Səhifə 1 / 2

هاتفی

نروی رو گشاده بر سر کوی تا نگردد نقاب رویت موی

هر که چیزی به رایگان دهدت نستانی اگرچه جان دهدت

بکن از صحبت بدان پرهیز همچو خاشاک خشک ز آتش تیز

تا رخت ساده و جمیل بود می مخور گرچه سلسبیل بود

پسرانی که باده‌خواه شوند از می سرخ رو سیاه شوند

پسران را کند دو کار خراب هوس زینت و هوای شراب

وای بر آن پسر هزاران وای که بود می‌پرست و خودآرای

بهر زن جامهٔ سرخ و زرد آمد این چنین جامه ننگ مرد آمد

در حقیقت پند مرحوم هاتفی خوب و به‌جاست، ولی اگر چنانچه این اندرز به زبان اجنبی ترجمه شود، اهل فرنگستان نتوانند از این نصیحت چیزی استنباط کرده بفهمند که منظور نگارنده چیست، جهت این‌که مصدر ممنوع و منفور و وحشیانه است؛ به خیال ایشان چنین فعل شنیع -که عقلاً و نقلاً شایستهٔ شأن آدمی و بلکه برازندهٔ طبیعت هیچ حیوان وحشی و اهلی نیست- نمی‌دانند به چه سبب این عمل قبیح مختص اهل آسیا گشته. شعرای غرب و فیلسوفان ایشان عموم قبایح را به مردم حالی کرده و فهمانیده‌اند، لکن شعرای شرق، مخصوصاً اهل ایران، خنگ تهور در این میدان تاخته عشق‌بازی با امردان و ساده‌رویان را فوز عظیم شمرده و دل و دین در این روش بد منتشر باخته خرد را هدف تیر زهرآلود شیطان ساخته و این اقبح قبایح را مداحی شمرده و شعرها سروده و شب و روز افکار خود را آزرده تا این عمل امت لوط را رواج داده‌اند.

این است که در جمیع ممالک اروپ کسی بر این نصیحت محتاج نیست، زیرا که این‌گونه فاعل و مفعول از خاطر ایشان خطور نکرده و از موضوع و محصول مستحضر نبوده‌اند، چنانچه یک نفر از اهل ایران حکایت کرد:

«وینه» در یک اوتل منزل داشتم. پسر قمر منظری به خدمتکاری من قیام داشت که نقد دل را [به] تار زلف او باختم. با ایماء و اشاره تمنای خود به میان انداختم. هر قدر با کنایه و رمز اظهار طلب کردم چیزی نفهمیده، بالاخره کار به تصریح کشید. باز حالی نشد. چون طاقت از دست رفته بود به صراحت افزوده گفتم: «فلان چیز [بده] به من!» گفت: «آقا چگونه او را توانم داد، زیرا که آن در بدن من است و علاوه اگر آن نباشد چه‌طور قضای حاجت توانم کردن؟» دیدم که این پسر از روی حقیقت سخن می‌راند و ابداً حالی نیست که منظور من چیست و تا حال گوش‌زدش نگشته که در دنیا چنین چیز می‌شود. از افعال و اقوال و کردار ناهنجار خود منفعل و شرمسار گشته طریق توبه و استغفار پیش گرفته نادم و پشیمان گشتم.

این روز، بهای هیزم و عود یکی‌ست در چشم جهان خلیل و نمرود یکی‌ست

در گوش کسانی که در این بازارند آواز خر و نغمهٔ داوود یکی‌ست

اکنون که به دست اختیار است هنگام تمیز و فکر کار است

با شاهد علم و صبر بنشین دامن ز شستاب جهل برچین

شو طالب صلح ای جوان‌بخت آمادهٔ جنگ باش هر وقت

اگر صلح خواهد، تو هم صلح ده وگر جنگ جوید، قدم پیش نه

خاطر مدار رنجه! اگر عیب‌های تو هر جا نمود باز هنرها نهفته‌اند

از کج چه اعتبار اگر کج نموده‌اند بر راست طعنه چیست اگر راست گفته‌اند؟

میرزا نورالله اصفهانی (اگرچه مطول است، چون پند است ایراد یافت.)

ای بت هرزه‌گرد هر جایی وی برآورده سر به رسوایی

هرزه گردی و باده پیمایی عاقبت می‌کشد به رسوایی

بس که گفتم زبان من فرسود چه کنم؟ پند من ندارد سود

گرچه در پاکی تو نیست شکی این نمی‌داند از هزار یکی

شب اگر با مسیح در فلکی موردِ تهمتی اگر ملکی

لب بدگو نمی‌توان بستن از بد او نمی‌توان رستن

کی گمان داشتم که آخر کار ننگ و ناموس را نهی به کنار

همه جایی شوی و باده‌گسار ساده‌رویی، تو را به باده چه کار؟

یار هر کس مشو ز بی‌مغزی کج منه پا وگر نه می‌لغزی!

من بیچاره مردم از وسواس که تو خود را چرا نداری پاس

حسن خود را ز کس مکن تو قیاس گفتمت قدر خویشتن بشناس!

که اگر با فرشته مقرونی صرفه او می‌برد، تو مغبونی

آنکه پیشت نشسته شام و سحر که منم پاکباز و پاک‌نظر

نکنی عشق پاک را باور که هم رسم پیشه است و افسونگر

این همه سعی نیست بی‌غرضی هست البته در دلش مرضی

آنکه گوید که در تو مفتونام در تماشای صنع بی‌چونام

من در این شیوه از وی افزونام اگر این راست نیست، ملعونام

در خواهشش به روی او واکن قدرت ایزدی تماشا کن!

این هوس پیشگان کام‌طلب همه دوشاب دل و شکر لب

با گروهی چنین به بزم طرب نکشی جام باده، شب همه شب!

همه آلوده‌اند دامن چاک چون توان کرد حفظ دامن پاک

در فضای چمن به نالهٔ نی با حریفان سفله نوشی می

غافلی از خود این چنین تا کی واقف خویش باش گفتم هی

کپنک‌پوشگان میدانی در کمین تواند، می‌دانی

شب همه بزم غیر استادی همه کس را برون فرستادی

می‌کشیدی و مست افتادی خویشتن را به دست او دادی

بسا تو آن بی‌ادب چه‌ها که نکرد هر چه می‌خواست از کجا که نکرد

بسا چنین کامجوی مطلب دوست رفتن و می‌کشیدنت نه نکوست

ورنه چون باده رفت در تک و پوست به یقین آن چنانکه عادت اوست

در وی بی‌هوشی به کار کند من نگویم دگر چه کار کند

گر ضیاء خاطر تو را آزرد این درشتی و نرمی از حد برد

بیش از این غم نمی‌تواند خورد رفت یوسف به دست گرگ سپرد

آن‌چه کردی، اگر هنوز کم است هر چه خواهی بکن! مرا چه غم است؟

هلالی استرآبادی

محمد عربی آبِ روی هر دو سرای کسی که خاک درش نیست، خاک بر سر او!

شنیده‌ام که تکلم نمود همچو مسیح به این حدیث، لب لعل روح‌پرور او

که من مدینهٔ علم‌ام، علی در است مرا عجب خجسته پناهی‌ست، من سگ در او

هاتف، اسمش سید احمد اصفهانی

دوش رفتم به کوی باده‌فروش ز آتش عشق دل به جوش و خروش

محفلی نغز دیدم و زیبا میر آن بزم، پیر باده‌فروش

چاکران ایستاده، صف در صف باده‌خواران نشسته، دوش به دوش

پیر در صدر و می‌کشان پیشش پاره‌ای مست و پاره‌ای مدهوش

سینه بی‌کینه و درونشان صاف چشم حق‌بین و گوش راز نیوش

گوش بر چنگ، چشم بر ساغر آرزوی دو کون در آغوش

با ادب پیش رفتم و گفتم کای تو را بر عقل حلقه به گوش

عاشقم دردناک و حاجت‌مند درد من بنگر و به درمان کوش!

پیر لب خنده کرد با من گفت کای تو را دل قرارگاه سروش

تو کجا و ما کجا؟ که از شرمت دختر رز نشسته بر رقع‌پوش

گفتمش: سوخت جانم آبی ده آتشم را فرو نشان از جوش!

گفت خندان که: هان پیاله بگیر! بستدم، گفت: هین که باده بنوش!

جرعه‌ای در کشیدم و گشتم فارغ از رنج و درد و محنت و هوش

چون به هوش آمدم، یکی دیدم مابقی را همه خطوط و نقوش

ناگهان از صوامع ملکوت این حدیثم سروش گفت به گوش

که: یکی هست و هیچ نیست جز او وحده لا اله الا هو

هشیار، محمد حسین شیرازی

در حضرت تو روی سیاه آوردم طاعت نبدم، بار گناه آوردم

نومیدم از درگه امید مساز زیرا که ز تو به تو پناه آوردم

هلالی

آنکه پر جستم و کم دیدم و در کار است و نیست در حقیقت نیست جز انسان که بسیار است و نیست

(حرف الیاء)

یغما، اسمش میرزا ابوالحسن جندقی

ای تو همه نزدیک به ما ما همه دور تو خود همه دیده، دیدهٔ ما همه کور

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 12

Əlqərəz, bu minvalla da bir neçə vaxt keçdi. İyirmi iki ay tamam bir ailə kiçikdən böyüyə qədər pərişanhal idi. Hamının günü qara idi. Məhbubənin halı hamıdan bətər idi. Bədəni zəifləmiş, əhvalı pozulmuş, əfkarı pərişan olmuş, bütün dost-qonşudan əlaqəsini kəsmişdi. Hamı onu unutmuşdu, o da hamını unudub, sanki olub-olmamalarından xəbərsiz idi. Canla-başla ruhsuz bir bədənə oxşayan xəstəni qayğı ilə əhatə etmişdi.Qiyamət günü əgər məndə olsa ixtiyar, Deyərəm cənnət sizin, mənə kifayətdi yar.

12 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 13

Sabahı günü kalyaskanı hazırlayıb, atlarını qoşdular. İbrahim bəy, Mirzə Abbas, Mehdi bəy, bir də mən oturub yola düşdük. Bizi görənlər ayağa qalxıb hörmət edir, sağdan-soldan hey salam və mərhəba eşidilirdi. Bəy də sağ və sol əli ilə onlara cavab verirdi. Bir az gəzib, evə qayıtdıq.... Səhər lap tezdən Məhbubə mənim yanıma gəlib dedi:“Əmican, ağamın xəstəliyində mən nəzir demişəm ki, yaxşı olandan sonra bazara gedib min quruş, yəni hər bir dilənçiyə beş quruş paylaram, yüz çörək itlərə, pişiklərə verəm, iki qoyun qurbanlıq kəsəm, bir ay da oruc tutam. Özümün pulum var, sizə verirəm, zəhmət çəkin dediklərimi yerinə yetirin. Başqa bir nəzir də demişəm, lakin onu deməyə peşman olmuşam.” “Nə nəzir demisən ki, peşman olmusan?” -- dedim.

13 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 14

İbrahim bəylə bazara getdik. Ağa Cəlilin dükanının qabağından keçərkən bizi səsləyib dedi: “İbrahim bəy, buyurun!”Rəsmi təarüflər və xoş-beşdən sonra gülə-gülə dedi:

12 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 15

Fransa inqilabının başlanğıcında məşhur siyasi xadim, mütəfəkkir Mirabo Fransa millətinə xitabən deyir:"Fransa ölkəsinin övladları! Bilin və agah olun ki, yoxluq aləmindən varlıq dairəsinə qədəm qoyan hər bir bəşər övladı sağlam əqlin hökmünə görə gərək azadlıq nemətindən mükəmməl şəkildə faydalansın. Azadlıq iki qismdir": biri ruhani azadlıq, o birisi cismani azadlıqdır.”

19 dəq

Başqa şairlərin şeirləri