بدخشی

زیر و زبر اگر شود عالم ای بدخشی چه غم که در گذر است

کان جهان همچو شیشهٔ ساعت ساعتی زیر و ساعتی زبر است

بهاء، شیخ بهاءالدین عاملی، رضوان‌الله علیه

نان و حلوا چیست این تدریس تو؟ کان بود سرمایهٔ تلبیس تو

بهر اظهار فضیلت معرکه ساختی افتادی اندر تهلکه

تا که عامی چند سازی رام خود بسا صد افسون آوری در دام خود

چند بگشایی بر آنان چشم لاف چند پیمایی گزاف اندر گزاف؟

نه فروعت هست، نه باشد اصول شرم بادت از خدا و از رسول!

اندرین دنیا چه باشد؟ غول تو این ریایی درس نامعقول تو

درس اگر قربت نباشد زو غرض لیس تدریساً له بئس المرض

اسب دولت بر فراز عرش تاخت آنکه خود را زین مرض آزاد ساخت

(وله ایضاً)

علم نبود غیر علم عاشقی مسابقی تلبیس ابلیس شقی

بیدل

بر هستی ما دهر به نیرنگ چمیدن چون شمع کفاف است سرانگشت مکیدن

بایزید بسطامی

خواهی که رسی به کام، بردار دو گام یک گام ز دنیا و دگر گام ز کام

نیکو مثلی شنو ز پیر بسطام از دانه طمع ببر که رستی از دام!

بهاء (گویند از بلاد مراغه بوده)

های تا سر رشتهٔ خرد گم نکنی خود را ز برای نیک و بد گم نکنی

رهرو تویی و راه تویی، منزل تو هشدار که راه و چاه خود گم نکنی!

حرف التاء

تقی کاشانی

دل گفت مرا علم لدنی هوس است تعلیمم کن اگر تو را دسترس است

گفتم که الف گفت دگر هیچ مگوی در خانه اگر کس است یک حرف بس است!

فی حرف الثاء

ثنایی

زمان بی‌مهر و گیتی دشمن و دلدار مستغنی مرا بر آرزوهای ثنایی خنده می‌آید

ثابت قمی

چاره مرگ است، اگر کار به ناکس افتد مشکل این‌جاست که کارم به کسی افتاده

ثنا

شرم از آن روز که یارم به سر بالین گفت سخت جانی که هنوزت نفسی می‌آید!

ثاقب

از پشت فلک بر شده در خانهٔ زین باش تا سیر تماشای جهان خانه‌نشین باش

بر مانده اهل دول دست مینداز از مکسب خود قانع یک نان جوین باش!

فی حرف الجیم

جمال‌الدین اصفهانی

ای تو محسود فلک! هم آز را گشتی اسیر وی تو مسجود ملک! هم دیوار را گشتی شکار

تو چنین بی‌برگ در غربت به خواری تن زده

وز برای مقدمت روحانیون در انتظار

درگشاده، بار داده، خوان نهاده بهر تو

تو چنین اعراض کرده از همه بیگانه‌وار

چند سختی با برادر؟ ای برادر رام شو!

عافیت خواهی بیابی در سر دندان مار؟

بوده‌ای یک قطره آبی، باشدت یک مشت خاک

در میانه چیست این آشوب، چه این کارزار؟

قوت پشه نداری، جنگ با پیلان مکن

همدم موران نئی تو شانهٔ شیران مخار!

جلوه، اسمش میرزا ابوالحسن بن سیدمحمد، از سادات طباطبایی اصفهان

خویش نه بشناسی ای فروشده در تن تن بنه این غفلت دراز برون کن!

چند نمایی که تو به من بنه این دیو؟ این تن خاکی که نیستی تو همی من!

جامه از مشهد

در مزرع دهر کز نشاط آمده پاک دهقان اجل نریخت جز تخم هلاک

چون دانهٔ گندم همه زان با دل پاک از خاک درآمدند و رفتند به خاک

جمال اصفهانی

تو بدین کوتهی و مختصری این همه کبر [و] عجب بوالعجبی است

یک وجب نیستی و پنداری کز سرت تا به آسمان وجبی است

(وله ایضاً)

اگر شلواربند مادر تو چو بند سفرهٔ تو بسته بودی

نزادی آن جلب تو قلتبان را جهان از نکبت تو رسته بودی

جناب اصفهانی

روزی که ز مشکلات حل می‌طلبند آن‌جا نه ترانه و غزل می‌طلبند

آواز همی کنند: کار آسان نیست! این‌ها همه صوت است، عمل می‌طلبند

حرف الحاء

سید حسن، از علمای غزنین بوده

تا چند ز جان مستمند اندیشی؟ تا کی ز جهان پر گزند اندیشی؟

آنچ از تو ستد همین عوض کالبد است یک مزبله‌گو مباش! چند اندیشی؟

حافظ شیرازی

اسمش محمد، لقبش شمس‌الدین، از اهل شیراز و کمال او مشهور آفاق، در شرق و غرب عالم مقامات عالیهٔ او مشتهر، حکمرانان زمانش از انفاس او مدد جستندی و بعد از او پادشاه و گدا به تفأل کتاب او اعتقاد تمام دارند. «لسان‌الغیب»اش خوانند. مرقدش زیارتگاه خاص و عام، اشعارش مطبوع طبع انام، لکن افسوس که مقبرهٔ چنین شخص عالی‌مقام را بعضی از حسودان خود غرض به انهدام کوشیدند و می‌کوشند، و این بدنامی را در کتب تواریخ اغیار به یادگار گذاشتند، اهل فرنگ طعنه به ملت و دولت اسلام می‌زند. و در حق آن عارف ربانی بهتان‌ها گفته و از راه ریا و تزویر نسبت‌ها دهند؛ در جواب این خودغرضان خواجه اشعار مناسب سروده که برخی نوشته آید:

(من کلامه)

عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزه سرشت که گناه دگری بر تو نخواهند نوشت!

من اگر نیکم اگر بد تو برو خود را باش هر کسی آن درود عاقبت کار که کشت!

(من کلامه)

همه کس طالب یارند، چه هوشیار چه مست همه جا خانهٔ عشق است، چه مسجد چه کنشت

سر تسلیم من و خاک در میکده‌ها مدعی گر نکند فهم سخن، گو سر و خشت

نا امیدم مکن از سابقهٔ روز ازل تو چه دانی که پس پرده که خوب است، که زشت؟

نه من از خانهٔ تقوی به در افتادم و بس پدرم نیز بهشت ابد از دست بهشت

گر نهادت همه این است، زهی پاک نهاد! ور سرشتت همه این است، زهی پاک سرشت!

(وله ایضاً)

بیا که قصر امل سخت سست بنیاد است بیار باده که بنیاد عمر بر باد است!

غلام همت آنم که زیر چرخ کبود ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزاد است

نصیحتی کنمت یاد گیر و در عمل آر که این حدیث ز پیر طریقتم یاد است

مجو درستی عهد از جهان سست نهاد که این عجوزه عروس هزار داماد است

چه گویمت که به میخانه دوش مست و خراب سروش عالم غیبم چه مژده‌ها داد است

که: ای بلند نظر شاهباز سدره‌نشین نشیمن تو در [نه] این کنج محنت‌آباد است

تو را ز کنگرهٔ عرش می‌زنند صفیر ندانمت که در این دامگه چه افتاد است

غم جهان مخور و پند من مبر ز یاد که این لطیفهٔ نغزم ز رهروی یاد است

رضا به داده بده وز جبین گره بگشا که بر من و تو در اختیار نگشاد است

نشان عهد و وفا نیست در تبسم گل بنال بلبل مسکین که جای فریاد است

(وله ایضاً)

فقیه مدرسه دی مست بود و فتوی داد که می حرام ولی به ز مال اوقاف است

خواجو

جز غم به جهان هیچ نداریم ولیکن گر هیچ نداریم، غم هیچ نداریم

خجندی، کمال

بر سر آن کوی چه گردیدن است یافت شده، این چه خروشیدن است؟

عشق [نه] در سینه، چه سود است این هیچ نه در دیگ، چه جوشیدن است؟

رهبر این ره طلبد از کمال بی‌رهه را این چه دوانیدن است؟

جبلی، عبدالواسع هراتی

معدوم شد مروت و منسوخ شد وفا زان هر دو نام ماند چو سیمرغ و کیمیا

شد راستی خیانت و شد زیرکی صفا شد دوستی عداوت و شد مردمی هبا

هر عاقلی به زاویه‌ای ماند منحنی هر فاضلی به داهیه‌ای ماند مبتلا

حرف الخاء

خاقانی، ترجمه حالش معلوم

هان ای دل عبرت بین از دیده نظر کن هان ایوان مداین را آیینهٔ عبرت دان

یک دم ز ره دجله منزل به مداین کن وز دیده دوم دجله بر خاک مداین ران

دندانهٔ هر قصری پندی دهدت نو نو پند سر دندانه بشنو ز بن دندان

از نوحهٔ جغد الحق ماییم به دردسر وز دیده گلابی کن درد سر ما بنشان

از خون دل طفلان سرخاب رخ افزوده این زال سپید ابرو، وین مام سیه پستان

کسری و ترنج زر، پرویز و سه زرین بر باد شده یکسر، بر خاک شده یکسان

گفتی که کجا رفتند آن تاجوران یکسر ز ایشان شکم خاک‌ست آبستن جاویدان

خاقانی از این درگه دریوزهٔ عبرت گیر تا از در تو زین پس دریوزه کند خاقان!

(وله ایضاً)

خاقانیا ز نان طلبی آب رخ مریز کان حرص آب رخ برد، آهنگ جان کند

خیام، نامش عمر نیشابوری

برخیز و مخور غم جهان گذران بنشین و جهان به شادمانی گذران

در طبع جهان اگر وفایی بودی نوبت به تو خود نمی‌رسید از دگران

(وله ایضاً)

ناکرده گناه در جهان کیست؟ بگو! آن کس که گنه نکرد چون زیست؟ بگو!

من بد کنم و تو بد مکافات دهی پس فرق میان من و تو چیست؟ بگو!

خاوری

من عمری هوس‌پروری دل کردم عمر بگذشت، ندانم که چه حاصل کردم

خیالی هراتی

ای تیر غمت را دل عشاق نشانه خلقی به تو مشغول و تو غایب ز میانه

گه معتکف دیرم و گه ساکن مسجد یعنی که تو را می‌طلبم خانه به خانه

خواجه عبدالله انصاری

یارب بگشا گره ز کار من زار رحمی که ز خلق عاجزم در همه کار

جز درگه تو کی بُوَدم درگاهی محروم از این در مکنم یا غفار!

(وله ایضاً)

گر من گنه جمله جهان کردستم عفو تو امید است که گیرد دستم

گفتی که به روز عجز دستت گیرم عاجزتر از این مخواه که اکنون هستم

(وله ایضاً)

الله به فریاد من بی‌کس رس لطف و کرمت یار من بی‌کس بس

هر کی به کسی و حضرتی می‌نازد جز حضرت تو ندارد این بی‌کس کس

خرم کردکشی انصاری

ماند همان یگانه‌ای عارف خدا جو روزی که از میانه خیزد من و تو و تو و او

آخر به جبر وحدت خواهیم شد ز کثرت یا قطره‌های باران یا رود و چشمه و جو

(وله ایضاً)

خلاق جهان تویی تویی تو صورت ده جان تویی تویی تو

در خانه و باغ و راغ و کهسار واندر یم و کان تویی تویی تو

از کثرت آشکاری خویش از دیده نهان تویی تویی تو

آن کس که نیافتیم از وی ما هیچ نشان تویی تویی تو

خرم به تو زنده است دایم ذکرش به زبان تویی تویی تو!

خسرو

چو شکر بندگی گفتن نیاریم سپاس خواجگی را چون گذاریم؟

(وله ایضاً)

بیستون نالهٔ زارم چو شنید از جا شد کرد فریاد که فرهاد دگر پیدا شد

حرف الدال

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 9

İnsan olan gərək xalqı yaxşılığa yönəltsin, onları pis yoldan çəkindirsin, hamı ilə eyni tərzdə bərabərliklə rəftar eləsin, təkəbbür geyimini əynindən çıxarıb, təvazö və mehribanlıq paltarını geysin, ağa ilə, nökərlə, şah və gəda ilə bir cür rəftar eləsin. Yalan danışmaqdan, mərdümazarlıqdan uzaq gəzsin, heç bir canlıya azar-əziyyət verməyi rəva görməsin. Əgər insan, insan olsa, ondan bir tük ucu qədər insanlığa xilaf olan əməl baş verməz....Qanun ölkəni idarə eləmək, qoşunu nizama salmaq, vergi toplamağı qaydasına qoymaq, təbəələrin hüququnu qorumaq və ədalət bərqərar etməkdən ibarətdir....

13 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 10

Deyilsə ki, qanun, vətən sevgisi və vətəni qorumaq üçündür, onda mən deyərəm: heç vaxt belə deyil. Bizim sərbazlarımız, hətta müxtəlif təbəqələrə mənsub olan başçılarımızın əksəriyyəti hələ bu vaxtadək vətən sevgisi adını eşitməmiş, onun şərtlərini başa düşməmişlər və bütün bu bəlalardan xəbərsizdirlər. Amma qanunun yaxşı səmərələri vətənin halına şamil olacaqdır. Nə isə, sözün riştəsi əlimizdən çıxdı. Yenə də öz mətləbimizə qayıdaq.Qanun vermək və onu icra etmək İranda həm çətindir, həm də asan. Çətin yolla gedərsə, onun icrası üçün kürurlarla pul xərclənər və külli miqdarda insan qanı axıdılar. Lakin asan yolla gedərsə, nə pul lazım olar, nə də bir adamın burnu qanayar.

12 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 11

İki həftədən sonra Haciyə xanım mənə dedi:“Mirzə Yusif, Tantaya get, filan-filan şəxslərdən tələblərimizi toplamaq vaxtı gəlib çatmışdır. Onların hamısını topla, əgər üzr gətirib desələr ki, pambığı hələ satmamışıq, orada qal, malları sat, daha təzə müamilə eləmə. Belə görünür ki, İbrahim bu tezliklə tamamilə toxdamayacaq, işlərini yerbəyer eləmək iqtidarında olmayacaq.”

10 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 12

Əlqərəz, bu minvalla da bir neçə vaxt keçdi. İyirmi iki ay tamam bir ailə kiçikdən böyüyə qədər pərişanhal idi. Hamının günü qara idi. Məhbubənin halı hamıdan bətər idi. Bədəni zəifləmiş, əhvalı pozulmuş, əfkarı pərişan olmuş, bütün dost-qonşudan əlaqəsini kəsmişdi. Hamı onu unutmuşdu, o da hamını unudub, sanki olub-olmamalarından xəbərsiz idi. Canla-başla ruhsuz bir bədənə oxşayan xəstəni qayğı ilə əhatə etmişdi.Qiyamət günü əgər məndə olsa ixtiyar, Deyərəm cənnət sizin, mənə kifayətdi yar.

12 dəq

Başqa şairlərin şeirləri