Şairlərdən seçmələr, 7
معین بن عبدالله شیرازی
ایام بقا چو باد نوروز گذشت روز و شب ما به محنت و سوز گذشت
تا چشم نهادیم به هم، صبح دمید تا چشم گشادیم ز هم، روز گذشت
محوی همدانی
گویم که به عالمم تمنایی نیست گویم که مرا هم ز تو پروایی نیست
زان ساکن کربلا شدستی کامروز در مقبرهٔ یزید حلوایی نیست
میرزا مهدی، محرر تاریخ نادری
چون حاصل عمر ما فریب است و دم است بیدار مکن گرت به هر دم ستم است
مغرور مشو که اصل و فرع من و تو اندر دو سرا یکی نسیم است و دم است
مشتاق اصفهانی
فغان از دست شد آزادی ما به غمها شد مبدل شادی ما
پی تعمیر خود ویران نمودند مهان کم خرد آبادی ما
(مناسب مقام است)
آنان که باشد فرضشان غمگین دلان شادان کنند
درد دل ما بیکسان از لطف خود درمان کنند افسوس از این رفتارشان بر عکس شد کردارشان
کز بهر آبادی خود آباد ما ویران کنند
مستور، اسمش عبدالله شیرازی
یوسف مصر در این شهر به بازار یکست همه باشند خریدار و خریدار یکست
همچو پرگار اگر دور زنی در همه جا چو به وحدت نگری نقطهٔ پرگار یکست
آفتاب رخ او تافت به هر آیینه مختلف گر چه نماید همه انوار یکست
محمود پهلوان گنجهای
مردِ تمام آنکه نگفت و بکرد آنکه بگفت و بکند نیممرد
وآنکه بگفت و نکند، زن بود نیم زن است آنکه نگفت و نکرد
مختار بن عثمان غزنوی
نه عجب گر نبودشان خبر نیک و بد خویش کز حریصی و جهالت همه [در] خواب و خمارند
چون درختانِ به بارند به دیدار ولیکن چون به کردار رسد، یکسره بیدند و چنارند
مسعود جرجانی
سر به پیش خسان فرو نارم که نه از کبر سرو هر چمنام
منت هیچکس نخواهم از آنک بسندهٔ کردگار ذوالمننام
محتشم -علیهالرحمه- کاشانی
بر حربگاه چون ره آن کاروان فتاد شور نشور واهمه را در گمان فتاد
ناگاه چشم دختر زهرا در آن میان بر پیکر شریف امام زمان فتاد
بیاختیار نالهٔ «هذا حسین!» از او سرزد چنانکه آتش از او در جهان فتاد
منوچهر شصتکله بوخارایی [منوچهری دامغانی]
جهانا چه بد مهر و بد خو جهانی چو آشفته بازار بسازارگانی
غبیتر کس، آنکش غنیتر کنی تو فروتر کس، آنکش که برتر نشانی
مولوی، اسمش جلالالدین، از بلخ است
آنان که به سر در طلب کعبه دویدند چون عاقبتالامر به مقصود رسیدند
از سنگ یکی خانهٔ اعلای مکرم اندر وسط وادی بیزرع بدیدند
رفتند در او تا که ببینند خدا را بسیار بجستند، خدا را بندیدند
(وله ایضاً)
رومی! نشد از سِرِ علی کس آگاه زان روکه نشد کس آگه از سِرِ اِله
یک ممکن و این همه صفات واجب لاحول و لا قوة الا بالله
مهدی، مولدش معلوم نیست
گر طالب عرفانی ای دل ز صفا دم زن هستی به کناری نه، لاف من و ما کم زن!
محمود شبستری
هر آنکس را که اندر دل شکی نیست یقین داند که هستی جز یکی نیست
نهادی ناحقی را نام خواهر حسودی را لقب دادی برادر
عدوی خویش را فرزند خوانی ز خود بیگانه خویشاوند خوانی
همه افسانه و افسون و بند است به جان خواجه کانها ریشخند است
ملهم، از اهل خوی
گر طاعت اهل آسمان کردستی یک دم ز قیام امر حق ننشستی
جز مهر علی به دیگری پیوستی شک نیست که در نار سقر بنشستی
(وله ایضاً)
گر معصیت جملهٔ جهان کردستم درهای صلاح بر رخم بستستم
با حب علی ز قید تن رستستم بیشک به جزا بگیردش از دستم
(وله ایضاً)
ای عمر من! عمر را وفا نیست آیین جهان به جز جفا نیست آنانکه به ناز خو گرفتند رفتند همه، یکی بقا نیست
ایشان عزیز مصر بودند امروز ز نامشان به جا نیست
مظهر، از اهل تبریز
چو بزم خویش خالی دید ز اغیار به خود هم شمع و هم پروانه شد دل
برای زاهدان و بهر رندان گهی مسجد، گهی میخانه شد دل
گهی یار و گهی اغیار گردید گهی خویش و گهی بیگانه شد دل
گهی در کوهها لعل درخشان [بدخشان] گهی در بحرها دردانه شد دل
بههر محفل حدیث اوست مظهر عجب اندر جهان افسانه شد دل
(وله ایضاً)
ملک تجرید گرفتیم به یک آه سحر لاجرم خیمه به پهلوی مسیحا زدهایم
حرف النون
ناصر خسرو علوی
ترجمهٔ حالش معلومِ خواص و عوام، از اعداء زحمتها کشیده و شهر به شهر گریخته چنانکه میگوید:
بر من بیچاره گشت سال و ماه و روز و شب کارها کردند بس نغز و عجب، چون بوالعجب
گشت بر من روز و شب چندانکه گشت از گشت او موی من مانند روز و روز من مانند شب
(وله ایضاً)
با تن خود حساب خویش بکن گر مقری به روز حشر و حساب
به حرام و خطا چو نادانان مفروش ای پسر حلال و صواب
مرغ درویش بیگناه مگیر که نگردد تو را عقاب عقاب
ای سپرده عنان دل به خطا تنت آباد و دل خراب خراب
بر خطاها مگر خدای نکرد با تو اندر خطاب خویش خطاب
خوی گرگان همی کنی پیشه گرچه پوشیدهای جسد به ثیاب
کارهای چپی به لابه [بلایه] مکن که به دست چپت دهند کتاب
تخم اگر جو بود، جو آرد بار بچه سنجاب، زاید از سنجاب
چونکه از خیل دیو بگریزی در حصار مسبب الاسباب
به پی جبرئیل برد تا نگردید دیو زیر رکاب
بس نماندهست کآفتاب خدا سر ز مغرب برون کند ز حجاب
ز پس یسارِ بد نماز مکن که بخفته است مار در محراب
(وله ایضاً)
ناصر خسرو به راهی میگذشت مست و لایعقل، نه چون میخوارگان
دید قبرستان و مبرز روبهرو بانگ بر زد هان ای نظارگان
نعمت دنیا و نعمت خواره بین اینش نعمت، آنش نعمت خوارگان!
نظامی، اسمش محمد [ابومحمد الیاس]، از ولایت گنجه
شاعری است ماهر، در فصاحت و بلاغت داد سخن داده چنانچه در مدح خود گوید و مبالغه نمیکند:
سخن از من آفریده، چو فتوت از مروت هنر من آشکارا، چو طراوت آشکارا
(وله ایضاً)
ز بعد معرفت کردگار لم یزلی نبی شناسم و آنگه علی و آل علی
خداست آنکه تعقل نمودن کنهاش برون نهاده قدم از حدود محتملی
نبی است آنکه بود در مدارس، تحقیق بری کتاب کمالش ز نکتهٔ جدلی
علی است آنکه گذارد ز برق لمعهٔ تیغ حسود را که کند نقد بوتهٔ دغلی
نعمت، از نسل صفویه، سید است
روز حشر آزادیام از آتش دوزخ بجاست بر خط پیشانی من مهر خاک کربلاست
نیازی هراتی
ای دل حشم و حشمت سلطان گذرد روز و شب درویش پریشان گذرد
مینوش و غمین مباش، هر کار که هست آسان چو بگیریاش تو، آسان گذرد
نظام، اسمش حبیبالله افشار
آنکسه بر او داد خدا اختیار که برد از فطرت فصل بهار
خرمی و تازگی و اعتدال طوبی زین شوکت و جاه و جلال
ماحصل معرفت کبریا صدر رسل خاتم انبیا
در قدم از آدم خاکی قدیم بسمالله الرحمن الرحیم
وه چه نکو گوهر یکدانه سفت معجز گویای لطافت که گفت
اول بسیت از چه به نام تو بست حکم تو چون قافیه آخر نشست
عالم و آدم ز حدوث قدیم جنت و طوبی و ریاض نعیم
ای همگی بر خط فرمان تو اول و آخر همه فرمان [قربان] تو
لیلهٔ معراج، خدای غفور داد تو را رخصت درک حضور
از تو به آرامگه بار داج تا به سر سلطنت تخت عاج
بیخبر از حضرت یزدان نئی غافل از آن لمعهٔ تابان نئی
جسقهٔ معراج پر تاج توست پس همه شب چون شب معراج توست
ما همه مهمان مضیف تویم گرچه ضعیفیم ضعیف تویم
پس به ضعیفان خود ای مقتدا سهل کن آن وحشت روز جزا!
تصادفاً این نگارش بدون تمهید مقدمه در لیلهٔ معراج اتفاق افتاد، این را فال خیر شمردم. امیدوار به لطف و احسان خداوند رحیم و کرم و دستگیری صاحب معراج نبی کریم آنکه این عاصی کهنسال و بندهٔ تهیدست پر ملال و کلال را در روز جزا که روز «لاینفع مال و لابنون» است به کرم دستگیری فرموده از هول محشر نجات داده از شفاعت بینصیب و بیبهره نفرمایید، شفاعت یا رسولالله!
همهٔ ما غرق گناهایم، نداریم امید به جز از لطف تو، ای شافع روز عرصات!
نادر، اسمش عبدالله
بهطور نیک بکوش و مباش بداندیش که اعتبار در اطوار آسمانی نیست
به علم که گوش و عمل کن که به ز علم و عمل خدای داند و من دانم و تو دانی نیست
علوم اگرچه همه زیب نفس ناطقه است مباش جز پی علمی که آن بیانی نیست
مباش جز به تمنای نکته آموزی که هیچ چیز نکوتر ز نکته دانی نیست
چرا که در پی آسایش سرای دگر به غیر مزرعه این جای خاک دانی نیست
مکن امارت دنیا ز غیر خوش عملی به قدر یک نفس امید زندگانی نیست
به راه عقل برو کآن طریق داناییست به راه نفس مرو کآن طریق نادانیست (!)
نظیری
بنیان شرع جعفر صادق بنا نمود رسم عبادت علی و آل وانمود
در دین ابوحنیفه بدو بُرد اقتدا در شرع شافعی سخن او ادا نمود
حنبل نشست پای، ازو دیده در رضو مالک نبست دست، بر او اقتدا نمود
هر کس خلاف مذهب او مذهبی نهاد پوشید اجتهاد صواب و خطا نمود
(وله ایضاً)
سرگذشت عهد گل را از «نظیری» بشنوید عندلیب آشفتهتر میگوید این افسانه را!
نرگس
زر چه شماری که به روز شمار سیم و زرت هیچ نیاید به کار؟
اگر از طبقهٔ نسوان شاعرهٔ ادیبه در ممالک ایران در تواریخ بسیار دیده شده از آن طایفه نام برده نشده، چون این کتاب به حرف تهجی درست شده گرچه موقع حرف لا نیامده از جهت فراموش نکردن مقدم افتاده، لذا از حرف (لا) به این چند بیت اکتفا نمودم:
لاله خاتون کارهای مردانه نموده و در کرمان حکمران شد.
من آن زنم که همه کار من نکوکاریست به زیر مقنعهٔ من بسی کلهداریست
نه هر زنی به دو گز مقنعه است کدبانو نه هر سری به کلاهی سزای سرداریست
معلومم نیست که از کیست
من اگر توبه ز می کردهام ای سرو سهی تو خود این توبه نکردی که به من میندهی
حرف الهاء
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/zeynalabdin-maragayi-3-sairlerden-secmeler-7
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
مثل زدم، متنبه نشده، سخنان حق و صدق را آویزهٔ گوش نکرده پس پشتانداخت، عاقبت دید آنچه را که قبلالوقوع نوشته بودم.در نمرهٔ ۴۲ حبلالمتین درج است:
Məhəmmədəli şahın saxta fərmanı və cavabبعد از انتشار دستخط ذیل به کلی قطع امید شدم که شاه را ابداً فکر اصلاح در سر نیست، کمر همت به قتل و غارت تبریزیان بسته هر چه میگوید و هر وعده که میدهد تماماً دفعالوقت و سرهمبندیاست. لذا، این پرتست را ششصد نسخه طبع کرده، در جوف پاکت به توسط پوست به تمام بزرگان استبداد و رؤسای مشروطه و عموم انجمنها فرستادم. پنجاه تومان خرج طبع و اجرت پوست شد.صورت دستخط مزورانهٔ شاه، برای انعقاد مجلس و جواب افتراها و کشف حیلههای اوست
Urmiya məktubuگذارید و از دنیا بروید! باز عرض مینمایم، با این اشتباهکاریها، با این اغفالات، با این خیالات علماءِ سوء و امراءِ خود غرض، مفسدین و مستبدین بیدین، وطن شما از دست خواهد رفت. علاج غیر از مشروطهٔ صحیح والله بالله تالله که نیست و نیست و نیست و نیست. مشروطیت عین شریعت است، شریعت عین مشروطیت است. گول نخورید! به سخنان عوامفریبانهٔ امیر بهادر، لیاکوف، شیخ فضلالله که اینها، دور و بر شاه جوان غافل بیتجربه را گرفته مشیر مشار شدهاند، گوش ندهید! اینها همه وانفسا میگویند، از عاقبت کار میترسند.من آنچه شرط بلاغ است با تو میگویم تو خواه از سخنم پند گیر و خواه ملا!
Təhran hadisələri və şahın tərbiyəsiسرباز و اجامر و اوباش ماند. یکی از کلفتها هر چه تلاش کرده بود که یک ساتر عورتی پیدا کرده آن خانم و دایه را از آن معرکه بیرون کند ممکن نشد؛ خواسته بود که رفته از همسایهها چادری گرفته بیاورد از ازدحام نتوانسته؛ در آخر همان سرباز که بقچه را گرفته بود، چادر را پس داده؛ به آن خانم و دایه که عور بودند پیچیده آنها را به پشتبام برده از خانهٔ میرزا علیاصغر خان امینالسلطان -که همسایهٔ آنهاست- نردبان گذاشته آن دو نفر را با حالت ضعف و بیهوشی به آنجا انداختند. زن ظهیرالدوله، عمهٔ شاه، به موجب عادت خود -که بعد از نماز دارد- در آن حین خوابیده بود، از صدای توپ و تفنگ سراسیمه بیدار شده زبانش بند و غش کرده افتاده اما مردم بنای تاراج و ویران کردن نمودند. بعد از چند ساعت، عیال نایبالسلطنه رسیده او را به هوش آورده و تسلی داده به خانهٔ خود برد. خلاصه، به هر غافل و جاهل کندذهن معنی استبداد را فهماندند که استبداد یعنی چه. اکنون لیاخوف روسی، ریس قزاق، حاکم کل طهران است، حکومت لشکری و کشوری در دست اوست. قدغن اکید کرد که «زیاده از پنج نفر در یک جا جمع نشوند والا اذن دادم قزاقها با گلوله آنها را متفرق کنند.» و قدغن [کرده] نماز جماعت در مساجد نگذارند و برای موعظه جمع نشوند، روضهخوانی نکنند: «اگر چنانچه کسی را رجوباً مجلس عقد یا عروسی بوده باشد، باید آمده از من اذن بگیرند و چند نفر قزاق باید در مجلس بگذارم.» امیر بهادر سپهسالار اعظم شده، مدرسهٔ سپهسالار را قزاقخانه کردهاند. میترسند که مردم در آنجا جمع شوند؛ لهذا، پر از قزاق است، اصطبل ساختهاند، اسب بستهاند، در حجرهها، عوض طلاب، شب قحبهها نشستهاند، کنار حوض را فرش کرده بساط شراب گستردهاند. باز عرض میکنم احوالات خیلی است نمیدانم کدام یکی را بنویسم. ملت خیال دارند در سفارتخانهٔ انگلیز جمع شده گمشدهٔ خود را بخواهند؛ تا حال الی چهار صد نفر در سفارت جمع شدهاند.به انظار تمام ملل متمدنه، به توجه تمام پارلمنتها و خصوصاً پادشاهان بزرگ و جلیلقدر را به نام نوعیت به تماشای این فاجعه -که شمهای از مصایب ملت فلکزدهٔ ایران [است] به مضمون یک مکتوب که عرض شد- معطوف داشته با کمال امداد خواهی و هم نوعی عرض مینمایم که حقیقت این مکتوب را از سفرای خودتان استفسار فرموده، اگر حقیقت داشته باشد، به نام انسانیت ما فلکزدگان را از این ورطهٔ هلاکت برهانند. این بدیهی است که تمام بنی نوع بشر ودیعهٔ حضرت احدیت است که
Başqa şairlərin şeirləri
Çəkmiş yar oxunu, salmış yayına,Bağlamış belinə bu sədaqları.
Gəraylı: Bir məst olmuş yağıya mənBir məst olmuş yağıya mən,Oldum yalvara yalvara
QələmimQələmim seyr edib qəzali-qəzəl,Qurmamış bir fəzadə bir sənə dam.
Xəbər verBadi-səba apar mənim peyğamım,Başın üçün o dildara xəbər ver,