Səhifə 2 / 2 · 50%

سرآورده به در بر / بر خر نر بر / بر زیر و زبر بر / ساده پسر بر / به تاریخ و سیر بر /... الخ. شاهد این سخن در نزد اهل خبرت همانا قصایدی است که در مدح مرحوم امیرنظام سروده و بعد از آن در حق میرزا آقاخان نوری گفته در ستودن این ضدین، جمله را واضح و مبرهن است، این ایرادی است که جملگی برآن‌اند. باری نام نامی فرصت، آقا میرزا، از سادات شیراز است.

من کلام فرصت شیرازی است

گامی به سوی استخر نه ای دل عبرت بر در بارگه جمشید رو آور و عبرت بر

چشمی به نگه بگمار، گوشی دو سه ره میخار دستی به اسف بردار، کن چشم ز عبرت تر

هر سو که بنا بینی، بسا خاک شده یکسان هر جا که سرا یابی، ویرانه شده یک سر

تختی که سر رفعت بر تختهٔ مینا سود چون خوردهٔ مینا بین، بشکسته ز پا تا سر

زان بوم نعیب زاغ آمد، همه بر گوشت بر جای سرود رود، آواز دف و مزمر

در ساحت ایوانش جغد است و زغن ساکن این یک شده بر بط زن و آن آمده خنیاگر

یک جای ثعالب را خدام نگر در بزم یک جای عناکب را حجاب ببین بر در

در ماتم جمشید است گریان، همه این فرگاه نک اشک روان اوست آن آب که در فرغر

بر ملک فریدون، لب بگشوده به ضحاکی هر جا که شکافی هست بر کنگرهٔ منظر

در پشتهٔ آن لاله است، خون جگر دارا بر تودهٔ آن سبزه است، خاک تن اسکندر

خود خون سیاوش است، آن می که برد در خم از کلهٔ کاووس است، آن خاک که شد ساغر

شهد لب شیرین است، نقلی که نهد ساقی آه دل پرویز است، دودی که دهد مجمر

ز آتشکده رفته است آب، خاکش همگی بر باد پیوسته کف آب است، بر جای تف آذر

دانی که چرا رفت آب ز آتشکده، همچون دود؟ یا رفت چرا بر باد آن خانه چو خاکستر؟

میلاد محمد شد کز مثل چنین مولود تا حشر عقیم آیند این چارتنان مادر

بر باد شد از دادش تخت و کلهٔ کسری نابود شد از بودش ملک و سپه قیصر

چون قصیده طولانی بود لذا اختصار نمودم، هر کس سایل به خواندن تمامی آن باشد به آثار عجم رجوع فرماید. جناب فرصت در غالب علوم و فنون مهارت تام و تمام داشته، گویا در نقاشی هم ماهر بوده؛ از این غزل می‌توان دریافت پایهٔ شعرسرایی و قوت نقاشی او را:

تمثال دو زلف و رخ آن یار کشیدم یک روز و دو شب زحمت این کار کشیدم

اول شدم آشفته ز نقش سر زلفش آخر به پریشانی بسیار کشیدم

آغوش و کنارم همه شد غیرت تاتار تا تاری از آن طرهٔ طرار کشیدم

در تیرگی زلف کشیدم رخش از مهر گفتی که مهی را به شب تار کشیدم

اندیشه نمودم که کشم ابروی آن شوخ اندیشه چه کج بود کمان‌وار کشیدم

بر خامه‌ام از تیر فلک بانگ زه آمد زان سخت کمانی که به دشوار کشیدم

سحر قلمم بین که کشیدیم دو چشمش گفتی به فنون نقش دو سحار کشیدم

نوک مژه‌اش را به یکی خامهٔ دلدوز خون‌ریزتر از خنجر خون‌خوار کشیدم

آشوب قیامت همه شد در نظرم راست چون قامت آن دلبر عیار کشیدم

قاسمی اصفهانی

ز اجزای وجودم هر یکی درد دگر دارد طبیب دردمند از من کدامین درد بردارد؟

قوافی گنجه‌ای

دلا امروز کاری کن که فریادت رسد فردا چه باشی طالب دنیا کز آن غالب شود رسوا

بباید رفتنت ناگه، چه سلطان و چه دربانی ببایدت مردنت ناچار، گر نادانی ار دانا!

فنایی، اسمش محمود

گر مرد رهی، رفیق ره باید داشت خود را نگه از هزار چه باید داشت

در خانهٔ دوستان چو محرم گشتی دست و دل و دیده را نگه باید داشت!

(وله ایضاً)

با قوت پیل، مور می‌باید بود با ملک دو کون، عور باید بود!

حرف الکاف

کاظم، ظاهراً تبریزی است

این مرغ دل که در قفس سینهٔ من است آخر مرا به خانهٔ صیاد می‌برد

کاووس جرجانی

آرخ! گلهٔ خویش به پیش که برم من؟ کاین درد مرا دارو جز تو به دگر نیست

ای پیر بیا تا گلهٔ خود به تو گویم زیرا که جوانان را ز این حال خبر نیست!

کشری بخارایی

چون تیشه مباش، جمله بر خود متراش چون رنده، ز کار خویش بی‌بهره مباش

تعلیم ز اره گیر در علم معاش چیزی سوی خود می‌کش و چیزی می‌پاش!

گربه

می‌رسانم خویشتن در بزم جانان بر وصال راه در هر گوشهٔ دیوار پیدا می‌کنم

اگرچه مناسبت نداشت و مقامش گذشته ولی به مناسبت گربه لازم آمد که در این‌جا درج شود: «سگ» از ندمای شاه عباس بود، روزی شاه به شکار رفته، پس از مراجعت، بداهتاً چنین گفت:

سگ قزوینی، حسن‌بیگ

سحر آمدم به کویت، به شکار رفته بودی تو که سگ نبرده بودی، به چه کار رفته بودی؟

کافی، اسمش سعدالدین بخارایی

طاووسکی بدیدم پر خویش می‌کَند گفتم: مکن که پر تو با زیب و افسر است

بگریست زار زار، مرا گفت: ای حکیم آگه نئی که دشمن جانم همین پر است!

کریم، اسمش بهاءالدین سمرقندی

مدحت کن و بستای کسی را که محمد بستود و دعا کرد بدو داد همه کار آن کیست بر این حال، که بودست و که باشد جز شیر خداوند جهان حیدر کرار؟

کمال مراغه‌ای

صورت‌پذیر جمله ذواتی، چه نادری نقش نگین جمله جهانی، چه جوهری

بهر چه لاف معجز موسی نمی‌زنی کز جیب خویشتن ید بیضا درآوری؟

حرف المیم

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 7

Səhər tezdən durub yeganə xaliqin dərgahına iki rükət namaz qıldım. Birdən otağın qapısını taraqqa-taraqla döydülər. Namazı qılıb qurtarandan sonra dedim:“Kimdir?”

15 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 8

Mirzə Abbasdan bu adamın kim olduğunu soruşdum.Dedi:

14 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 9

İnsan olan gərək xalqı yaxşılığa yönəltsin, onları pis yoldan çəkindirsin, hamı ilə eyni tərzdə bərabərliklə rəftar eləsin, təkəbbür geyimini əynindən çıxarıb, təvazö və mehribanlıq paltarını geysin, ağa ilə, nökərlə, şah və gəda ilə bir cür rəftar eləsin. Yalan danışmaqdan, mərdümazarlıqdan uzaq gəzsin, heç bir canlıya azar-əziyyət verməyi rəva görməsin. Əgər insan, insan olsa, ondan bir tük ucu qədər insanlığa xilaf olan əməl baş verməz....Qanun ölkəni idarə eləmək, qoşunu nizama salmaq, vergi toplamağı qaydasına qoymaq, təbəələrin hüququnu qorumaq və ədalət bərqərar etməkdən ibarətdir....

13 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 10

Deyilsə ki, qanun, vətən sevgisi və vətəni qorumaq üçündür, onda mən deyərəm: heç vaxt belə deyil. Bizim sərbazlarımız, hətta müxtəlif təbəqələrə mənsub olan başçılarımızın əksəriyyəti hələ bu vaxtadək vətən sevgisi adını eşitməmiş, onun şərtlərini başa düşməmişlər və bütün bu bəlalardan xəbərsizdirlər. Amma qanunun yaxşı səmərələri vətənin halına şamil olacaqdır. Nə isə, sözün riştəsi əlimizdən çıxdı. Yenə də öz mətləbimizə qayıdaq.Qanun vermək və onu icra etmək İranda həm çətindir, həm də asan. Çətin yolla gedərsə, onun icrası üçün kürurlarla pul xərclənər və külli miqdarda insan qanı axıdılar. Lakin asan yolla gedərsə, nə pul lazım olar, nə də bir adamın burnu qanayar.

12 dəq

Başqa şairlərin şeirləri