Səhifə 1 / 2

فردوسی

اسمش میرزا ابوالقاسم طوسی -علیه‌الرحمه- پادشاه شعرا و ممدوح شاه و گدا، شاعر به آن هنروری مادر جهان نزاییده. با وجود صدها رقیب که همه در فنون شعر ماهر مانند عنصری و غیره لاف «انا ولا غیر» زدندی، تمام اوقات خود را صرف نمودند که نکته‌ای گیرند به او و ایرادی به وی آورند، موفق نشدند و از حسرت مردند، در علوم ریاضی و رجال و منطق و تاریخ سرآمد دوران و مشار بالبنان بود و در حقیقت زبان و رسوم ایران را زنده کرد. علاوه از فن شعر، چند هزار بیت در یک بحر و وزن سرودن سهل نیست، آهنگ اشعار آن مرد دانای بزرگوار، از ابتدا تا انتها، حالت غریب دارد، خواننده و شنوندهٔ کلام آن، شیخ و شاب را قوهٔ شجاعت حاصل گردد به نوعی که گویا در میدان رزم حاضر است؛ و کتاب او در نزد هر قوم با عزت و احترام است. عالی‌جنابی و غنی طبعی او به حدی که زحمات چندین سالهٔ خود را در آنی به حمامی و دلاک بذل فرمود، و حفظ شرافت شأن خود را در هر السنه و افواه جاری نمود، چنانچه ترجمهٔ حالش را مختلف به السنهٔ خارجی نموده‌اند، نه مانند شعرای عصر ما که تملق و مبالغه را شعار ساخته‌اند.

وصیت انوشیروان به هرمز، من کلامه

به نیکان گرای و به نیکی بکوش به هر نیک و بد پند دانا نیوش

همه پاک پوش و همه پاک خور همه بندها یادگیر از پدر

به یزدان پناه به یزدان گرای چو خواهی تو را باشد او رهنمای

جهان را چو آباد داری به داد بود گنجت آباد و تخت تو شاد

چو نیکی نمایند، پاداش کن نمان تا شود رنج نیکان کهن

هنرمند را شاد و نزدیک‌دار جهان بداندیش تاریک‌دار

به هر کار با مرد دانا سگال به رنج تن از پادشاهی منال

ز نیکی فرومایه را دور دار به بیداد گر مرد نگذار کار

همه گوش و دل سوی درویش‌دار غم کار او چون غم خویش خوار

گر این پند ما شوی کار بند همیشه کلامت بماند بلند!

(وله ایضاً)

ز بدگوهران بد نباشد عجب نشاید ستردن سیاهی ز شب

ز ناپاک‌زاده مدارید امید که زنگی به شستن نگردد سپید

بزرگی سراسر به گفتار نیست که صد گفته چون نیم کردار نیست

(وله ایضاً)

کنون ای خردمند ایرج خرد بگو تا چه داری بیار از خرد

خرد بهتر از هر چه ایزد بداد ستایش خرد را به از راه داد

خرد افسر شهریاران بود خرد زیبِ سور نامداران بود

خرد زندهٔ جاودانی شناس خرد مایهٔ زندگانی شناس

خرد رهنمای و خرد دل‌گشای خرد دوست بهر تو در دو سرای

خرد جسم و جان است، چون بنگری تو بی‌جسم شادان جهان نسپری!

(وله ایضاً)

خداوند بالا و پستی تویی ندانم کیی، هر چه هستی، تویی!

فخرالدین رازی

هرگز دل من ز علم محروم نشد کم ماند ز اسرار که مفهوم نشد

هفتاد و دو سال عمر کردم تحصیل معلومم شد که هیچ معلوم نشد

فدای طهرانی

این جهانی‌ست در او نیست کسی را بنیاد کهنه دری است [دیری‌ست] که بسیار چو ما دارد یاد

این جهانی‌ست که جمشید و فریدون دیده است این جهانی‌ست که داوود و سلیمانش به باد

فضولی ملا محمد بغدادی

اگر عمرها مردم بد سرشت بود همدم حوریان بهشت

در آن محفل پرصفا، روز و شب ز جبریل خوانند فنون ادب

بر آن اعتقادم سرانجام کار نگردد از او جز بدی آشکار وگر سال‌ها گوهر تابناک فتد خوار و بی‌قدر بر روی خاک

برآنم که کمتر نشیند غبار ز خاکش بر آیینهٔ اعتبار

چو از خاک برداری آن گوهر است شهان را برازندهٔ افسر است

فضل‌الله بن ابوخیر غزنینی

جسمم همه اشک گشت چشمم بگریست در عشق تو بی‌جسم همی باید زیست

از وی اثری نماند، این عشق از چیست چون من همه معشوق شدم، عاشق کیست؟

فریدون، مولدش معلومم نیست

تا در طلب دوست همی بشتابم عمرم به کران رسید و من در خوابم

گیرم که وصال دوست در خواهم یافت این عمر گذشته در کجا دریابم؟

فخری شیرازی

ای جملهٔ بی‌کسان عالم را کس یک جو لطف تو [از] هم عالم بس

من بی‌کسم و کسی ندارم جز تو از لطف به فریاد من بی‌کس رس!

فدایی

نه منزل است بیابان بی‌نهایت عشق که به در از فلکات است یک ورا سیاح

کدام کشتی از این ورطه روی ساحل دید وگر ز نوح نبی بودش بهتری ملاح

تو از فنون مساحت می طرب پیمای که چرخ خاک بپیماید از ره مساح

معین است که تن خاک راه خواهد شد ولی نگشت مشخص که چون شود ارواح

فراهی

به دل مهر غمازی اندوختن بود آتش جور افروختن

حرف القاف

قادری

جهان چیست؟ ماتم‌سرایی در او نشسته دو سه ساعتی رو برو

جگر پاره‌ای چند بر خوان او جگر خورده‌ای چند مهمان او

قاآنی شیرازی

اسمش میرزا حبیب‌الله، لقبش حسام، شاهرودی بود کامل، در شعر ید طولایی داشت. فصاحت کلام و بلاغت مقامش به حدی بود که بر اکثر شعرای متقدمین و متأخرین برتری داشته و گوی سبقت از همگنان ربود، از علوم و فنون بهرهٔ وافی و حظی کافی داشت. اگر می‌خواست نام بسیار بلند با شرف در زمانه به یادگار می‌گذاشت ولی افسوس که آن فضل و کمال را در غیرموقع صرف کرده خدمتی به ملک و ملت خود نکرد. هر چه سروده از جهت جایزه و انعام بوده، دو بیت از آن یاد ندارم که با مسلک این کتاب برآید تا درج نمایم. اشعار آن مرحوم بسی آبدار و درر بار است ولی بی‌فایده از معنی بسی دور به مقدار است. می‌توان در مناسبت مثل اشعار لادری گرفتن.

ز افسانه زنبور شلوار بربر [ابر] توان آسیا ساخت اما به صبر

اگرچه دو سه قصیده در منقبت مولای متقیان امیرالمؤمنین -علیه‌الصلوة والسلام- سروده ولی صد حیف که در آخر ارزان فروخته، بدیهی است آن هم به‌خاطر وزیر بود، نه به جهت حضرت امیر (ع). خدا کاسد کند بازار این سخن فروشان را که کلامی نگویند مگر به ریا، سخنی نسرایند مگر به بها، به قول فرصت شیرازی:

منم از جملهٔ ایشان یک‌تن که خدا خرد کند گردن من

«در عمر خود یک بار سخن فروختم هنوز خجل‌ام در نزد وجدان خویش، پس آنان که سخن‌فروشی را شعار ساخته و پیشه و کسب خود قرار داده‌اند نمی‌دانم چون کنند.»

چون از ادبای معاصرین نامی در این منتخبات ایراد نیافته، ولی به مناسبت مقام ذکری از ادیب یگانه و فاضل فرزانه، و عالم زمانه، فرصت، به میان آمد لذا واجب و لازم شد که چند بیت از اشعارش که به جهت عبرت سروده در این کتاب درج و این اوراق را به کلام شیرین و الفاظ رنگین آن عالم یگانه و فاضل فرزانه رشک گلستان ارم نمایم که الحق شایستهٔ هزار تحسین است. اگرچه این بنده از فیض صحبت ایشان محروم و از یمن ملاقات مهجورم، ولی از آن‌جایی که «الکلام صفت المتکلم» از آثار سخنش هویداست که در غالب علوم و فنون بهرهٔ کافی داشته و به هر زبان و مسلک بینایی وافی بوده، کلامش عالی و خدمتش به بنی‌نوع خود قابل قدر و آن‌چه ممکن بود ادا کرده و فرصت را فوت نکرده، مداح این و آن نیست فضایل خود را داناست؛ خدا به ادبا و فضلا دیدهٔ بینا دهد که وقت را مغتنم شمارند و فرصت را از دست ندهند و آن‌چه گویند از تهذیب اخلاق گویند و آن‌چه سرایند از حب وطن و ترویج شریعت سرایند و از طریق نیک‌خواهی درآیند و نصیحت عامه را غنیمت شمارند. مردمان با بصیرت و دانا را لازم است که تفاوت سخنان فرصت و قاآنی را در میزان عقل بسنجند و حق بدهند. در نظر ارباب بصیرت واضح و آشکار است که کتاب قاآنی من‌البدو الی الختم مانند قصیده‌ای است در معنی که در جواب سوزنی گفته.

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 7

Səhər tezdən durub yeganə xaliqin dərgahına iki rükət namaz qıldım. Birdən otağın qapısını taraqqa-taraqla döydülər. Namazı qılıb qurtarandan sonra dedim:“Kimdir?”

15 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 8

Mirzə Abbasdan bu adamın kim olduğunu soruşdum.Dedi:

14 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 9

İnsan olan gərək xalqı yaxşılığa yönəltsin, onları pis yoldan çəkindirsin, hamı ilə eyni tərzdə bərabərliklə rəftar eləsin, təkəbbür geyimini əynindən çıxarıb, təvazö və mehribanlıq paltarını geysin, ağa ilə, nökərlə, şah və gəda ilə bir cür rəftar eləsin. Yalan danışmaqdan, mərdümazarlıqdan uzaq gəzsin, heç bir canlıya azar-əziyyət verməyi rəva görməsin. Əgər insan, insan olsa, ondan bir tük ucu qədər insanlığa xilaf olan əməl baş verməz....Qanun ölkəni idarə eləmək, qoşunu nizama salmaq, vergi toplamağı qaydasına qoymaq, təbəələrin hüququnu qorumaq və ədalət bərqərar etməkdən ibarətdir....

13 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 10

Deyilsə ki, qanun, vətən sevgisi və vətəni qorumaq üçündür, onda mən deyərəm: heç vaxt belə deyil. Bizim sərbazlarımız, hətta müxtəlif təbəqələrə mənsub olan başçılarımızın əksəriyyəti hələ bu vaxtadək vətən sevgisi adını eşitməmiş, onun şərtlərini başa düşməmişlər və bütün bu bəlalardan xəbərsizdirlər. Amma qanunun yaxşı səmərələri vətənin halına şamil olacaqdır. Nə isə, sözün riştəsi əlimizdən çıxdı. Yenə də öz mətləbimizə qayıdaq.Qanun vermək və onu icra etmək İranda həm çətindir, həm də asan. Çətin yolla gedərsə, onun icrası üçün kürurlarla pul xərclənər və külli miqdarda insan qanı axıdılar. Lakin asan yolla gedərsə, nə pul lazım olar, nə də bir adamın burnu qanayar.

12 dəq

Başqa şairlərin şeirləri