Doqquzuncu şəkil
Çar ordusunun düşərgahı. Hər iki tərəfi sıldırım qayalıq olan dərənin qurtaracağında meşə görünür. Hava buludludur...Uzaqlardan göy gurultuları eşidilir. General hündür bir yerdə durub, qarşıdakı düşmən cəbhəsini gözdən keçirməkdədir. Birinci planda soldatlar oturub söhbət edirlər. Orda-burda ocaq tüstülənir.
İvan
Eh... Yağışın altında durmaqdan islanmış toyuğa döndük.
Fyodor
Bəs necə bilirsən, iyirmi ildə almadığın yeri bir gündə alacaqsan?.. Bura cəbhədir, bığ yerin tərləyəndə gəlib, saçın-saqqalın ağaranda getmədin nə ləzzəti?.. (Oxuyur)
Yayın gecələrində parıldar çoxlu ulduz:
Neçin sizdə onların vardır ikisi yalnız?
Siz ey cənub gözləri, qara cənub gözləri.
Tale görüşdürmədin bir xoş gündə bizləri.
İvan
Fedya, oxuma, general eşidir. (Sükut edərək) Neyləyim, Şamil düşmədi əlimə, yoxsa çoxdan divanını tutmuşdum. Qorxusundan heç özünü də göstərmir ki...
Fyodor
Qorxusundan?.. Qorxu sözünü dağlılar daha kitabından silib. (Ətrafına göz gəzdirərək) Vanya, görəsən poruçik Tamarin necə oldu?
İvan
Tamarin?.. (Az qala pıçıltı ilə) Şamilə qoşuldu. Deyirlər əvvəldən fikri bu imiş... Eh, bir azdan hücum başlanacaq... Yazıq Hacı Muradın evi yıxıldı.
Fyodor
Nə oldu, asıldı?
İvan
Yox... Rayevski onu həbsdən gətirməyə getdi. Biz hücuma keçəndə Hacı Muradı qabağa salacaqlar, biz də onun dalınca gedəcəyik...
Fyodor
Qəribədir... Bu kimin ağlına gəldi?
İvan
Nə bilim?.. (Sükut) Bircə arzum var: bu gecə ya biz ölüb qurtaraydıq, ya da Şamil əsir alınaydı...
General (dikdirdən aşağı enir, dövrəsinə toplaşan zabitlərə dönərək)
Cənablar, sizin fikrinizcə bu gün yağış yağacaq, yoxsa dolu?
Birinci zabit
Heç biri, zat aliləri...
General
Sən nə üçün belə düşünürsən?
Birinci zabit
Çünki Sizin iradəniz belədir, zat aliləri.
General
Çox təəssüf ki, Allah mənimlə hesablaşmır. Onun da iradəsi Şamilinki kimi öz əlindədir...
Pauza
İvan
Fedya, a Fedya, bu gün bərk dolu yağacaq... Qorxuram o qədər yağsın ki, bədənimdə bir sağ yer qoymasın... (Lap yaxında şimşək çaxır, göy gurultuları eşidilir)
Fyodor
Bu gurultuların axırı pis olacaq...
Pauza
General
Cənablar, Hacı Muradı gətirirlər... Onu belə görəndə mən zəncirlənmiş Prometeyi xatırlayıram.
Birinci zabit
Doğru buyurursunuz, zati-aliləri... Hacı Murad tutulandan bəri Şamilin müqaviməti xeyli zəifləmişdir.
General
Məncə əksinə... Şamil daha da quduzlaşmışdır.
Pauza
Fyodor
Sən doğru deyirsənmiş, Vanya, onu gətirirlər...
İvan
Düşmən də olsa, igiddir, vallah... Bir bax, nə qədər də məğrurdur!..
Fyodor
Dağlılar düz deyirlər: qürur, igid insanın ziynətidir...
Rayevski (qolları bağlı, ayaqları qandallı Hacı Muradı generalın hüzuruna gətirir)
Təzim edib raport verirəm, zat aliləri, məhbusların hamısı yerindədir... Birinci polkdan üç soldat xəstələnmişdir... Yaralılardan on beş nəfəri ölmüşdür.
General
Tamarini gətirdilərmi?
Rayevski
Xeyr, zat aliləri... O gəlmək istəmir.
General
Necə onun əvəzinə on nəfər dağlı veririk, o isə gəlmək istəmir?.. Paruçik, şahid olun, Sizin dostunuz mənim mərhəmətimi anlamadı...
Rayevski
Onlar Tamarinin əvəzində Hacı Muradı istəyirlər, zati-aliləri.
General
Bu çox ucuz olmazmı? (Hacı Murada) Xatirinizdədirmi, o gün padşaha sədaqətlə qulluq edəcəyinizə söz verirdiniz?..
Hacı Murad
Mənim yadımdadır... Sən də söz verdin: mənə əziz qonaq kimi ehtiram göstərəcəkdin... Sən qonaqlara həmişə beləmi hörmət edirsən?
General
Buraya nə üçün gətirildiyinizi bilirsinizmi?
Hacı Murad
Mənim razılığımı soruşan olmadı, yaranal.
General
Sizə güllə atsalar, gizlənməyə icazə verərik...
Hacı Murad
Mən bilmirəm, sənin fikrin nədir?..
General
Əlahəzrət imperatorun iradəsilə, mən dağlıların heç birinə inanmıram. Sizi də onun üçün həbsə almışam. Əgər doğrudan da sədaqətinizi sübut etmək istəyirsinizsə, qabağımıza düşün, böyük imamın qalasına birlikdə hücum edək.
Hacı Murad
Mən həmişə qılınc olmuşam, yaranal, qalxan olmamışam...
General
Eybi yoxdur, bir dəfə də qalxan olarsınız. Zərbə endirmək, zərbəyə dözməkdən asandır... İndi aydındırmı?..
Hacı Murad
O baxar adamına... Biz hər ikisini bacarırıq.
General
Sabahdan o yana bu görünən qalanın izi-tozu qalmayacaqdır.
Hacı Murad
Qalanı da, səngəri də uçurda bilərsən... Amma sinələrdən yaranmış istehkama gücün çatmaz, yaranal... O, dəmirdən də, daşdan da möhkəmdir.
General
Siz buna əminsinizmi?..
Hacı Murad
Bəli... Özümə əmin olduğum kimi...
General
Yazıq dağlı... Sənin başın zədələnmişdir.
Hacı Murad
Təqsir özündədir. Mənimlə çox söhbət edirsən...
General (Rayevskiyə)
Paruçik, komandanları mənim yanıma çağırın!..
Rayevski (təzim edərək)
Baş üstə!.. (gedir)
General
Qandallar ağırlıq etmir ki?..
Hacı Murad
Mənə yox... Amma sənin vicdanına ağırlıq edib-etmədiyini deyə bilmərəm...
General
Mənə də yox... Bu qandallar olmasaydı, böyük Rusiya imperiyasında quldurların əlindən tərpənə bilməzdik.
Hacı Murad
Bir ölkə üçün yüz milyon quldur çoxdur, yaranal...
General (acıqlı)
Bu nə deməkdir?..
Hacı Murad
Bu o deməkdir ki, rusetdə qandalaqsız adam yoxdur...
Rayevski (gəlir)
Zat aliləri, komandarlar sizi gözləyir...
General
Çox gözəl... (İstehzalı) Qonağa ehtiram göstərin. (Gedir)
Rayevski (soldatlara)
Vasili, Fyodor, İvan, bunun qarovulunda durun...
Hər üçü (təzim edərək)
Baş üstə!..
Rayevski (Hacı Murada)
Otura bilərsən... (Gedir)
Fyodor
Vanya. Hacı Muraddan qorxma, əli-ayağı qandallıdır.
İvan
Heç zarafatın yeridir?..
Fyodor
Bir diqqət elə... Görürsənmi nə yaman kədərlidir?..
İvan
Adam ölümünü qabaqcadan biləndə yaman pis olur, Fedya... mənim də buna yazığım gəlir... (Sükut edərək) Sabah Marusyaya kağız yazacağam. Yazacağam ki, mən elə-belə soldat deyiləm, Hacı Muradın qarovulunda durmuş soldatam...
Fyodor (gülür)
Marusya... görəsən Dmitri onu yenə də yuxuda görürmü?
İvan
Eh... Sən də zarafat eləməyə vaxt tapdın?..
Fyodor
Yaxşı... Gülüb danışmasaq, fikirdən adamın bağrı çatlamaz?.. Vanya, dünən gecə Marusya yuxuma girmişdi... deyirdi ki, Vanyadan bir şey çıxmadı, sənsə mənim dərdimə əlac elə...
İvan
Bəsdir, bəsdir, zarafatın yeri deyil...
Hacı Murad (öz-özünə)
Allahdan heç nə istəmirəm, bircə oğlum sağ qalsaydı... ax, Şamil, Şamil, məni sən kələyə saldın...
İvan
Adamın hayfı gəlir... Əslinə baxsan, günah özündədir.. Buralarda nə iti azmışdı?.. (Yan tərəfdə kim isə qəmgin səslə oxuyur)
Yanağın solğun bir yarpağa bənzər...
Rəngi sapsarıdır: bir zaman vardı,
O düşmən üstünə cumsaydı əgər,
Düşmənin də rəngi belə qaçardı...
İvan
Eyy, sakit ol, general eşidir.
Nəğmə birdən xırp kəsilir.
Hacı Murad (öz-özünə)
Yox, Şamil ona dəyməz... Özü də ata deyilmi?.. (Fyodora) Ay urus, Şamil onu öldürərmi?..
Fyodor (təəccüblə)
Kimi?..
Hacı Murad
Mən heç... Bəlkə bu qollarım heç açılmadı. Mən ölümdən qorxmuram. İlahi, sən Şamilə kömək ol... Yorğunam. Fikrim özümdə deyil. O bizim dağların yeganə pənahıdır.
Birdən trivoqa siqnalı guruldayır.
İvan
Aha, başlandı.
General (gəlir)
Soldatlar, əlahəzrət imperatorun əmri alınmışdır... O yazır ki, Dağıstan quldurunun indiyə qədər əsir alınmaması böyük Rusiya imperiyasının nüfuzunu azaltmışdır. Mən, ixtiyarımdakı qüvvələrə bu gün son hücum əmrini verirəm... Və əminəm ki, bir neçə saatdan sonra bu görünən qalanı xarabaya döndərəcəyik.
Rayevski
Zati-aliləri, Şamil elçi yollamışdır. Qəbul edəkmi?
General
Gəlsin...
Atay (bir nəfər ilə gəlir)
Şamilin təklifi belədir: mənasız qırğına yol verməmək üçün qoşununuzu geri çəkin... yoxsa hamınız qılıncdan keçiriləcəksiniz...
General
Mənim də cavabım budur: bu gün Şamilin qalasından bir əsər belə qalmayacaqdır. Sən get, bizim gücümüzlə zarafat edən Şamilə söylə ki, arvad-uşaqların naləsindən qorxub, qalanı könüllü olaraq tərk etsin!..
Atay
Bu sözləri Siz onun cənazəsinə deyə bilərsiniz, yaranal... Dağlıların vuran əli, qoca Şamil siyirmə qılıncına söykənib səni gözləyir. (Yoldaşına) Gedək!.. (Gedirlər)
General
Piyadalar Hacı Muradın arxasınca... irəli?..
Rayevski cərgə ilə düzülən soldatların qabağına Hacı Muradı gətirir, baraban çalınır, soldatlar onun ahənginə uyaraq irəliləyirlər.
Pərdə
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/mehdi-huseyn-seyx-samil-doqquzuncu-sekil
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
Nizaminin evi; gecədir. Pəncərədə yanan çıraq otağa ölgün bir işıq salır. Dibdə şairin kitabları görünür. Xədicə pəncərəyə yaxın oturub qabağında beşiyi yırğalayır.*Afaq**
Doqquzuncu şəkilŞirvan sarayında böyük bir otaq. Orta əsr memarlığı üslubunda tikilmiş bu otağın naxışları arasından sarayın başlandığını və qurtardığını bildirən tarix görünür. Dibdə buxarı yanır. Şah, vəzir və Munis gəlir. Onların dalınca əyanlar və saray adamları daxil olur.*Şah otağa baxa-baxa, taxtı qoyulmuş yerə tərəf addımlayır.*
Şeyx Şamilİştirak edənlərŞamil – Dağıstanın xalq qəhrəmanı*
Birinci şəkilDağıstan cəbhəsindəki çar ordusu qərargahında generalın mənzili. Mariya dərin bir ilhamla olduqca həzin bir sonet çalır. Hər tərəf sakitdir. Birdən top səsi eşidilir. Mariya səksənir və bir anlığa hərəkətsiz dayanıb ətrafı dinləyir. Yenə piano çalmağında davam edir. Onun arxasından yavaşca addımlarla general gəlir. Top səsi bir də təkrar olunur.*Mariya**
Poems by other poets
Etiqadın ilə möhkəm bil yəqin ey pürxirəd,Ciddü cəhd verməz səmər ta olmasa həqdən mədəd.
GülÇün olur fəsli-bahar, eylər özün izhar gülƏndəlib məstü xabından qılar bidar gül
BənzərsənGözəl adəm, hansı pərdən gəlirsən,Mən ha bilim, sən cananə bənzərsən
GörmədimAşıq Sayad Nova, Aşıq Ələsgər,Aşıq Musa, Alı, Məmməd Söyün var,