Enlightenment
Mahmud mənəvi bir tərbiyənin, bir tərbiyeyi-diniyyənin ağruşi-himayəsində böyümüş, həyatı-ictimayiyyətdəki telxiyi-xudkamidən zərrə qədər nəsibədar olmamış idi. O, həyatını köyünün gözəl dağları, məşələri, çəmənləri, suları arasında böyütmüş; məişətin, zövqün, xüsusilə aləm-cədidin, əsri-tərəqqinin təkamülündən xəbəri yox idi… O, Allahın yolunda səbheyi-bihüdudunu çəkməkdən başqa bir məşğəleyi-madiyyə bilməzdi… Insaniyyətin məmləkətində tazə adı, tazə sədası hənüz eşidilməyə başladığı vəqt Mahmud istiğraqi-xamuşi içində təçəlliyatı-təbiiyyəsinin əşari-mütəsəvvifəsilə dəmgüzar idi…Gözəl dağlar, gözəl çəmənlər, gözəl sular, - bunlar həp təbiətin vəsaiti-ilhamdır. Hər ruh öz nəsibeyi irşadını onlardan alır… Mahmud da təbindəki ilhamatı-mütəaliyyəsini o kimi şeylərə məcub görüyordu…
Ləbbəyk icabətSevgili, yeganə “Irşad”ımızın 272-ci nömrəsində “Ümum müsəlmanlara!” sərlövhəli məlaləyi oxuduqda şairir-həcvgu Əşrəfin şu qitəsi xatirimə gəldi:Ey vətən, ver əlini bir sıxayım,
YadigarMöhtərəm Molla Nəsrəddin əfəndi!Acizanə xahiş edirəm ki, bu neçə
Komediya kəmali-ləyaqətlə oyanıldıAvrustun 3-də Salamovların evində Qarabağda axır vətdə erməni-müsəlman qirğınında yaralanmış müsəlmanların mənfəətinə müdiri-məsuk uçitel Əlicabbar Orucəliyev cənablari sair ziyalı cavanlar ilə mütəffiq N.Vəzirovun dörd pərdəli “Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük” komediyasın səhneyi-tamaşaya qoydular. Spektakl çıxarılacaq otaq vəsi və geniş zaldan ibarət idisə də, izdiham və qələbəlikdən insan adətən yerindən hərəkət edə bilməyirdi. Tamaşaçiların boylə cəm olduqlarında ancaq ianə etmək ən ümdə məqsədləri və saf-sadiq niyyətləri olduğu hər kəsin nasiyeyi-əhvalından müşahidə olunurdu. Ianə mətlub vəchilə olmuş idisə də, spektakl dəxi müntezəm bir surətde tərtib olunmuş vəz ilə hüzurə çıxarılıb, kəmali-ləyaqət ilə oynanıldı.Cəbrayılov cənabları (Hacı Qənbər) hansi ki, öz dövleti[ni] əla dərəcədə dərk etdiyindən hərəkati-səkənatında və ədayi-kəlimat və bəyənatında ziyadə məharət göstərib, cəmaəti qah-qah ilə güldürürdü. Cənab Məhəmmədov (Aşıq Vəli) aşıqlar tərzində gözəlcə saz çalıb, xoş avaz ilə oxumağında və məlahətli oynamağında cəmaəti valeh ediyordu. Ağalarbəy Hüseynbəyov (Əşrəf) özünü səhneyi-tamaşada asudə saxlamaqla müəssir dediyi ibrətamiz sözləri tamaşaçıları məbhut etmişdi. Mustafayev (Cəbi) öz rolunu nəhayət dərəcədə əzbərləmişdi. Danışığında, hərəkətində bir hiyləkar nökəri mücəssəm ediyordu.
QeyrətBu gün aləmi-mətbuatı-islamdə nəşr olunan qəzetlərin hansı bir nömrəsidir ki, onda islamiyyətin tədənnisindən bəhs edilib tərəqqi və təalisinə milləti-islam tərğib və təhris olunmasın?Zənni-axizanəmə görə bunca tərğib və təhrisdən murad islamın ancaq islamiyyət ilə bərabər edəcək olduğu tərəqqisidir ki, onun sayəsində hər cəhətlər qeyrəti-islam edəcək və namusi-millət mülahizə olunsun; nəinki daireyi-islamdan xaric tərəqqidir ki, onilə nə irzi-islam mühafizə və nə qeyrəti-millət oluna bilər.
Qarğa və tülküPendir ağzında bir qara qarğaUçaraq qondu bir uca budağa.
Ax!..Necə kef çəkməli əyyam idiAx!.. necə kef çəkməli əyyam idi,Onda ki, övladi-vətən xam idi!
Ay can, ay can!Düşdü bütün qəzetlər qiymətdən, ay can, ay can!....Xalqın canı qurtardı töhmətdən, ay can, ay can!....
Aldanmaram ki, doğrudur ayinin, ey əmu!Aldanmaram ki, doğrudur ayinin, ey əmu!Kəssin məni, həqiqi isə dinin, ey əmu!
Amma, millət a!Moldayı, gördün nə iqdam etdi?! Amma, millət a!....Az zamanda nə sərəncam etdi?! Amma, millət a!....
Analar bəzəyiBəzək, bəzək ki, deyirlər, cəvahirat deyil,Cəvahirat bu gün ziynəti-həyat deyil.
ArzuNə dərs olaydı, nə məktəb, nə elmü sənət olaydı!Nə dərsə, məktəbə, elmə, filanə hacət olaydı!
Adəmi adəm eyləyən parədirAdəmi adəm eyləyən parədir,Parasız adamın üzü qarədir,
Bakıda bir kənddə mühavirəKəndli:— Denilir, elm oxuyun, sözləri hər anda bizə,
BənzətməSonya, ey dilbəri-pakizə-əda!Sənə bu Naqdı bəyin canı fəda!
Bəzi yerlərdə təsadüf olunur aşa, ətə!Bəzi yerlərdə təsadüf olunur aşa, ətə.Müftə görcək tuturam kəndimi bozbaşa, ətə!
Bir bölük boşboğazıq, heyvərəlik adətimizBir bölük boşboğazıq, heyvərəlik adətimiz,Doludur lənət ilə, qeybət ilə söhbətimiz,
Bir bəhanə əldə ünvan etməli bundan soraBir bəhanə əldə ünvan etməli bundan soraBüsbütün məxluqə elan etməli bundan sora!
Bir cibimdə əskinasımBir cibimdə əskinasım, bir cibimdə ağ mənat,Olsun, olsun, qoy çox olsun böylə ləzzətli həyat!
Bir dəstə gülİranlı deyir ki, ədl ilə dad olsun,Osmanlı deyir ki, millət azad olsun,
Bir gülVaiz ki, çıxar minbərə tez püflər odu,Təkfirə qoyar kimin ki, eşq isə modu;
Bimərhəmət əyanlarına şükr, xudaya!Bimərhəmət əyanlarına şükr, xudaya!Bu sahibi-milyanlarına şükr, xudaya!
Bizə nə?Gər bu il xəlqi təbah etdi giranlıq, bizə nə?!Tapmayır ac-yalavaclar güzəranlıq, bizə nə?!
CütcüÇıxdı günəş, doldu cəhan nur ilə,Cütçü sürür tarlada cüt şur ilə.
Tags are assigned automatically from keywords and refined by editors.