مکن کس را به اندک ظن باطل عقوبت، تا پشیمانی نیارد!

که چون شک در یقین گردد هویدا پشیمان کرده را سودی نیارد

ندیدم ز غماز سرگشته‌تر نگون طالع و بخت‌برگشته‌تر

این گناهان که یاد می‌کردم یارب از ما به فضل درگذران

زدن چشم و زشتی گفتار راندن شهوت و خطای لسان

چنانچه در مقدمه عرض شد، از نگارش این تذکره غرض اعتذار از ادبا و فصحا و بلغای ملت بود که رفع شبهه شود، چنین نه نگارند که این بندهٔ بی‌بضاعت منکر فضیلت و کمالات اهل فضل و هنر و ارباب فصاحت و بلاغت و ادب است.

قول دشمن مشنو در حق من که ز من دوست‌تری نیست تو را

این‌قدر معلوم باشد که اگر چنانچه متاع گرانبهای ادبا و فضلای ما رو به کسادی است در نزد اهل ایران است، والاّ در مجمع فضلا و ادبای مغرب‌زمین چنان رواج و شایستهٔ تحسین و تمجید است، خصوصاً نام متقدمین را که در نهایت احترام یاد می‌کنند، علی‌التخصیص عمر خیام و شیخ مصلح‌الدین سعدی را که کلام آن دو ادیب فرزانه را حکم داران کلمه به کلمه ترجمه کرده به نوباوگان خود تعلیم و تدریس می‌کنند و سخنان آنان را با جان پرورند. چنانچه چند سال است در ایتالیه روز مولود آنان را عید بزرگ مخصوص قرر داده‌اند و روح‌شان را به ذکر خیر یاد می‌کنند؛ چون تمام فرمایشات آنان از پند و اندرز، از نظم و نثر که به رشتهٔ بیان کشیده چنان صاف و ساده و خالی از رمز و کنایه و تشبیه و استعاره است که هر صنف، پادشاه و گدا، غنی و فقیر، پیر و برنا برخوردار شوند و فایده برند، نه مانند دیگران آن مقصود خود را در میان تشبیهات اوهامی مفقود ساخته باشند؛ شرط بلاغ به جا آورده پند و ملال گرفتن از سخنان خود را حوالت به ارباب بصیرت و ادراک کرده و رفته‌اند.

خلاصه، این بی‌بضاعت، جهت عوام چون امثال خود، محض ادراک چون منی، این تذکره را انتخاب نمودم، امیدوارم که ارباب خیرت و اصحاب بصیرت خُرده نگیرند؛ اگر

لغزشی باشد به کرم خود اغماض نمایند، به قصورش با دیدهٔ مرحمت نگرند، به عدم استطاعت نگاه نفرمایند، به مفاد این شعر:

شرف قایل و خساست او نکند در کلام هیچ اثر

تو سخن را نگر که حالش چیست بر گذارندهٔ سخن منگر!

غرض نقشی‌ست کز ما باز ماند که هستی را نمی‌بینم بقایی

والسلام علی من‌اتبع الهدی

این را هم عرض نمایم که بنده از ترجمهٔ حال جملهٔ این ادبا که ذکر نموده، چنان‌چه باید و شاید، اطلاع ندارم، کلامشان را به مناسبت انتخابات درج نموده‌ام.

دری هر کس به روی خود گشاید به قدر قوت بازوی و همت

یکی لقمان شود، از عقل و تدبیر یکی گردد چو مجنون، از سفاهت

به گلشن، عندلیب نغمه‌پرداز کند طرح آشیان، از راه فطرت

نماید جغد در ویرانه منزل ز پستی‌های طبع بی‌بصیرت

تو را راهی به هر منزل نمودند به هر جانب که خواهی کن عزیمت

شبی خوابم اندر «بیابان فید» فرو بست پای دویدن ز قید

شتربانی آمد به هول و ستیز زمام شتر بر سرم زد که خیز!

مگر دل نهادی به مردن ز پس که می بر نخیزی ز بانگ جرس؟

مرا هم چو تو خوب خوش در سر است ولیکن بیابان به پیش اندر است

تو کز خواب نوشین به بانگ رحیل نخیزی، دگر کی رسی بر سبیل؟

متفرقه از نصایح حکما و اقوال ادبا، در اندرز

آیینهٔ خویش به صیقل دادم روشن کردم به پیش خود بنهادم

در آینه عیب خویش چندان دیدم کز عیب کسی دگر نیامد یادم

اگر پرده برگیری از روی خاک روی تا به هفتم زمین در مغاک

همه فرق شاهان سرکش بود رخ نو عروسان مهوش بود

سراپای گیتی همه عبرت است پس و پیش در حیرت و حیرت است

تو جهد کن که کنی جای در دل هر کس که دل نظرگه حق است تا در آن افتی

اگر ز عرش در افتی به چاه‌سار سلامت هزار بار از آن به [بود] که از نظر افتی

هر کسی را لقب مکن مؤمن گرچه از سعی جان و تن کاهد

تا نخواهد برادر خود را آنچه از بهر خویشتن خواهد

ز اقتضای دور گردون، گر پدید آید تو را چند روزی در جهان، بر فعل و قولی دست‌رس

بشنو از ابن‌الحسن پندی به غایت سودمند با سلامت، عمر اگر داری به سر بردن هوس!

بد مگو و بد مکن در هیچ‌جا با هیچ‌کس تا نه بد گویندت و نه نیز بدبینی ز کس

هر کس که بداند، و بداند که بداند اسب شرف از گنبد گیتی بجهاند

هر کس که بداند، و نداند که بداند بیدارش زود که بس خفته نماند

هر کس که نداند، و بداند که نداند آن‌هم خرک لنگ به منزل برساند

هر کس که نداد، و نداد که نداد در جهل مرکب ابدالدهر بماند

وحشی کرمانی

همت اگر سلسله جنبان شود مور تواند که سلیمان شود

هیچ به از یار وفادار نیست آن‌که وفا نیست در او، یار نیست

داری اگر یار، نداری غمی عالم یار است، عجب عالمی!

ولی خراسانی

ای عهد شکستهٔ وفا داده به باد مادر همه شیر بی‌وفایی به تو داد

اول تو چنان بدی که کس چون تو نبود آخر تو چنان شدی که کس چون تو مباد

واحدی

در ضمیر من نمی‌گنجد به غیر دوست کس هر در عالم را به دشمن ده که ما را دوست بس

وحدت، میرزا آقا شیرازی

تا شد به سر کوی خرابات مقامم دل شد ز غم آزاد روا شد همه کامم

آن زاهد سالوس نی‌ام که ز خامی بر خلق تکبر کنم از سبحهٔ خامم

من طایری از عالم قدسم که در آن‌جا افکند هوا و هوس دانهٔ دامم

مقبول چو در حلقهٔ خاصم چه تفاوت مردود اگر در نظر فرقهٔ عامم

وحدت به رضایش چو نهادم سر تسلیم دشنام سزا بود به پاداش سلامم

تمام شد منتخبات؛ هر سهو و یا خطا شده شعر زید را به اسم عمرو دگر کرده از ارباب کرم و از سخن‌سنجان محترم با کمال عجز و فروتنی التماس دارم نکته نگیرند، از هر گونه سهو و خطا درگذرند؛ چه غرض از این نگارشات ذکر جمیل شعرا بود نه شعر، فهم معانی بود نه لفظ. خدا بیامرزد شیخ را:

شنیدم که در روز امید و بیم بدان را به نیکان ببخشد کریم

تو نیز ار بدی بینی اندر سخن به خُلق جهان‌آفرین کار کن

چو بینی پسند آیدت از هزار به‌مردی که دست از تعنت بدار

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

Xatimə, 4

بازگو از نجد و از یاران نجددر خاتمهٔ جلد اول این سیاحتنامه، بنا به قول یک از دانشمندان وطن، مقاله‌ای به عنوان «پولیتیک ایران چیست؟ کشتی دولت به کجا می‌رود؟ و خیالات دو همسایه که عبارت از پلنگ صحرا و نهنگ دریا باشند چه چیز است؟ و اصل و لُبِّ پولیتیک ایران در چه نقطه است؟» به تفصیل نگارش یافته.

10 dəq
Xatimə, 5

پندنامهٔ یکی از ادبا که در خور این مقال بود(در این مقام مناسبت دیده نقل از حبل‌المتین نمود)

9 dəq
Xatimə, 6

مجملی از مفصلجلد دوم سیاحتنامهٔ جوان نامراد جوهر غیرت و چکیدهٔ وطن‌خواهی، ابراهیم‌بیگ، با خاتمهٔ روزگار زندگانی او به انجام رسید. با کمال تأسف در مرآت تصور خود مشاهده می‌نماییم که دشمنان این نامه -که در نخستین درجه بی‌طرفانه و خالی از هر گونه غرض و مرض نگارش یافته- بیش از محبان و هواداران او خواهد بود. چنان‌که در جلد نخستین از اعمال و افعال طبقه و صنف‌بندی ذکر شده بود، در این جلد نیز شمه‌ای از حال وزرا، سفرا، کارپردازان، ملانمایان، شعراء، سادات، طبیب، منجم، داروغه، تجار، بنکدار، انباردار، مرثیه‌خوان، درویش، رمال، تریاکی، لوطی، بابی و غیره، به‌طور کنایه و با صراحه، نگارش یافته؛ لذا مسلم است به طبع آقایانی که اندک به اغراض شخصی مبتلا می‌باشند و هیچ سخن حقی را تسلیم نمی‌نمایند گران خواهد آمد و به محض شنیدن نام کتاب نادیده و ناخوانده در علیه مؤلف او برخواهند خاست و ناسزایی چند خواهند گفت. از این است که آن‌چه در مقدمهٔ جلد اول نگاشته در این‌جا تکرار نموده از درگاه قادر منان برای ایشان خیر و صلاح را مسئلت می‌نماییم و درخواستی از حضور ایشان نداریم مگر اندک تأمل در مندرجات کتاب و ذره‌ای انصاف؛ چنان‌چه سر مویی در آن‌چه نوشته شد افترا و دروغ و مبالغه مشاهده نمایند، هر اشتلمی که دربارهٔ نگارنده روا دیده بگویند، بر ایشان حلال می‌نمایم.

6 dəq
Xatimə, 7

محاکمهٔ وجدانوکیل وجدان: سبب این همه قیل و قال و داد و فریاد، عدم قانون و فقدان اسباب تربیت، از سد مکاتب و ضعف معارف است. ایران ضعیف شد از وقتی که دست‌های قوی‌قلم ارباب بصیرت را شکستند و از روی خیالات فاسده دانشمندان را محو و طریق دادخواهی را سد نمودند و، و، و...

25 dəq

Başqa şairlərin şeirləri