مغنی مدار از غنا دست بازکه این کار بی ساز ناید به‌ساز

کسی را که این ساز یاری کندطرب با دلش سازگاری کند

خوشا نزهت باغ در نوبهارجوان گشته هم روز و هم روزگار

بنفشه طلایه کنان گرد باغهمان نرگس آورده بر کف چراغ

ز خون مغز مرغان به جوش آمدهدل از جوش خون در خروش آمده

شکم کرده پر زیر شمشاد و سروخروس صراحی ز خون تذرو

به رقص آمده آهوان یکسرهز دشت آمد آواز آهو بره

بساط گل افکنده برطرف جویبه رامشگر‌ی بلبلان نغز گوی

نسیم گل و نالهٔ فاختهچو یاران محرم به‌هم ساخته

چه خوش‌تر در این فصل ز آواز رود‌؟وزآن آب گل کز گل آید فرود‌؟

سرایندهٔ ترک با چشم تنگفروهشته گیسو به گیسوی چنگ

بسی ساز ابریشم از ناز اودریده بر ابریشم ساز او

سخن‌های برسخته بر بانگ سازتو گویی و او گوید از چنگ باز

ازو بوسه وز تو غزل‌های تریکی چون طبرزد یکی چون شکر

به بوسه غزل‌های تر می‌دهیطبرزد ستانی شکر می‌دهی

دلم باز طوطی‌نهاد آمده‌ستکه هندوستانش به یاد آمده‌ست

چو کوه از ریاحین کفل گرد کردبرآمیخت شنگرف با لاجورد

گیا‌خواره را گل ز گردن گذشتنفیر گوزن آمد از کوه و دشت

گل‌ِ تر برون آمد از خار خشکبنفشه برآمیخت عنبر به مشک

به عنبر خری نرگس خوابناکچو کافورِ تر سر برون زد ز خاک

به فصلی چنان شاه ایران و رومز ویرانی آمد به آباد بوم

دگرباره بر مرز هندوستانگذر کرد چون باد بر بوستان

وز آنجا به مشرق علم برفراختیکی ماه بر دشت و بر کوه تاخت

از آن راه ِ چون دوزخ تافتهکزو پشت ماهی تبش یافته

درآمد به آن شهر مینو سرشتکه ترکانش خوانند لنگر بهشت

بهاری درو دید چون نوبهارپرستش‌گهی نام او قندهار

عروسان بت‌روی در وی بسیپرستندهٔ بت شده هر کسی

در آن خانه از زر بتی ساختهبر او خانه گنج پرداخته

سر و تاج آن پیکر دلربا‌یبرآورده تا طاق گنبد سرای

دو گوهر به چشم اندرون دوختهچو روشن دو شمع برافروخته

فروزنده در صحن آن تازه‌باغز بس شب‌چراغی به شب چون چراغ

بفرمود شه تا برآرند گردز تمثال آن پیکر سالخورد

زر و گوهرش برگشایند زودکه با بت زیان بود و با خلق سود

سخنگو یکی لعبت از کنج کاخسوی شاه شد کرده ابرو فراخ

به گیسو غبار از ره شاه رفتبسی آفرین کرد بر شاه و گفت

که شاه جهان داور دادگرکه از خاور او‌راست تا باختر

به زر و به گوهر ندارد نیازکه گیتی‌فروز است و گردن‌فراز

دگر کاین بت از گفتهٔ راستانفریبنده دارد یکی داستان

اگر شاه فرمان دهد در سخنفرو گویم آن داستان کهن

جهاندار فرمود که‌آن دل‌نوازگشاید در درج یاقوت باز

دگر ره پری‌پیکر مشک‌خالگشاد از لب چشمه آب زلال

دعا گفت و گفت این فروزنده کاخکه زرین درخت‌ست و پیروزه شاخ

از آن پیش که‌آیین بت‌خانه داشتیکی گنبد نیم ویرانه داشت

دو مرغ آمدند از بیابان نخستگرفته دو گوهر به منقار چست

نشستند بر گنبد این سرایز فیروزی و فرخی چون همای

همه شهر مانده در ایشان شگفتکه چون شاید آن مرغکان را گرفت‌!

برین چون برآمد زمانی درازفکندند گوهر پریدند باز

بزرگان که این مملکت داشتندبر آن گوهر اندیشه بگماشتند

طمع بر دل هر کسی کرد راهکه بر گوهر او را بود دستگاه

پدید آمد اندر میان داوریخرد کردشان عاقبت یاوری

بر آن رفت میثاق آن انجمنکه از بهر بت‌خانهٔ خویشتن

بتی ساختند آن همه زر در اوبجای دو چشم آن دو گوهر در او

دُری کان ره‌آورد‌ِ مرغ هوا‌ستگرش آسمان برنگیرد روا‌ست

ز خورشید گیرد همه دیده نورز ما کی کند دیده خورشید دور‌؟

چراغی که کوران بدان خرّمنددر او روشنان باد کمتر دمند

مکن بیوه‌ای چند را گرم داغشب بیوگان را مکن بی چراغ

بت خوش‌زبان چون سخن یاد کردبت بی زبان را شه آزاد کرد

نبشت از بر پیکر آن نگارکه با داغ اسکندر‌ست این شکار

چو دید آن پری‌رخ که دارای دهربر آن قهرمانان نیاورد قهر

یکی گنج پوشیده دادش نشانکزو خیره شد چشم گوهر کشان

شه آن گنج آکنده را برگشادنگه داشت برخی و برخی بداد

دگر ره ز مینوی روحانیاندرآورد سر با بیابانیان

بسی راند بر شوره و سنگلاخگهی منزلش تنگ و گاهی فراخ

به هر بقعه‌ای که‌آدمی‌زاد دیدبه ایشان سخن گفت و زیشان شنید

ز یزدان پرستی خبر دادشانز دین توتیای نظر دادشان

ز پرگار مشرق زمین بر زمیندگر ره درآمد به پرگار چین

چو خاقان خبر یافت از کار اوبرآراست نزلی سزاوار او

به درگاه شاه آمد آراستهجهان پر شد از گنج و از خواسته

دگر ره زمین‌بوس شه تازه کردشهش حشمتی بیش از اندازه کرد

چو ز آمیزش این خُم لاجوردکبودی درآمد به دیبای زرد

نشستند کشور خدایان به‌همسخن شد ز هر کشوری بیش و کم

پس آنگه شد روزگاری درازهمه عهد‌ها تازه کردند باز

پذیرفت خاقان ازو دین اودرآموخت آیات و آیین او

دگر روز چون مهر بر مهر بستقراخان‌ِ هندو شد آتش‌پرست

سکندر به خاقان اشارت نمودکزین مرحله کوچ سازیم زود

مرا گفت اگر چند جایی‌ست گرمبه دریا نشستن هوا‌یی‌ست نرم

بدان تا چو آهنگ دریا کنمدر او نیک و بد را تماشا کنم

شگفتی که باشد به دریای ژرفببینم نمودار‌های شگرف

به شرطی که باشی تو همراه منبرافروزی از خود گذرگاه من

پذیرفت خاقان که دارم سپاسگرایم سوی راه باره شناس

بدان ختم شد هر دو را گفتگویکه قاصد کند راه را جستجوی

به نیک اختری روزی از بامدادکه شب روز را تاج بر سر نهاد

چنان رای زد تاجدار جهانکه پوید سوی راه با همراهان

تنی ده هزار از سپه برگزیدکزو هر یکی شاه شهری سزید

بنه نیز چندانکه خوار آمدشبه مقدار حاجت به کار آمدش

دگر مابقی را ز گنج و سپاهیله کرد و بگذشت از آن کوچگاه

همان خان خانان به خدمتگریجریده به همراهی و رهبری

به اندازه او نیز برداشت برگسلاحی که باید ز شمشیر و ترگ

سپه نیز با او تنی ده هزارخردمند و مردانه و مرد کار

عزیمت سوی مشرق انگیختندهمه ره زر مغربی ریختند

به عرض جنوبی نمودند میلشکارافکنان هر سویی خیل خیل

چهل روز رفتند از این‌گونه راهنبردند پهلو به آرامگاه

چو نزدیک آب کبود آمدندبه پایین دریا فرود آمدند

بر آن فرضه‌گاه انجمن ساختندعلم‌ها به انجم برافراختند

حکایت چنان رفت از آن آب ژرفکه دریا کناری‌ست اینجا شگرف

عروسان آبی چو خورشید و ماههمه شب برآیند از آن فرضه گاه

بر این ساحل آرام سازی کنندغنا‌ها سرایند و بازی کنند

کسی کاو به گوش آورد سازشانشود بیهش از لطف آوازشان

درین بحر بیتی سرایند و بسکه در هیچ بحری نگفته‌ست کس

همه شب بدین‌سان درین کنج کوهطرب می‌کنند آن گرامی گروه

چو بر نافهٔ صبح بو می‌برندبه آب سیه سر فرو می‌برند

جهاندار فرمود تا یک‌دو میلکند لشگر از طرف دریا رحیل

چو شب نافه مشک را سرگشادستاره در گنج گوهر گشاد

ملک خواند ملاح را یک تنهروان گشت بی لشگر و بی بنه

بر آن فرضه‌گه خیمه‌ای زد ز دورکه گوهر ز دریا برآورد نور

در آن لعبتان دید کز موج آبعلم بر کشیدند چون آفتاب

پراکنده گیسو بر اندام خویشزده مشک بر نقرهٔ خام خویش

سراییده هر یک دگرگون سرودسرودی نو آیین‌تر از صد درود

چو آن لحن شیرین به گوش آمدشجگر گرم شد خون به جوش آمدش

بر آن لحن و آواز لختی گریستدیگر باره خندید کان گریه چیست

شگفتی بود لحن آن زیر و بمکه آن خنده و گریه آرد به‌هم

ملک را چو شد حال ایشان درستدگر باره شد باز جای نخست

چو دیبای چین بر فلک زد طرازشد از صوف روزی جهان بی نیاز

به استاد کشتی چنین گفت شاهکه کشتی در افکن بدین موج‌گاه

در این آب شوریده خواهم نشستکه رازی خدا را در این پرده هست

خطرناکی کار دانسته‌امشدن دور ازو کم توانسته‌ام

اگر پرسی از عقل آموزگاربه کاری دواند مرا روزگار

نگهبان کشتی پذیرنده گشتدرآورد کشتی به دریا ز دشت

شه کاردان گشت کشتی‌گرایفروماند خاقان چین را به‌جای

نمودش که تا نایم اینجا فرازنباید که گردی تو زین جای باز

ندانم درین راه کمبودگیهلاکم دواند به آسودگی

گر آیم ترا خود شوم حق گزاروگرنه تو دانی و ترتیب کار

چو گفت این سخن دیده چون رود کردکسی را که بگذاشت بدورد کرد

درافکند کشتی به دریای چینکه دیده‌ست دریای کشتی نشین‌؟!

از آن همرهان به کار آمدهببرد آنچه بود اختیار آمده

ز چندان حکیمان عیسی نفسبلیناس فرزانه را برد و بس

سوی ژرفی آمد ز دریا کناربه دریای مطلق درافکند بار

جهان در جهان راند بر آب شورجهان میدواندش زهی دست زور

چو یک چند کشتی روان شد در آبپدید آمد ان میل دریا شتاب

که سوی محیط آب جنبش نمودهمان ز آمدن بازگشتش نبود

نواحی شناسان آب آزمایهراسنده گشتند از آن ژرف جای

ز ره‌نامه چون بازجستند رازسوی باز پس گشتن آمد نیاز

جزیره یکی گشت پیدا ز دوردرفشنده مانند یک پاره نور

گرفتند لختی در آنجا قرارز میل محیطی همه ترسگار

ز پیران کشتی یکی کاردانچنین گفت با شاه بسیار دان

که این مرحله منزلی مشکل استبه ره‌نامه‌ها در پسین منزل است

دلیری مکن که‌آب این ژرف جایبسوی محیط است جنبش‌نمای

اگر منزلی رخت از آنسو بریماز آن سوی منزل دگر نگذریم

سکندر چو زین حالت آگاه گشتکزان میل‌گه پیش نتوان گذشت

طلسمی بفرمود پرداختناشارت کنان دستش افراختن

کزین پیشتر خلق را راه نیستاز آنسوی دریا کس آگاه نیست

چو زینسان طلسمی مسین ریختندز رکن جزیره برانگیختند

که هر کشتی‌یی کارد آنجا شتابطلسمش نماید اشاره به آب

کز اینجای برنگذرد راه کسره آدمی تا بدینجاست بس

به تعلیم او کاردانان رازدگر باره ز آن راه گشتند باز

چو خسرو طلسمی بدانگونه ساختدر آن تعبیه راز یزدان شناخت

به فرزانه گفت این همه رنج‌بردطفیل چنین شغل باید شمرد

بدان تا طلسمی مهیا کنندمرابین که چون خضر دریا کنند

به فرمان کشتی‌کش‌ِ چاره‌سازجهان‌جوی از آن میلگه گشت باز

ز دریا چو ده روزه بگذاشتندغلط بود منزل خبر داشتند

پدید آمد از دور کوهی بلندز گرداب در کنج آن کوه بند

در آن بند اگر کشتی‌یی تاختیدرو سال‌ها دایره ساختی

برون نامدی تا نگشتی خرابنرستی کسی زنده ز آن بند آب

چو استاد کشتی بدان خط رسیدبه پرگار کشتی خط اندر کشید

فرو برد لنگر به پایین کوهبرون رفت و با او برون شد گروه

به بالای آن بندگاه ایستادز پیوند و فرزند می‌کرد یاد

جهاندار گفتش چه بد یافتی‌‌؟که روی از جهان پاک برتافتی

خبر داد شه را شناسای کاراز آن بند دریای ناسازگار

که هر کشتی‌یی کاو بدینجا رسیدازین بندگه رستگاری ندید

خردمند خواند ورا کام شیرکه چون کام شیر‌ست بر خون دلیر

نه بس بود ما را خطر‌های آبقضای دگر کرد بر ما شتاب

به بیماری اندر تب آمد پدیدرخ ریش را آبله بردمید

اگر راه پیشین خطرناک بودکه از رفتن آینده را باک بود

کنون در خطرگاه جان آمدیمز باران سوی ناودان آمدیم

همان چاره باشد کزین تیغ کوهبه خشگی برون جان برند این گروه

به قیصور می‌گردد این راه بازوز آنجا به چین هست راهی دراز

ز دریا به‌ست آن ره دور دستکه دوری و دیریش را چاره هست

مثل زد سکندر در آن کوهسارکه دیر و درست آی و انده مدار

ز فرزانه کاردان بازجستکه رایی در اندیشه داری درست؟

که آن رای پیروز یاری دهدبه کشتی ره رستگاری دهد‌‌؟!

پذیرفت فرزانه که ‌«‌اقبال شاهکند رهنمونی مرا سوی راه

اگر سازد این‌جا شهنشه درنگطلسمی برآرم ازین روی سنگ

کنم گنبدی زو برانگیزمشیکی طبل در گردن آویزمش

کسی کاو در آن گنبد آرد قراربر آن طبل زخمی زند استوار

به ژرفی رسد کشتی از بندگاهبه آیین پیشین درافتد به راه‌‌»

غریب آمد این شعبده شاه راکه فرزانه چون سازد این راه را

به فرزانه فرمود تا آنچه گفتبجای آورد آشکار و نهفت

ز بایستنی‌های او هر چه خواستهمه آلت کار او کرد راست

به استاد کاری خداوند هوشدر آن بازی سخت شد سخت کوش

یکی گنبد افراخت از خاره سنگپذیرای او شد به افسون و رنگ

طلسمی مسین در وی انگیختهبه گردن درش طبلی آویخته

به شه گفت چون گنبد افراختمطلسمی و طبلی چنین ساختم

در انداز کشتی بدان بند آببزن طبل تا چون نماید شتاب

شه آن کاردان را که کشتی رهاندبفرمود تا کشتی آنجا رساند

چو کشتی در آن بندگاه اوفتادز دیوانگی گشت چون دیو باد

شه آمد سوی گنبد سنگ بستبه طبل آزمایی دوالی به دست

بزد طبل و بانگی ز طبل رحیلبرآمد چو بانگ پر جبرئیل

برون جست کشتی ز گرداب تنگدر آن جای گردش نماندش درنگ

شه از مهر آن کار سر دوختهچو مهر بهاری شد افروخته

ز شادی به فرزانه چاره سنجبسی تحفه‌ها داد از مال و گنج

دگرگونه در دفتر آرد دبیرز رهنامهٔ ره شناسان پیر

که آن کام شیر از حد بابل استسخن چون دو قولی بود مشکل است

ز یک بحر چون نیست بیرون دو رودهمانا که مشکل نباشد سرود

ز دانا پژوهیدم این راز راکز آن طبل پیدا کن آواز را

خبر داد دانای هیأت شناسبه اندازهٔ آن که بودش قیاس

که چون کشتی افتد در آن کنج کوهیکی ماهی آید زبانی شکوه

زند دایره گرد کشتی در آبپس او کند تیز کشتی شتاب

بدان تا چو کشتی بدرّد ز همبلا دیدگان را کشد در شکم

چو آن طبل رویین گرگینه چرمبه ماهی رساند یک آواز نرم

هراسان شود ماهی از بانگ تیزسوی ژرف دریا نماید گریز

روان گردد آب از بر و یال اوکند میل کشتی به دنبال او

بدین فن رهد کشتی از تنگناینداند دگر راز را جز خدای

شه از بازی آن طلسم شگرفگراینده شد سوی دریای ژرف

بران کوه دیگر نبودش درنگسوی فرضه‌گه شد ز بالای سنگ

چو هندوی شب زین رواق کبودرسن بست بر فرضه هفت رود

برآن فرضه بی آنکه اندیشه کردرسن بازی هندوان پیشه کرد

در این غم که بر طبل کشتی گرایکه زخمی زند کاو نماند بجای

چنین کرد لطف خدا یاوریکه حاجت نبودش بدان داوری

کسی کاو کند داروی چشم سازبه داروی چشمش نباشد نیاز

بسی تب زده قرص کافور کردنخورده شد آن تب چو کافور سرد

دوا کردن از بهر درد کسانبه سازنده باشد سلامت رسان

شتابنده ملاح چالاک چنگبه کشتی در آمد چو پویان نهنگ

شکنجه گشاد از ره بادبانستون را قوی کرد کام و زبان

برافراخت افزار کشتی بسازبدان ره که بود آمده گشت باز

روان کرد کشتی به آب سیاهبه کم مدت آمد سوی فرضه گاه

خلایق ز کشتی برون آمدندز شادی رها کن که چون آمدند

چو اسکندر آمد ز دریا به دشتگذشته بسر بربسی برگذشت

برآسود بر خاک از آن ترس و باکغم و درد برد از دل ترسناک

بسی بنده و بندی آزاد کردز یزدان به نیکی بسی یاد کرد

چو خاقان از آن حالت آگاه شدخرامان و خندان سوی شاه شد

ز شکر و شکرانه باقی نماندبسی گنج در پای خسرو فشاند

شه از دل نوازیش در بر گرفتسخن‌های پیشینه از سر گرفت

از آن سیل‌گه وان خطر ساختنطلسمی بدان گونه پرداختن

وزان راه گم کردن آن گروهگرفتار گشتن بدان بند کوه

وزان بر سر کوه بگریختنرهاننده طبلی برانگیختن

چو این قصه بشنید خاقان چینبر اقبال شه تازه کرد آفرین

که با شاه شاهان فلک داد کرددل خان خانان بدو شاه کرد

جهان را درین آمدن راز بودکه شاه جهان چاره پرداز بود

ز هر نیک و هر بد که آید به دشتمرادی در او روی پوشیده هست

خیالی که در پرده شد روی پوشنبیند درو جز خداوند هوش

گر آنجا نپرداختی شهریارز دست که بر خاستی این شمار

جهان از تو دارد گشایندگیترا در جهان باد پایندگی

چو اسکندر آسوده شد هفته‌اینیاورد یاد از چنان رفته‌ای

جهان تاختن باز یاد آمدشخطرناکی رفته باد آمدش

درای شتر خاست کوچگاهسرآهنگ لشگر در آمد به راه

قلاووز برداشت آهنگ پیششد از پای محمل کشان راه ریش

ز رنگین علم‌های گوهر نگارهمه روی صحرا شده چون بهار

ز تیغ و سپر‌های آراستهگل و سوسن از دشت برخاسته

برآمد به زین شاه گیتی نوردز گیتی به گردون برآورد گرد

بسوی بیابان روان کرد رخشسپه را ز مال و خورش داد بخش

بیابان جوشنده بگرفت پیشکه جوشنده دید از هوا مغز خویش

چو ده روز راه بیابان نبشتعمارت پدید آمد و آب و کشت

یکی شهر کافور گون رخ نمودکه گفتی نه از گل ز کافور بود

ز خاقان بپرسید کاین شهر کیستبه ره‌نامه در نام این شهر چیست

نشان داد داننده از کار شهرکه شهریست این از جهان تنگ بهر

بجز سیم و زر کان بود خانه خیزدگر چیزها راست بازار تیز

کسی را بود پادشایی در اوکه بینند فر خدایی دراو

غریبان گریزند ازین جایگاهکه وحشت کند روشنان را سیاه

چو خورشید سر برزند زین نطاقبرآید ز دریا طراقا طراق

چنان کز چنان نعره هولناکبود بیم کاندر دل آید هلاک

به زیر زمین دخمه دارند بیستکه طفلان در آن دخمه دانند زیست

بزرگان در آن حال گیرند گوشوگرنه نه دل پای دارد نه هوش

دل شاه شوریده شد زین شمارز فرزانه درخواست تدبیر کار

چنان داد فرزانه پاسخ به شاهکه فرمان دهد بامدادن به گاه

کز آن پیش که‌افغان برآرد خروسبرآید ز لشگرگه آواز کوس

تبیره زنان طبل بازی کنندبه بانگ دهل زخمه سازی کنند

بدان گونه تا روز گردد بلندبه طبل و دهل درنیارند بند

بدان تا ز دریا برآید خروشنیوشنده را مغز ناید به جوش

به فرزانه شه گفت کاین بانگ سختکزو مغزها می‌شود لخت لخت

چه بانگ‌ست که‌افغان دهد باد را‌؟سبب چیست این بانگ و فریاد را‌؟

به شه گفت فرزانه کز اوستادچنین یاد دارم که هر بامداد

چو بر روی آب اوفتد آفتابز گرمی مقبب شود روی آب

پس آواز‌ها خیزد از موج برکه افتند چون کوه بر یکدیگر

به تندی چو تندر شوند آن زمانکه تندی همانست و تندر همان

دگرگونه دانا برانداخت رایکه سیماب دارد درآن آب جای

چو خورشید جوشان کند آب رابه خود در کند جوش سیماب را

دگر باره چون از افق بگذردبیندازد آنرا که بالا برد

چو سیماب در پستی فتد ز اوجبرآید چنان بانگ هایل ز موج

جهان مرزبان کارفرمای دهردر آورد لشگر به نزدیک شهر

فرود آمد آسایش آغاز کردوزان مرحله برگ ره ساز کرد

مقیمان بقعه چو آگه شدندبه کالا خریدن سوی شه شدند

متاعی که در خورد آن شهر بودخریدند اگر نوش اگر زهر بود

ز هر نقد کان بود پیرایه‌شانیکی بیست می‌کرد سرمایه‌شان

شه از خاصه خویشتن بی بهابه هر مشتری کرد چیزی رها

جداگانه از بهر سالارشانبسی نقد بنهاد در بارشان

چو دانست سالار آن انجمنره و رسم آن شاه لشگر شکن

فرستاد نزلی به ترتیب خویشخورش‌ها در آن نزل از اندازه بیش

هم از جنس ماهی هم از گوسفنددگر خوردنی‌ها جز این نیز چند

خود آمد به خدمت بسی عذر خواستکه ناید ز ما نزل راه تو راست

بیابانیان را نباشد نوابجز گرمی‌یی کان بود در هوا

بر او کرد شه عرض آیین خویشخبر دادش از دانش و دین خویش

ز شه دین پذیرفت و با دین سپاسکزان گمرهی گشت یزدان شناس

ز درگاه خود شاه نیک اخترشگسی کرد با خلعتی در خورش

چو سیفور شب قرمزی در نبَشتدرافتاد ناگاه ازین بام تشت

فروخفت شه با رقیبان راهز رنج ره آسود تا صبحگاه

چو ریحان صبح از جهان بردمیدسر آهنگ فریاد دریا شنید

مگر تشت دوشینه که‌افتاده بودبه وقت سحرگه صدا داده بود

شه از هول آن بانگ زَهره شکافبغرید چون کوس خود در مصاف

بفرمود تا لشگر آشوفتندبه یک‌باره نوبت فرو کوفتند

خروشیدن طبل و فریاد کوسجرس باز کرد از گلوی خروس

به آواز طبلی که برداشتنددگر بانگ را باد پنداشتند

بدین‌گونه تا سر برآورد چاشتتبیره جهان را در آشوب داشت

همه شهر از آواز آن طبل تیزبرآشفته گشتند چون رستخیز

دویدند بر طبل کامد نفیرچو بر طبل دجال برنا و پیر

شگفت آمد آواز آن سازشانکه می‌بود غالب بر آوازشان

چو نیمی شد از روز گیتی فروزروان گشت از آنجا شه نیمروز

همه مرد و زن در زمین‌بوس شاهبه حاجت نمودن گرفتند راه

کز این طبل‌های شناعت نمایچه باشد که طبلی بمانی بجای‌؟

مگر چون خروشان شود ساز اوشود بانگ دریا به آواز او

جهاندار در وقت آن دست‌بوسببخشیدشان چند خروار کوس

در آن شهر از آن روز رسم اوفتادکه در جنبش آید دهل بامداد

شه آن رسم را نیز بر جای داشتکه هر صبحدم با دهل پای داشت

به ماهی کم و بیشتر زان زمیندرآمد به آبادی ملک چین

به لشگرگه خویش ره باز یافتفلک را دگر باره دمساز یافت

بیاسود یک ماه از آن خستگیهمی‌کرد عیشی به آهستگی

Müğənni, mizrab vur, gəlsin dilə saz,Çünki bu işimiz sazsız saz olmaz!

Bu saz yar olarsa əgər bir kəsə,Gələr onun qəlbi eşqə, həvəsə.

Səfalı bir gündə, ilk bahar çağıSeyr etmək nə xoşdur bağçanı, bağı.

Bənövşə gətirə bahardan soraq.Nərgiz əllərində qaldıra çıraq,

Quşların qanları gəldikcə cuşə.Qəlbləri naləylə gələ xüruşə.

Sərv altda qırqovul quşuna bənzərDüzülə rəngarəng qızıl qədəhlər,

Çöllərdə ceyranlar başlaya rəqsə,Ceyran quzuları verə səs-səsə.

Güllər büsat qura çay sahilində,Şirindil bülbüllər ola sazəndə;

Qumrunun səsilə gülün nəsimiUyuşa ülfətlə iki dost kimi...

Belə bir fəsildə ən sevimli şeyRudun ahəngidir, bir də gülgün mey...

Çala badam gözlü bir türk nəğməkar,Simlərin üstünə tökülə saçlar.

O simlər dəyəndə nazlı əllərə,Qırılıb qarışa ipək tellərə.

Sən nəğmə qoşasan oynaq rəng ilə,O da cavab verə sənə çəng ilə.

Ondan öpüş ola, səndən qəzəllər,Biri innab kimi, digəri şəkər...

Tutiyə dönübsən, ey şad könül, sən,Yadına Hindistan düşüb deyəsən!..

Dağların döşünü bəzədi reyhan,Otlar yamyaşıldır, güllər al-əlvan.

Marallar gül-çiçək içinə batdı,Səsləri dağ-daşı, çölü oyatdı.

Tikanlar yerini verdi güllərə,Qarışdı bənövşə müşkə, ənbərə.

Ənbər almaq üçün o xumar nərgizBaşını qaldırdı yerdən çarəsiz...

Rum ilə İranın böyük sərdarıAbad bir ölkəyə saldı güzarı.

Hindistan mülkünə yetişdi yenə.Elə bil xoş nəsim əsdi gülşənə.

Ordan da Məşriqə qaldırdı bayraq,Bir ay dağdan, daşdan aşdı çaparaq.

Yolları cəhənnəm istisi sardı,Gündən balığın da beli qızardı.

Yaşıllıq içində gördü bir şəhər,Ona Fərruxbehişt deyirlər türklər

Gördü orda gözəl bir bütxana var,Qoymuşlar adını onun Qəndəhar.

Yığılıb bütüzlü gözəl sənəmlər,Hərəsi bir bütə sitayiş eylər.

Qızıldan bütlərdir baxsan hər yana,Xəznəyə çevrilib sanki bütxana.

Nəzər sal heykəlin başında taca,Ucalıb sarayın tağı boyunca.

Gövhərdir bütlərin parlaq gözləri.Şamtək şölələnib yanır hər biri.

O qədər gövhərlə bəzənib bu bağ,Sanki yanır orda gecə min çıraq.

Şah dedi: "Heykəlin tozu tökülsün,Qızılı, gövhəri, nə var sökülsün."

Bütə bu fərmandan gəlsə də ziyan,Xalqın xeyrinəydi, əlbəttə, fərman.

Orda bir canlı büt vardı, gözəldi,İşvəylə o şahın yanına gəldi.

Əyilib süpürdü saçıyla yeriŞahı alqışlayıb düzdü sözləri:

"Ey Şərqdən Qərbədək bütün dünyanıFəth edən ən adil dünya sultanı!

Dünyaya nur saçar, ucadır tacın,Qızıla, gövhərə yox ehtiyacın.

Belə nəql edirlər düzdanışanlar:Bu bütün qəribə bir dastanı var.

Şah əgər icazə versə, könüldənO köhnə dastanı danışaram mən."

Padişah buyurdu: o gözəl dilbərYaqut sandığından saçsın saf gövhər.

Qaraxal gözəlin dodağı qaçdı,Sanki büllur çeşmə sərin su saçdı,

Dualar söyləyib eylədi bəyan:"Bu yaşıl budaqlı, bu zərli eyvan

Bir zaman deyildi hələ bütxana,Bir günbəzi vardı yarımvirana.

Səhradan buraya uçdu iki quş,Hərə dimdiyində bir gövhər tutmuş,

Səadət gətirən humay quşutəkQondular üstünə günbəzi görcək.

Şəhər əhli buna təəccüb etdi.Quşları tədbirlə tutmağa getdi.

Tədbir baş tutmadı, keçdi bir qədər,Quşlar gövhərləri atıb getdilər.

Şəhər böyükləri düşdülər işə,Gövhərlər onları saldı təşvişə.

Fikir, mübahisə artdı, çoxaldı,Ağıllı məsləhət qələbə çaldı.

Qət etdi şəhərin başbilənləri:Məbədə versinlər o cüt gövhəri.

Bir büt düzəltdilər, bədəni zərdən,Hər iki gözü də parlaq gövhərdən.

Quşların bəxşişi - o gövhərləriGərək şah da bizdən almasın geri!

Nur alır gözümüz gündən, gündüzdən,Rəvamı gözləri gün ala bizdən?

Korları şad edən bir şamı əbəsGözü işıqlılar əsla söndürməz.

Qəlbinə dağ çəkmə dul qadınların,Söndürmə şamını sən də onların."

O şirin dilli büt belə söylədi.Şah da dilsiz bütü azad eylədi.

Yazıldı o bütün üstə bu sözlər:"Bura öz möhrünü vurmuş İskəndər."

Qız gördü qoruyur padşah bütləri,Bundan xoşhal olub o gözəl pəri,

Şaha bir xəzinə göstərdi pünhan.Onu kim görsəydi qalardı heyran.

Xəznə açarını şah ondan aldı,Bir qədər payladı, bir qədər qaldı.

Sonra o cənnətdən çıxıb İskəndərYenə qoşunuyla eylədi səfər.

Keçərək şoranlıq, daşlıq yerlərdənÇöllərdə, dağlarda salırdı məskən.

Yollarda təsadüf etdikcə insan,Başlardı söhbətə o hər bir yandan.

Danışıb onlara allahdan, dindən,Tutiya verərdi din hikmətindən.

Getmişdi bütün Şərq ölkələrinə,Yenidən bir daha yönəldi Çinə.

Onun gəlişini eşidən zamanLayiqli bir büsat bəzədi xaqan.

Şahı dəbdəbəylə etdi istiqbal,Bürüdü dünyanı dövlət, cah-cəlal.

Təzimlə çıxdı o, şah hüzuruna,Şah da mehribanlıq göstərdi ona.

Göy küpdə batan gün, sapsarı ipəkRəngini dəyişib, alanda göy rəng.

Üz-üzə əyləşib iki hökmüdarHər yerdən, hər şeydən söhbət açdılar.

Xeyli uzun çəkdi xoş söhbətləri,Onlar təzələdi köhnə əhdləri.

Padşahın dinini bəyəndi xaqan.Qanunlar, qaydalar öyrəndi ondan.

Sabah öz möhrünü göstərən zamanAtəşpərəst oldu hindli Qaraxan.

Burdan köç edəydi gərək İskəndər,Bunu o xaqana elədi xəbər:

Burda xoş keçsə də mənimçün, yenəBöyük həvəsim var dəniz seyrinə.

Səyahət eləyib yenə dəryanı,Görüm orda olan yaxşı-yamanı.

Dərin dənizlərdə bir görüm nə var,Nə sirlər söyləyir qorxunc dalğalar?

Səfərdə yoldaş ol, dayaq ol mənə,Yoluma nur saçan çıraq ol mənə".

Xaqan bu təklifi qəbul elədi:"Belə səyahətə çox şadam!" dedi.

Sonra qərar verdi iki hökmüdar:Əvvəl bir bələdçi yola salsınlar.

Uğurlu talelə üfüq gülüncəSəhərin başına tac qoydu gecə.

Belə qərar verdi böyük tacidar,Dostlarla bir yerdə yola çıxsınlar.

Seçdi ordusundan düz on min nəfərHər biri şahlığa layiq bir əsgər.

Sonra ehtiyaca nəzər yetirdi,Nə qədər lazımsa sursat götürdü.

Qoşundan, xəznədən bir hissə qaldı,Özüsə dəstəylə köç təbli çaldı.

O xanlar xanı da bir bələdçitəkŞaha xidmət etmək, yoldaşlıq etmək

Fikriylə, azuqə alıb bir qədərGötürdü ox, qılınc və başqa şeylər.

Yanında on min də əsgəri vardı,Onlar həm ağıllı, həm işgüzardı.

Başlandı bu sayaq Məşriqə səfər,Yolda saf qızıllar sərf edirdilər.

Sonrasa Cənuba dönüb yenə də,Çoxlu ov etdilər yol gedə-gedə.

Belə yol getdilər onlar düz qırx gün,Bir yer tapmadılar dincəlmək üçün.

Göy su kənarına çatdıqda onlar,Enərək sahildə tutdular qərar.

Ordaca yığılıb məclis quraraq,Yenə ucaltdılar göylərə bayraq.

Orda eşitdilər bir xoş hekayət.O sahil haqqında xoş bir rəvayət:

"Günüzlü, ayüzlü pərilər gecəÇıxırlar dəstəylə ora gizlicə,

Ucadan oxuyub dadlı nəğmələr,Çalıb oynayırlar səhərə qədər.

O qədər lətifdir, incədir o səs,Huşunu itirər eşitsə hər kəs.

Beytlər yayılır bəhrdən çölə,Heç kəs bu bəhrdə yazmayıb hələ.

Dağın ətəyində bir neçə saatHər gecə qururlar pərilər büsat.

Sübhün nəfəsini onlar duyandaBatırlar qapqara suya bir anda..."

Şah bunu eşidib belə buyurdu,İki mil uzağa çəkilsin ordu.

Müşktək ətirli bir gecə, göydənUlduzlar gövhərtək nur səpələrkən

Şahın əmri ilə bir gəmi gəldi,Şah burdan qoşunsuz yola düzəldi.

Sahildə bir xeymə qurdu o sultan,Gövhər nur saçmağa başladı sudan.

Göründü pərilər, elə bu zamanGün bayraq qaldırdı sanki dəryadan.

Saçlar ağ əndama səpələnibdir,Sanki gümüş üstə müşk ələnibdir.

Təranə oxuyur şövq ilə onlar,Hər səsdə, nəğmədə başqa ahəng var.

İskəndər eşidib o xoş səsləri,Qanı cuşə gəldi, yandı ciyəri.

Bu həzin nəvadan ağladı bir az,Sonra gülüb dedi: ağlamaq olmaz.

Bir səsdən gülə, həm ağlaya insan,Onun qüdrətinə olmazmı heyran?

Şah bütün bunları seyr edib, yenəSahildən qayıtdı öz məskəninə.

Bəzədi göyləri ağ Çin ipəyi,Yer açdı üzündən qara örpəyi.

Dedi gəmiçiyə böyük hökmüdar:"Tez ol, bu dənizə bir gəmi çıxar.

Dalğalı suları seyr eləyim bir,Var bu pərdələrdə ilahi bir sirr.

Bu iş qorxuludur, anlayıram mən,Ancaq əl çəkmərəm öz niyyətimdən.

Bunu bir aqildən soruşsan əgər,Fələk sövq eləyib bu işə, - deyər."

Gəmiçi dinlədi şahın əmrini,Sahildən dənizə saldı gəmini.

Şah minib gəmiyə gedəndə ordanSahildə müntəzir dayandı xaqan.

Ona tapşırdı ki: "Mən qayıtmamışTərpənmə yerindən əsla bir qarış!

Geri döndərmərəm əsla yelkəni,Bəlkə də əcəldir aparan məni...

Sağ dönsəm, çıxaram xəcalətindən,Dönməsəm, işlərə əncam çəkərsən!"

Deyib, göz yaşını axıtdı seltək,Yerdə qalanlara vida edərək,

Sürdü gəmisini Çin dənizinə.Kim görüb ki, dəniz gəmiyə minə!

Yoldaşlarından da bir neçə nəfərGötürdü, birlikdə etdilər səfər.

O İsa nəfəsli ustadlardan daBircə Bəlinasdı onun yanında...

Çəkildi sahildən ənginliklərəSahil görünməyən uzaq bir yerə.

Dəniz dünyasında bir dünya getdi,Hünəri, şöhrəti dünyaya yetdi.

Bir xeyli yol getdi dənizdə gəmi,Axıntı başladı birdən sel kimi.

Axırdı Mühitə dəniz bu yerdən,Axırdı, axırdı geri dönmədən.

Mahir dənizçilər düşüb heyrətə,Bu qorxunc sularda gəlib dəhşətə,

Axır rəhnümədən öyrənib sirri,Gördülər ki, gərək dönsünlər geri.

Bu zaman uzaqda nurtək parlayanKiçik bir cəzirə göründü əyan.

Mühitin selindən qorxaraq onlarHəmin cəzirədə tutdular qərar.

Bir qoca gəmiçi gələrək diləMüdrik padişaha söylədi belə:

"Çatmışıq ən qorxunc, çətin bir yerə,Bura son mənzildir rəhnüma üzrə.

Gəl, inad eləmə, dəniz sularıBurdan axıb gedir Mühitə sarı.

Əgər bir mənzil də o yana getsək.Daha mümkün olmaz geriyə dönmək!.."

İskəndər bunları eşidən zamanGördü qorxuludur bu yer, doğrudan.

Əmr etdi, burda bir tilsim düzəlsin,Əliylə işarə eyləyə bilsin.

Görənlər bilsin ki, yol yoxdur burdan,O yana keçməyib hələ bir insan.

O yerdə misdən bir tilsim tökərək.Onu qaldırdılar adada yüksək.

Gəmilər gələndə bura uzaqdan,Tilsim suyu verib əliylə nişan,

Bildirsin ki, burdan keçməyib heç kəs.Kimsə cəhd etməsin o yana əbəs!

Şahın buyruğundan olub xəbərdar,Bu yoldan geriyə qayıtsın onlar.

Tilsimə bir daha nəzər saldı şah,Duydu ki, bu sirri buyurmuş allah.

Alimə dedi ki: "Çəkilən zəhmətBu işin xatiri üçünmüş, əlbət!

Bu tilsim üstündə, buna sal nəzər,Məni bu dənizin Xızrı etdilər."

Allahın əmrilə qadir hökmüranSalamat qayıtdı o gur axından.

Dənizdə on gün də etdilər səfər,Yol azdıqlarını sonra bildilər.

Uca bir dağ gördü onlar uzaqdan,Önündə yol kəsən qorxunc burulğan.

Bir gəmi girdaba düşsəydi əgər,Hərlənib qalardı hey uzun illər.

Sınıb dağılardı orda, nəhayət,Ordan çıxmamışdı kimsə səlamət.

O mahir gəmiçi ora yetişcəkXətt çəkdi gəmiylə suda pərgartək.

Bir dağ ətəyində saldı lövbəri,Çıxardı sahilə sərnişinləri.

Baxıb burulğana, xəyala daldı,Arvad-uşağını yadına saldı.

Şah sordu: "Nə var ki, qəmgin durubsan?Üzübsən əlini sanki dünyadan."

Gəmiçi bilirdi iş nə yerdədir,Bunları şaha da danışdı bir-bir:

"Gəmini bu yerə sürərsə hər kəsBu qorxunc girdabdan qurtara bilməz!

"Şir ağzı" deyərlər bu burulğana,Çünki şir ağzıtək hərisdir qana.

Doğrudur, çox qorxu çəkdik biz müdam,Ancaq bu təhlükə başqadır tamam.

Bu ona bənzər ki, qızdıra xəstə,Bir yara da çıxa yaranın üstə.

Qorxuyla keçdiksə o yolu əgər,Öndəydi təhlükə, öndəydi xətər.

Ölüm ayağıdır indisə bura,Yağışdan qurtarıb düşdük yağmura.

Bu dağ qılıncından xilas olaq biz,Quruyla getməkdir ancaq çarəmiz.

O yanda Qeysura gedən bir yol var.Ordan Çinə sarı uzanır yollar,

Quru yol olsa da nə qədər uzaq,Dənizlə getməkdən yaxşıdır ancaq."

Söylədi İskəndər orda bir məsəl:"Uzaqlıq eyb etməz, sağ-salamat gəl!"

Sonra tələb etdi o, alimdən də:"Müdrik bir insansan, fikir de sən də,

Qüdrətli əqlindən işıq saçılsın,Gəmiyə qurtuluş yolu açılsın!"

Alim söylədi ki: "Bu yolda müdamMən şahın bəxtini rəhbər tutmuşam.

Şah əgər qalarsa burda bir qədər,Mən qaya üstündə tilsim düzəldər,

Sonra da bir günbəz tikərəm ona,Bir təbil asaram onun boynuna.

Günbəzin içində durub bir nəfərTəbili şiddətlə döyərsə əgər,

Gəmi burulğandan çıxar səlamət,Əvvəlki qaydayla yol gedər rahət!"

Şaha çox qəribə gəldi bu oyun,İstədi fikrini öyrənsin onun.

Alimə buyurdu fikrində nə var,Yerinə yetirib eləsin aşkar.

Hər nə lazım isə həmin iş üçünVerildi alimə o şeylər bütün.

Hünərli alim də durmadan bir dəmO çətin iş üçün çalışdı möhkəm.

Sarp daşdan bir günbəz tikdi çox yüksək.Ona əfsunlarla vurdu min bəzək.

Misdən bir tilsim də elədi bina,Asdı bir mis təbil onun boynuna.

Şaha söylədi ki: "Günbəz hazırdır,Onun tilsimi də, təbli də vardır!

İndi burulğana gəmini salsan,Salamat çıxacaq o təbli çalsan!"

Mahir gəmiçiyə şah verdi fərman,Sürsün gəmisini ora qorxmadan.

Gəmi burulğana daxil olantək,Coşaraq hərləndi bir burulğantək.

Təbil ağacını şah alıb ələ,Yoxlamaq istəyib, endirdi təblə.

Elə bir dəhşətlə gurladı təbil,Sanki qanad çaldı göydə Cəbrail.

Gəmi də girdabda qalmayıb bir an,Tez çıxıb qurtuldu o burulğandan.

Bu sirli hikmətə çox sevinərək,Şahın üzü güldü yaz günəşitək.

Xilaskar alimə, şad olsun deyə,Çoxlu mal-xəzinə etdi hədiyyə.

Başqa bir katib də xəritələrdənYoxlayıb, danışır həmin o yerdən:

"Babil tərəfdədir həmin burulğan..."Çətindir iki rəy söylənən zaman.

İki çay bir yerə tökülsə əgər,Səsi nəğmə kimi qulağa gələr.

Bunu bir alimdən sual elədim:"Bu təblin səsində nə sirr var?" dedim.

Heyətşünas alim öz biliyiləDəlillər gətirib, şərh etdi belə:

"Gəmi burulğana çatdığı zamanHeybətli bir balıq suyun altından

Bir dairə üzrə daim dövr edir,Ağır gəmiləri suda hərlədir.

Gəmilər hərlənir dağılanadək,Qərq olub batanı udur o nəhəng.

Gurlayanda təbil - o qurd dərisi,Yetişir balığa sehirli səsi.

Balığı sarsıdır bu müdhiş nərə,Baş vurub o qaçır dərinliklərə.

O balıq qaçanda suları yarır,Ardınca gəmini çəkib aparır.

Çıxır burulğandan gəmi bu sayaq,Allah özü bilir düzünü ancaq!"

Tilsimin sirrini bilib hökmüdar,Dənizə çıxmağa verdi tez qərar.

O dağda dayanmaq istəməyərək,Tələsik sahilə gəldi sevincək.

Gecənin hindusu bu göy çadırdanYeddi rud boyunca ip çəkən zaman

O qorxunc sahildə xof etməyərək,İp üstə oynadı şah bir hindlitək.

Ancaq bilmirdi ki, o təbli çalanAdamı nə sayaq götürsün ordan.

Yenə kömək oldu bu işdə allah,Heç kəsi qoymadı qalsın orda şah.

Özgənin gözünə dərman eyləyənÖzünə istərmi dərman özgədən?

Kafur həbbi atar çox qızdırmalı,Bunsuz yaxşılaşar təbibin halı.

Başqa dərdlilərə kim etsə dərmanÖzü sağ-salamat olar hər zaman.

Hünərli gəmiçi cəld tərpənərək,Atıldı gəmiyə sanki bir nəhəng.

Yelkənin ipini açdı bəndlərdən,Dora altdan-üstdən bənd idi yelkən.

Yelkəni qaydayla açıb yüksəltdi,Gəldiyi yollarla qayıdıb getdi,

Qara su üstüylə gəmiylə keçdi,Əvvəlki sahilə gəlib yetişdi.

Hamı əqlə gəlməz bir sevinc iləÇıxdı sağ-səlamət həmin sahilə.

İskəndər dəhşətlə dolu o yoldanQayıdıb sahilə çıxdığı zaman

Çəkdiyi əzabdan artıq dincəldi,Dərd-qəmi unudub özünə gəldi.

O, xeyli qul, dustaq eylədi azad,Allaha şükr etdi, qəlbi oldu şad.

Çatanda bu xəbər Çin xaqanınaGəldi gülər üzlə şahın yanına.

Allaha sidq ilə şükr edib yenə.Səpdi ayağına bol-bol xəzinə.

Onu nəvazişlə qucaqladı şah,Başına gələndən elədi agah.

Danışdı dəhşətli dəniz selindən,Qurduğu tilsimin nicat əlindən.

Dənizdə yolunu azdığı zamanDəstənin düşdüyü o burulğandan.

Qaçdıqları dağdan, xilas təblindən...Nəql etdi hər şeyi ona tamamən.

Bütün əhvalatı xaqan dinlədi,Şahın iqbalına mədhlər dedi:

"Şahların şahına tanrı yar oldu,Bu xanlar xanı da bəxtiyar oldu.

Buraya gəlməkdə sirr varmış yəqin,Fələk qüdrətini bilirmiş sənin!

Qarşına yaxşı da çıxsa, yaman da,Yaxşı bax, bir məqsəd gizlənib onda...

Bu üstüörtülü sirləri isəGörməz huş sahibi olmayan kimsə.

Ora getməsəydi hökmüdar əgər,Necə düzələrdi bütün bu işlər?

Əlimə müşküllər açır bu cahan,Cahanda əbədi qərar tutasan!"

İskəndər dincəlib orda yeddi günYolun əzabını unutdu bütün.

Dünya səfərini yad edib yenəKeçmişi almadı əsla vecinə.

Ucaldı o gecə yenə köç səsi,Yollandı qoşunun önçü dəstəsi.

Qlavuz birinci düşdü qabağa,Nallar naxış vurdu daşa, torpağa.

Gövhərlə bəzənmiş əlvan bayraqlarÇölləri bahartək etdi laləzar.

Qılınclar bəzəkli, qalxanlar qəşəng,Bəzədi çölləri gültək, çiçəktək.

Sıçradı o dünya şahı yəhərə,Dünyanın tozunu saçdı göylərə.

Üz qoydu səhraya, gəlib çatantəkPayladı qoşuna mal-dövlət, yemək.

Dünya səfərinə qızışdığındanQızışmış çöllərlə çapdı durmadan.

On gün biyabanla çapıb getdilər,Göründü əkinli, abad bir şəhər.

Ağ rəngdə gördülər onlar şəhəri,Sanki kafurdandı bütün evləri.

Şah sordu: "Kimindir, xaqan, bu şəhər?Bura xəritədə nə ad vermişlər?"

Bilici bu cürə elədi bəyan:"Məhrumdur bu şəhər məhsuldan, bardan.

Burda hökm eləyir elə bir padşahKi, onu qüdrətdə sanırlar allah.

Qəriblər çəkinir bu məmləkətdən,Ürəyi nurlular qaçar zülmətdən.

Ancaq qızıl-gümüş burda bol olar,Başqa şeylərdənsə kasaddır bazar.

Günəş dan yerinə sancanda bayraqBaşlanır dənizdə taraqqataraq.

O dəhşətli nərə, o gurultularİnsanın qəlbinə vahimə salar.

Dəhşətə gəlməsin deyə, bu yerdəKörpələr saxlanır zirzəmilərdə.

Səsdən qulağını tutar böyüklər,Yoxsa onların da ürəyi gedər!"

Bu sözlər şaha çox elədi təsir,Soruşdu alimdən buna bir tədbir.

Alim cavabında dedi ki: "Ey şah.Əmr elə, gözünü açanda sabah,

Xoruz banlamamış, qoy səhər erkənTəbillər vurulsun düşərgələrdən.

Təbil çala-çala təbil oyunuOynayıb boğsunlar o gurultunu.

Bu sayaq gün doğub qalxana qədərTəbil səslərini əksiltməsinlər.

Bu halda dənizdən qopan qorxunc səsHeç kəsə vahimə, dəhşət gətirməz!"

Şah dedi alimə: "Bu səslər nədənEşidəni edir başdan, beyindən.

Ondakı fəryadın nədir səbəbi?Külək də dinləyir... Aç bu mətləbi!"

Alim cavab verdi: "Bir xatirəm var,Ustadımdan qalıb mənə yadigar.

Sular qızaranda səhər günəşdən,Dalğalar od alır sanki atəşdən.

Döş-döşə gələndə dağtək dalğalarDənizdə dəhşətli nərələr qopar.

Dərya təndir kimi zəbanə çəkər,Gurlayıb ətrafa qığılcım tökər!

Başqa bir alim də deyir ki, guyaCivə qarışmışdır həmin o suya.

Günəş suya düşüb qızdıran zamanhərarət civəni qaldırır sudan.

Günəş ki, axşamlar batıb yox olar,Dincələr o coşğun civəli sular.

Çırpınan dənizdə, qarışanda şərQopar dalğalardan qorxulu səslər!.."

Dünyanın hakimi belə buyurdu:Şəhərə çatmamış dayansın ordu.

Düşüb dincəlməyə o, qərar verdi,Burdan da yoluna tədarük gördü.

Şəhər əhalisi tutanda xəbər,Alver etmək üçün axıb gəldilər.

Burda şəhər üçün hər cür mətah var,Acıdan, şirindən baxıb aldılar.

Oldu bu alverdən bütün şəhər şad,Artdı əhalinin qazancı qat-qat.

Şah da öz malından hər müştəriyəƏvəzsiz, minnətsiz etdi hədiyyə.

Bir az da ayırıb puldan, qızıldanBaşçıya göndərdi sovqat, ərməğan.

Şəhərin başçısı bunu görəntəkŞahın ənamından vəcdə gələrək,

Göndərdi şövqlə o da hər cürəXuruşlarla dolu zəngin bir süfrə.

Bişmişdi xuruşlar balıqdan, ətdən.Vardı o süfrədə hər bir nemətdən.

Gəlib üzr istədi: "Əfv elə bizi.Verə bilmədik yol azuqənizi.

Azuqə tapılmaz bizim çöllərdə.İsti havalar var ancaq bu yerdə.

Şah ona şərh etdi öz ayinini,Zəngin biliyini, doğru dinini.

O da qəbul edib oldu minnətdar,Haqqı nişan verdi ona hökmüdar.

Şah da bu əməldən çox razı qaldı.Ona xələt verdi, şad yola saldı...

Qırmızı pərdəni göy yığan zamanDüşdü qızıl teşti uca damından.

Şah öz yoldaşları ilə bərabərYatıb dincəldilər səhərə qədər.

Ətirlər saçanda sübhün reyhanıYüksəldi dənizin yenə fəğanı.

Sanki dünən düşən teştdir bu təhərBelə guruldayır indi bu səhər.

Bu qorxunc səsdən şah hövlə gələrək,Dilləndi gurlayan döyüş təblitək.

Əmr etdi: hərəkət eləsin ordu,Hər yandan təbillər saldı gurultu.

Onların səsləri dəhşətlər saçdı,Xoruzun boynundan zəngləri açdı.

Bu səslər bürüdü səmanı, yeri,Bu səslər batırdı başqa səsləri.

Təbillər dünyaya hay-küy salaraqGurladı nahara qədər bu sayaq.

Səsdən bütün şəhər cuşə gələrəkDəydi bir-birinə məhşər günütək.

Axışdı buraya həm pir, həm cavan,Dəccalın təbliydi sanki çalınan.

Dənizin səsini batırdı bu səs,Buna çox təəccüb elədi hər kəs.

Gün qalxıb olanda günorta çağı,Şah yenə qaldırdı səfər bayrağı.

Şaha təzim edən ərlər, qadınlarOna dedilər ki: "Bir arzumuz var:

Bəlkə qorxunc səsli bu təbildən sənBirini burada qoyub gedəsən?

Ta ki, ucaldıqca onun gur səsiBoğula dənizin qorxunc nərəsi!"

Vida eyləyəndə böyük hökmüdar,Bəxş etdi bir neçə təbil yadigar.

O gündən şəhərdə, tezdən hər səhər,Təbil çaldırmağı adət etdilər.

Şah da bu adəti etdirib davamTəbil çaldırardı sübh çağı müdam.

Onlar yol getdilər bir aya qədər,Abad Çin mülkünə gəlib yetdilər.

Gəlib ordugaha çatdı hökmüdar,Fələyi görəndə yenə xoşrəftar,

Çəkildi düz bir ay istirahətə,Başladı ləzzətlə eyşə, işrətə...

Use ← → keys to move, R for a random poem

Random poem

More by this author

Poems by other poets