی و بس!

سعدی

اسمش شیخ مصلح‌الدین شیرازی، ذات معالی صفاتش مستغنی از توصیف و بیان است؛ مشهور عالم و ممدوح امم، سبب افتخار ایران و ایرانیان، ناصح سلاطین جهان و سرحلقهٔ دانشوران؛ اندرزهای او گوشوارهٔ حکمرانان زمان. در شرق و غرب آشنا و بیگانه نام نامی‌اش را به احترام ستایند و از گفتار نغز او و جمیع ملل روی زمین حصه می‌ربایند و سود برمی‌دارند. سرمشق پولتیک و سیاسی عموم دانشوران جهان است. زحمت‌ها کشیده، سیاحت‌ها کرده، تجربه‌ها آزموده، آداب سیر و سلوک و معاشرت و زندگانی و صلاح دنیا و آخرت را، نظماً و نثراً، چنانچه شاید و باید ادا فرموده و چیزی فروگذاری ننموده، خدمت بزرگ به عالم انسانیت و اسلامیت کرده، ولی افسوس سخنی که عموم دانشوران و بزرگان فرنگستان با ترجمه در روی میز خود گذاشته از مطالعه‌اش سود می‌برند، ما او را افسانه انگاریم و بازیچه شماریم و درس او را به اطفال هفت‌ساله روا داریم. چه نیک فرموده:

نگویند از سر بازیچه حرفی کز آن پندی نگیرد صاحب هوش

وگر صد باب حکمت پیش نادان بخوانند، آیدش بازیچه در گوش

کلامی که از متکلمین، متقدمین و متأخرین کسی را یارای ایراد نبوده و تمام اهل فضل و کمال تصدیق آن نموده، ما را در مجالس سماع می‌سرایند، در مستی تذکار نمایند. هر قدر ماها آن حکیم دانشمند را توصیف نماییم از عهده برآمد آن نتوانیم، مدح او را از فرنگیان باید شنید.

«بهتر آن باشد که سر دلبران گفته آید در حدیث دیگران»

قدر او را بیرونی می‌داند نه خودی که چه عَلَم فصاحت و بلاغت افراشته و در گلزار ایران چه گل‌های رنگارنگ کاشته که صدمهٔ هیچ تندباد بر اوراق گلشن او زیان نرسانیده و صرصر هیچ حوادث، بهار کلامش را مبدل به خریف نساخته. تیمناً و تبرکاً چند فرد ایراد کردم:

نبایدت که پریشان بود قواعد ملک نگاه‌دار دل مردم از پریشانی

چنانکه طایفه‌ای در پناه جاه توانند تو در پناه دعا و نیاز ایشانی

(وله ایضاً)

ضرورت است که آحاد را سری باشد وگرنه ملک نگیرد به هیچ‌گونه نظام

به شرط آنکه بدانند سر اکابر ملک که بی‌وجود رعیت سری‌ست بی‌اندام

(وله ایضاً)

شنیدم که بیوه زن دردمند همی گفت و رخ بر زمین برنهاد

هر آن کو خدایا به هر بیوه‌زن ترحم نیارد، زنش بیوه باد!

(وله ایضاً)

آنکه زیان می‌رسد از وی به خلق فهم ندارد که زیان می‌کند

گله ما را گله از گرگ نیست این همه بیداد شبان می‌کند

(وله ایضاً)

امیر ما عسل از دست خلق می‌نخورد که زهر در قدح انگبین تواند بود

عجب که در عسل از زهر می‌کند پرهیز حذر نمی‌کند از تیر آه زهرآلود

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

İbrahim bəyin səyahətnaməsi

İbrahim bəyin səyahətnaməsini qələmə almadan əvvəl onun tərcümeyi-halı haqqında müxtəsər də olsa məlumat vermək lazımdır ki, oxucular onun səyahəti səbəbləri ilə layiqincə tanış olsunlar.İbrahim bəy Azərbaycanın böyük tacirlərindən birinin oğludur. Atası əlli il bundan əvvəl ticarət məqsədi ilə Misirə gedib, ticarətində baş verən rövnəqə görə, bir çox müsəlman ölkələrinin qibtəsinə səbəb olan bu böyük şəhəri özünə məskən seçərək, orada qalır.

24 dəq
İbrahim bəyin səyahətnaməsi, 2

Bir dəfə mən İstambuldan xaricə getmişdim. İki aydan sonra qayıtdıqda oğlum dedi ki: "Ata, Misirdən bizə iki nəfər qonaq gəlib, üç gün qaldıqdan sonra İrana getdilər". Dedim: "Adları nə idi?" Dedi: "Sizə bir məktub yazıb kitabxanada mizin üstünə qoyublar". Məktubu tez götürüb oxudum. Məzmunu budur:"Qurbanın olum, müqəddəs Məşhədi ziyarət etmək niyyəti ilə Yusif əmi ilə birlikdə Misirdən İstambula gəlib, mənim ümidgahım olan evinizdə qaldıq. Çox təəssüf ki, sizi görmək şərəfi bizə qismət olmadı. Ancaq üç gün sizin ev adamlarına zəhmət verib, dördüncü gün Batum yolu ilə Xorasana tərəf hərəkət etdik. Sağ-salamat məqsədə çatsaq, sizin əvəzinizdən də ziyarət edəcəyik. İşdir, ölüm-itim olsa, onda gərək boynumda olan dostluq borcunu halal edəsiniz. Sizin kitabların arasında bir cild "Kitabi-Əhməd" görüb, götürdüm, yolda onu oxumaqla vaxtımı keçirmək istədim. Hərçənd ki, onun müəllifi bir sıra mühüm mətləblərə toxunub, həm də alim və kamil adama oxşayır, amma İranın vəziyyəti barəsində eyham və işarə ilə bir para şeylər yazıbdır. Görünür, ya İrandan xəbərsizdir, ya da yanılıbdır. Əgər belə deyilsə, onda bizlərdən deyil.

8 dəq
Səyahətnamənin mətni

Gecədən xeyli keçmişdi. Çörək yedik, sonra dedim:“Qardaş, yoldan gəlmisiniz, yəqin ki, yorğunsunuz, nə qədər tez dincəlsəniz bir o qədər yaxşıdır. Buyurun dincəlin, sizə yaxşı istirahət etməyi arzulayıram.”

17 dəq
Səyahətnamənin mətni, 2

“Qorxma,” -- dedim, -- “bizim bir neçə köynək-tumandan savayı bir şeyimiz yoxdur. Nə tacirik, nə də sərraf.”Ancaq xidmətçinin bu haləti məni həm təəccübləndirdi, həm də ona gülməyim tutdu. Nə isə, mehmanxanadan çıxıb dəniz kənarına getdik. Hər tərəfə baxdım, yenə də Batumda olduğu kimi, həmvilayətlərimizi gördüm. Dəstə-dəstə özlərini günə verib bitlənirdilər. Bizdən bir qədər aralı bir dəstə adam toplaşdı. Səs-küy ucaldı. Birini döyüb ucadan deyirdilər: "Bu köpəkoğlu həmşərini vurun!"[3]. Çatan o adamı döyürdü. Mən camaatdan soruşdum ki, bunun günahı nədir, nəçidir və nə üçün döyülür? Dedilər iranlıdır, özü də muzdurdur. Sahibi Bakı əhalisindən olan bir müsəlmanın gəmisində işləyir. Onu vuranlar da gəmi muzdurlarıdır. Özləri də bu şəhərin əhalisindəndirlər.

15 dəq

Başqa şairlərin şeirləri