Iqbalnama, chapter 36
What is a masnavi?
Masnavi: a long poem in self-rhyming couplets, usually an epic or a tale.
مغنی دل تنگ را چاره نیستبجز ساز کان هست و بیغاره نیست
دماغ مرا کز غم آمد به جوشبه ابریشم ِ ساز کن حلقه گوش
چو در خانهٔ خویش رفت آفتابز گرمی شد اندام شیران کباب
تبشهای با حوری از دستبردز روی هوا چرک تری سترد
گیا دانه بگشاد و بنوشت برگبه لالهستان اندر افتاد مرگ
بجوشید در کوه و صحرا بخارشکرخنده زد میوه بر میوهدار
ز هامون سوی کوه شد عندلیببه غربت همیگفت چیزی غریب
به گوش اندرش از هوای تموزنوای چکاوک نیامد هنوز
درفشنده خورشید ِ گردوننوردز باد خزان نیش عقرب نخورد
شب و روز میگشت در چین و زنگبه دود افکنی تشت آتش به چنگ
چو شیران درید از سر دست زورگهی ساق گاو و گهی سم گور
در ایام با حور و گرمای گرمکه از تاب خورشید شد سنگ نرم
سکندر ز چین رای خرخیز کرددرِ خواب را تنگ دهلیز کرد
رها کرد خاقان چین را بهجایدگر باره سوی سفر کرد رای
بسی گنج در پیش خاقان کشیدوز آنجا سپه در بیابان کشید
فرو کوفت بر کوس دولت دوالز مشرق درآمد به حد شمال
بیابان و ریگ روان دید و بسنه پرنده در وی نه جنبنده کس
بسی رفت و کس در بیابان ندیدهمان راه را نیز پایان ندید
زمین دید رخشان و از رخنه دوردر او ریگ رخشنده مانند نور
به شه گفت رهبر که این ریگ پاکهمه نقره شد نقرهٔ تابناک
به اندازه بردار ازین راه گنجنه چندان که محملکش آید به رنج
به لشگر مگو ورنه از عشق سیمگرانبار گردند و یابند بیم
همه بار شه بود پر زر ناببدان نقره نامد دلش را شتاب
ولیک آرزو در منش کار کردازو اشتری چند را بار کرد
بدان راه میرفت چون باد تیزهوا را ندید از زمین گرد خیز
به یک هفته ننشست بر جامه گردکه از نقره بود آن زمین را نورد
تو گفتی که شد خاک و آبش دونیمیکی نیمه سیماب و یک نیمه سیم
نه در سیمش آرام شایست کردنه سیماب را نیز شایست خورد
ز سودای ره کهآن نه کم درد بودسوادی بدان سیم در خورد بود
کجا چشمهای بود مانند نوشدر آن آب سیماب را بود جوش
چو شورش نبودی در آب زلالز سیماب کس را نبودی ملال
بخوردندی آن آبها را دلیرکه آب از زبر بود و سیماب زیر
چو شورش در آب آمدی پیش و پسنخوردندی آن آب را هیچکس
وگر خوردی از راه غفلت کسینماندی درو زندگانی بسی
بفرمود شه تا چو رای آورنددر آن آبْ دانش به جای آورند
چنان برکشند آب را زآبگیرکه ساکن بود آب جنبش پذیر
بدینگونه یک ماه رفتند راهبسی مردم از تشنگی شد تباه
رسیدند از آن مفرش سیم سودبه خاکی کزاو بودشان زاد بود
نهادند بر خاک رخسار پاککه خاکی نیاساید الا به خاک
پدید آمد آرامگاهی ز دورچنان کز شب تیره تابنده هور
بر افراخته طاقی از تیغ کوهکه از دیدنش در دل آمد شکوه
به بالای آن طاق پیروزه رنگکشیده کمر کوهی از خاره سنگ
گروهی بر آن کوه دین پرورانمسلمان و فارغ ز پیغمبران
به الهام یزدان ز روی قیاسدر احوال خود گشته یزدان شناس
چو دیدند سیمای اسکندریپذیرا شدندش به پیغمبری
به تعلیم او خاطر آراستندوزو دانش و داد درخواستند
سکندر برایشان در دین گشادبجز دین و دانش بسی چیز داد
چو دیدند شاهی چنان چاره سازبه چاره گری در گشادند باز
که شفقت برای داور دستگیربر این زیردستان فرمانپذیر
پسِ این گریوه در این سنگلاخیکی دشت بینی چو دریا فراخ
گروهی در آن دشت یاجوج نامچو ما آدمی زاده و دیو فام
چو دیوانِ آهندلْ الماسچنگچو گرگانِ بدگوهرْ آشفتهرنگ
رسیده ز سر تا قدم مویشاننبینی نشانی تو از رویشان
به چنگال و دندان همه چون ددهبه خون ریختن چنگ و دندان زده
بگیرند هنگام تک باد رابه ناخن بسنبند پولاد را
همه در خرام و خورش ناسپاسنبینی در ایشان کس ایزد شناس
ز هر طعمهای کان بود جستنیطعامی ندارند جز رستنی
ندارند جز خواب و جز خورد کارنمیرد یکی تا نزاید هزار
گیاییست آنجا زمین خیزشانچو بلبل بود دانه تیزشان
از آن هر شبان روز بهری خورندهمانجا بخسبند و درنگذرند
چو بر آفتاب افکند ماه جِرمبجوشند بر خود به کردار کِرم
خورند آنچه یابند بی ترس و بیمبدین گونه تا ماه گردد دو نیم
چو گیرد کمی ماه ناکاستهشره گردد از جمله برخاسته
فتد سال تا سال از ابر سیاهستمکاره تنینی آن جایگاه
به اندازه آنک در دشت و کوهاز او سیر گردند چندان گروه
به امید آن کوه دریا ستیزکه اندازدش ابر سیلاب ریز
چو آواز تندر خروش آورندزمین را ز دوزخ به جوش آورند
ز سرمستی خون آن اژدهاکنند آب و دانه یکی مه رها
دگر خوردشان نیست جز بیخ و برگنباشند بیمار تا روز مرگ
چو میرد از ایشان یکی آن گروهخورندش همانسان در آن دشت و کوه
نه مردار ماند در آن خاک شورنه کس مردهای نیز بیند نه گور
جز این یک هنر نیست کان آب و خاکز مردار دورست و از مرده پاک
به هر مدت آرند بر ما شتابکنند آشیانهای ما را خراب
ز ما گوسپندان به غارت برندخورشهای ما هر چه باشد خورند
ز گرگ آن چنان کم گریزد گلهکزآن گرگساران سگ مشغله
چو در ما به کشتن ستیز آورندبکوشند و بر ما گریز آورند
گریزیم از ایشان بر این کوه سختبه کردار پرندگان بر درخت
ندارند پایی چنان آن گروهکه ما را درآرند از آن تیغ کوه
به دفع چنان سخت پتیارهایثوابت بود گر کنی چارهای
چو بشنید شه حکم یأجوج راکه پیل افکند هر یکی عوج را
بدان گونه سدی ز پولاد بستکه تا رستخیزش نباشد شکست
چو طالع نمود آن بلند اختریکه شد ساخته سد اسکندری
از آن مرحله سوی شهری شتافتکه بسیار کس جست و آن را نیافت
دگر باره در کارِ عالم رویروان شد سراپردهٔ خسروی
بر آن کار چون مدتی برگذشتبتازید یک ماه بر کوه و دشت
پدید آمد آراسته منزلیکه از دیدنش تازه شد هر دلی
جهاندار با ره بسیچان خویشره آورد چشم از ره آورد پیش
دگرگونه دید آن زمین را سرشتهم آب روان دید هم کار و کشت
همه راه پُر باغ و دیوار نیگله در گله کس نگهدار نی
ز لشگر یکی دست برزد فراخکزان میوهای برگشاید ز شاخ
نچیده یکی میوه تر هنوزز خشکی تنش چون کمان گشت کوز
سواری دگر گوسپندی گرفتتبش کرد و زآن کار پندی گرفت
سکندر چو زین عبرت آگاه گشتز خشک و ترش دست کوتاه گشت
بفرمود تا هر که بود از سپاهز باغ کسان دست دارد نگاه
چو لختی گراینده شد در شتابگذر کرد از آن سبزه و جوی آب
پدیدار شد شهری آراستهچو فردوسی از نعمت و خواسته
چو آمد به دروازهٔ شهر تنگندیدش دری زآهن و چوب و سنگ
در آن شهر شد با تنی چند پیرهمه غایتاندیش و عبرتپذیر
دکانها بسی یافت آراستهدر او قفل از جمله برخاسته
مقیمان آن شهر مردم نوازبه پیش آمدندش به صد عذر باز
فرود آوریدندش از ره به کاخبه کاخی چو مینوی مینا فراخ
بسی خوان نعمت برآراستندنهادند و خود پیش برخاستند
پرستش نمودند با صد نیاززهی میزبانان مهمان نواز
چو پذرفت شه نزلشان را به مهربدان خوب چهران برافروخت چهر
بپرسیدشان کاین چنین بیهراسچرایید و خود را ندارید پاس
بدین ایمنی چون زیید از گزند؟که بر در ندارد کسی قفل و بند؟
همان باغبان نیست در باغ کسرمه نیز چوپان ندارد ز پس
شبانی نه و صد هزاران گلهگله کرده بر کوه و صحرا یله
چگونهست و این ناحفاظی ز چیست؟حفاظ شما را تولّا به کیست؟
بزرگان آن داد پرور دیاردعا تازه کردند بر شهریار
که آن کس که بر فرقَت افسر نهادبقای تو بر قدر افسر دهاد!
خدا باد در کارها یاورت!هنر سکهٔ نامِ نامآورت!
چو پرسیدی از حال ما نیک و بدبگوییم شه را همه حال خود
چنان دان حقیقت که ما این گروهکه هستیم ساکن درین دشت و کوه
گروهی ضعیفان دینپروریمسر مویی از راستی نگذریم
نداریم بر پردهٔ کج بسیچبجز راستبازی ندانیم هیچ
در کجروی بر جهان بستهایمز دنیا بدین راستی رستهایم
دروغی نگوییم در هیچ باببه شب باژگونه نبینیم خواب
نپرسیم چیزی کزو سود نیستکه یزدان از آن کار خشنود نیست
پذیریم هرچه آن خدایی بودخصومت خدای آزمایی بود
نکوشیم با کردهٔ کردگارپرستنده را با خصومت چهکار
چو عاجز بود یار، یاری کنیمچو سختی رسد، بردباری کنیم
گر از ما کسی را زیانی رسدوزآن رخنه ما را نشانی رسد
بر آریمش از کیسهٔ خویش کامبه سرمایهٔ خود کنیمش تمام
ندارد ز ما کس ز کس مال بیشهمه راست قِسمیم در مال خویش
شماریم خود را همه همسراننخندیم بر گریهٔ دیگران
ز دزدان نداریم هرگز هراسنه در شهر شحنه نه در کوی پاس
ز دیگر کسان ما ندزدیم چیزز ما دیگران هم ندزدند نیز
نداریم در خانهها قفل و بندنگهبان نه با گاو و با گوسفند
خدا کرد خردان ما را بزرگستوران ما فارغ از شیر و گرگ
اگر گرگ بر میش ما دم زندهلاکش در آن حال بر هم زند
گر از کشت ما کس برد خوشهایرسد بر دلش تیری از گوشهای
بکاریم دانه گه کشت و کارسپاریم کشته به پروردگار
نگردیم بر گرد گاوَرس و جومگر بعد شش مه که باشد درو
به ما از آنچه بر جای خود میرسدیکی دانه را هفتصد میرسد
چنین گر یکی کار و گر صد کنیمتوکل بر ایزد نه بر خود کنیم
نگهدار ما هست یزدان و بسبه یزدان پناهیم و دیگر به کس
سخنچینی از کس نیاموختیمز عیب کسان دیده بر دوختیم
گر از ما کسی را رسد داوریکنیمش سوی مصلحت یاوری
نباشیم کس را به بد رهنموننجوییم فتنه، نریزیم خون
به غمخواری یکدگر غم خوریمبه شادی همان یار یکدیگریم
فریب زر و سیم را در شمارنیاریم و ناید کسی را به کار
نداریم خوردی یک از یک دریغنخواهیم جو سنگی از کس به تیغ
دد و دام را نیست از ما گریزنه ما را بر آزار ایشان ستیز
به وقت نیاز آهو و غرم و گورز درها در آیند ما را به زور
از آن جمله چون در شکار آوریمبه مقدار حاجت بکار آوریم
دگرها که باشیم از آن بینیازنداریمشان از در و دشت باز
نه بسیارخواریم چون گاو و خرنه لب نیز بر بسته از خشک و تر
خوریم آنقدر مایه از گرم و سردکه چندان دیگر توانیم خورد
ز ما در جوانی نمیرد کسیمگر پیر کاو عمر دارد بسی
چو میرد کسی دل نداریم تنگکه درمان آن درد ناید به چنگ
پسِ کس نگوییم چیزی نهفتکه در پیش رویش نیاریم گفت
تجسس نسازیم کاین کس چه کرد؟فغان بر نیاوریم کآن را که خورد؟
به هر سان که ما را رسد خوب و زشتسر خود نتابیم از آن سرنوشت
به هرچه آفریننده کردهست راستنگوییم کاین چون و آن از کجاست
کسی گیرد از خلق با ما قرارکه باشد چو ما پاک و پرهیزگار
چو از سیرت ما دگرگون شودز پرگار ما زود بیرون شود
سکندر چو دید آن چنان رسم و راهفرو ماند سرگشته بر جایگاه
کز آن خوبتر قصه نشنیده بودنه در نامهٔ خسروان دیده بود
به دل گفت ازین رازهای شگفتاگر زیرکی پند باید گرفت
نخواهم دگر در جهان تاختنبه هر صیدگه دامی انداختن
مرا بس شد از هرچه اندوختمحسابی کزین مردم آموختم
همانا که پیش جهان آزمایجهان هست ازین نیکمردان بجای
بدیشان گرفتهست عالم شکوهکه اوتاد عالم شدند این گروه
اگر سیرت اینست ما برچهایم؟وگر مردم اینند پس ما کهایم؟!
فرستادن ما به دریا و دشتبدان بود تا باید اینجا گذشت
مگر سیر گردم ز خوی دداندر آموزم آیین این بخردان
گر این قوم را پیش ازین دیدمیبه گرد جهان بر نگردیدمی
به کنجی در از کوه بنشستمیبه ایزد پرستی میان بستمی
ازین رسم نگذشتی آیین منجز این دین نبودی دگر دین من
چو دید آن چنان دین و دینپرورینکرد از بنه یاد پیغمبری
چو در حق خود دیدشان حقشناسدرود و درم دادشان بیقیاس
از آن مملکت شادمان بازگشتروان کرد لشگر چو دریا به دشت
ز رنگین علَمهای دیبای روموشیپوش گشته همه مرز و بوم
به هر کوه و بیشه ز شاخ و ز شخپراکنده لشگر چو مور و ملخ
به هر جا که او تاختی بارگیرهاندی بسی کس ز بیچارگی
Müğənni, ürəyim düşübdür dara,Bu dərdə sazınla sən eylə çara!
Könlüm cuşə gəlib qəmdən, qüssədən,Sazının telilə ram et onu sən!
Günəş öz evinə edəndə şitabİstidən aslanlar oldular kabab.
Gücü, hərarəti artdı anbaan,Çirki, rütubəti sildi havadan.
Qarsıldı bitkinin yaşıl yarpağı,Saraldı lalənin qızıl yarpağı.
Bürkü səhralara od-alov saldı.Meyvələrin ağzı açıla qaldı.
Bülbül çöldən dağa eylədi səfər,Səsləndi qürbətdə qərib nəğmələr.
Qızdı yay gününün isti nəfəsi,Çalı quşlarının kəsildi səsi.
Günəşi göylərdə dolanan zamanSancıb saraltmadı əqrəbtək xəzan.
Tüstülənən bir teşt vardı əlində,Gəzib od saçırdı o, Zəngdə, Çində.
Yırtırdı aslantək iti caynağıGah öküz sağrısı, gah gur dırnağı.
Yayın ən şiddətli, isti çağında,Daş muma dönəndə gün qabağında
İskəndər gözündən qovub yuxunu,İstədi Xırxıza çəksin qoşunu.
Şah vida eylədi Çin xaqanına,Xəzinə, var-dövlət bəxş etdi ona.
Yola rəvan oldu, Çini tərk etdi,Qoşunu səhraya doğru yönəltdi.
Bəxtinin təblini çaldırıb yenə,Yetişdi Məşriqdən Şimal həddinə.
Keçdi o, çöllərdən, axan qumlardan,Nə uçan quş gördü, nə də bir insan.
Qarşıda parlayan düzənlik vardı,Qumları nur saçar, par-par yanardı.
Bələdçi dedi ki: "Burda gördüyünQumlar başdan-başa gümüşdür bütün.
Burdan sən o qədər götür xəzinə,Qoşunu salmasın yolda çətinə.
Qoşundan bilməsin bunu bir nəfər.Ağır yük götürüb əldən düşərlər."
Şahınsa çox idi saf qızılları,Odur ki, baxmadı gümüşə sarı.
Ancaq ki neyləsin, güc gəldi tamah,Bir neçə dəvəni yüklətdi padşah.
Yel kimi keçsə də yolu çaparaq,Qalxmırdı havaya nə toz, nə torpaq.
Bir həftə qonmadı toz paltarlara.Çünki başdan-başa gümüşdü ora.
Deyərdin bu yerlər iki hissəydi:Torpağı gümüşdü, suyu civəydi.
Nə gümüş üstündə dincəlmək olar,Nə civə su kimi içməyə yarar.
O yer tutulmuşdu belə bir dərdə,Çökmüşdü torpağa qara bir pərdə.
Harda ki, içməli bir çeşmə vardı,İçində su ilə civə qaynardı.
Su civə üstündə tutmuşdu qərar,Ordan cürətlə su içirdi onlar.
Çalxalanmasaydı əgər çeşmələrCivədən görməzdi heç kimsə zərər.
Çeşmələr bulanıb qaynaşan zamanHeç kimsə əyilib içməzdi ondan.
Bilməyib içsəydi bir adam əgər,Onu öldürərdi sudakı zəhər.
Şah bunu biləndə, tez verdi fərman:Hamı ayıq olsun su içən zaman!
Hər kim axar sudan istəsə içməkOnu ehtiyatla durultsun gərək.
Bir ay yol getdilər onlar bu sayaq,Öldü susuzluqdan bir çoxu ancaq.
Gümüşlü çöllərdən keçərək yenəGəlib yetişdilər vətənlərinə.
Düşdülər torpağa yorğun, natəvan,Torpaqda dincələr torpaqdan olan.
Gördülər qarşıda bir düşərgə var,Zülmətdə günəştək par-par parıldar.
Qabaq-qarşı duran dağda bir qalaTutmuşdu başını göyə vüqarla.
Qala arxasında bir dağ da vardı,Belində kəməri sarp qayalardı.
Orda peyğəmbərə etməyib beyət,Bir tayfa yaşardı sakit, səlamət.
Onlar ilham alıb böyük tanrıdan.Özləri olmuşdu allahtanıyan.
Onlar İskəndəri pak sifət görcəkQəbul elədilər bir peyğəmbərtək.
Bilikli, adil bir hökmdar kimiQəlbləri bəzədi onun təlimi.
İskəndər onlara haqqı göstərdi,Din, bilik, mərifət, - çox şeylər verdi.
Şahı mərhəmətli, qayğıkeş görcəkAçıb dərdlərini umdular kömək:
"Ey qəlbi şəfqətli aqil hökmüran.Müti qullarına, gəl, ol pasiban!
Bu dağdan o yana vardır bir diyar,Sonsuz bir səhradır, sərt qayalıqlar.
Oranı yəcuclar etmişlər məskən,İnsana bənzərlər, divdirlər əslən!
Şirtək almazcaynaq, sərt, dəmirürək.Hamısı xaindir yırtıcı qurdtək.
Təpədən dırnağa tükləri biz-biz,Yoxdur üzlərində burundan bir iz,
Boyları bir qarış, yeməkləri çox.İstidən, soyuqdan qorxuları yox;
Dişdən, dırnaqdan da - yırtıcı heyvan.Qana hərisdirlər onlar hər zaman.
Yeyinlikdə üstün gələrlər yelə,Poladı deşərlər dırnaqlar ilə.
Yeməkdə, içməkdə naşükürdürlər,Allahı tanımaz orda bir nəfər.
Dünyada bu qədər yeməli şey var,Ancaq ki, ot-ələf yeyərlər-onlar.
Yeyərlər, yatarlar, iş-güc bilməzlər,Mini doğulanda bircəsi ölər.
Onların yerində bir cür ot bitər,Verər istiottək çox tünd danələr.
Hər gecə-gündüzdə ondan bir azcaYeyərək yatarlar elə ordaca.
Bir xırman başqa ot versən də əgər,Yeyərlər, yenə də doymaq bilməzlər.
Ayla Gün səmada üz-üzə gəlcəkOnlar qaynaşarlar xırda qurdlartək.
Nə düşsə, qorxusuz tutub yeyərlərBu sayaq, Ay yarı olana qədər.
Göydə Ay kiçilib olanda yarıAzalar bir qədər iştahaları.
Qara buludlardan ildə bir kərəBöyük bir əjdaha düşər o yerə;
Yaman yekə olur həmin o heyvan.Yəcuclar doyunca yeyərlər ondan.
Yıxılıb qalarlar, bir aya qədərSərxoştək yatarlar, heç nə yeməzlər.
Köklə otdan başqa bilməzlər yemək.Xəstəlik görməzlər ölən günədək.
Bir nəfər ölərsə onlardan əgər,Hamısı yığışıb ölünü yeyər,
Şoran torpaqlarda nə murdar qalar.Nə də ölülərə qazılar məzar.
Yaxşı cəhəti də budur: o torpaqMəzardan xalidir, murdardan uzaq!
Arabir hücumla talayıb bizi,Xaraba qoyarlar evlərimizi.
Qoyun-quzumuzu aparıb onlar.Yeyərlər nə qədər azuqəmiz var.
Bu itsifətlərdən qorxduğu qədərCanavardan qorxmaz bizim sürülər.
Bizləri qırmaqçın edərlər qovğa,Didərgin salarlar yurddan uzağa.
Biz uca dağlara qaçıb qorxudanQuştək ağaclarda salarıq məkan.
Ancaq ayaqları süstdür bir qədər,Ardımızca dağa çıxa bilməzlər.
Bu böyük bəlanı bizdən əgər sənDəf etsən, çox böyük səvab edərsən!"
İskəndər bildi ki, zordur yəcuclar,Yəqin hər birində bir fil gücü var.
Bir sədd ucaltdı ki, orda poladdan,Olmaz həşrə qədər onu dağıdan.
Ona uca bəxti köməklik etdi.Tikilib qurtardı İskəndər səddi.
Dönüb bir şəhərə gəldi şah ordan,Axtarıb tapmadı orda bir insan.
Yenə səfərinə davam etdi şah,Köçməyə başladı ordan qərargah.
Bu işdən keçəndə bir xeyli müddət,Bir ay dağlar, çöllər aşıb, nəhayət,
Gözəl bir mənzildə məskən saldılar,Bu yerdən hamısı məmnun qaldılar.
Bir yol töhfəsitək böyük hökmüranGöstərdi qoşuna şəhri uzaqdan.
Başqa cürə idi burda təbiət,Su ilə, əkinlə tapmışdı ziynət.
Hasarsız, divarsız bağlardı hər yan,Bol-bol sürü vardı, yoxdu bir çoban.
Qoşundan birisi tər meyvələrəƏlini uzadıb istədi dərə,
Həmin meyvələrdən birini dərcəkBədəni qıc olub qaldı kamantək.
Başqa bir atlı da qoyun tutandaOnu bərk qızdırma tutdu bir anda.
İskəndər: "Bax, bunlar ibrətdir", deyə,Əlini vurmadı orda heç nəyə.
Qoşuna əmr edib şah dedi: "Heç kəsÖzgənin bağına toxuna bilməz!"
Tələsik gedərək ordan bir qədər,O axar-baxarlı yerdən keçdilər,
Cənnəttək, neməti bol-bol, firavanBir şəhər gördülər onlar uzaqdan.
Gəlib darvazaya çatdı İskəndər,Gördü ki, qapıdan yoxdur bir əsər.
Müdrik qocalarla girdi şəhərə,Baş vurdu onlarla burda hər yerə,
Gördü çox bəzəkli, dolu dükanlar,Ancaq nə qapısı, nə qıfılı var.
Nəcib şəhər əhli onu görəntəkÇıxdı qarşısına təzim edərək.
Gətirdilər qəsrə bir mehman kimi,Saray ziynətliydi asiman kimi.
Süfrə bəzədilər, büsat qurdular,Özləri xidmətdə hazır durdular.
Pərəstiş etdilər o mehmanlara,Əhsən qonaqsevən bu insanlara!
Süfrəni bəyəndi böyük hökmüdar,Onlar fərəhlənib çox şad oldular.
İskəndər soruşdu: "Nə üçün sizlərQorxu bilməzsiniz heç zərrə qədər?
Neçün burda belə arxayınlıq var?Neçün qıfılsızdır burda qapılar?
Yoxdur heç bir bağda keşikçi, bağban,Neçin sürünüzü güdməz bir çoban?
Çobansız sürülər nədir bir belə,Baxdıqca yayılıb düzənə, çölə?
Belə arxayınlıq, laqeydlik nədir?Sizin inamınız, deyin, kimədir?"
Ədalət yurdunun ağsaqqallarıBir də mədh eləyib o hökmüdarı
Dedilər: "Başına tac qoyan allahÖmrünü payidar eləsin, ey şah!
İşində haqq sənə havadar olsun,Şöhrətli adına hünər yar olsun!
Bizim güzəranı sordu hökmüran,Buyurub dinləsin, biz edək bəyan:
Doğrusu budur ki, bizlər qədimdənBu dağı, bu çölü etmişik məskən.
Fağır bir tayfayıq, həm də dinpərvər,Düzlükdən keçmərik əsla tük qədər.
Əyri dolanmaqla yoxdur işimiz,Düzlükdən başqa yol tanımırıq biz.
Əyrilik yoluna çəkmişik hasar,Düzlüklə olmuşuq əzabdan kənar.
Yalan gətirmərik biz dilimizə,Əyri yuxular da görünməz bizə.
Faydasız etmərik heç sorğu-sual.Çünki allaha da xoş getməz bu hal.
Allahdan nə gəlsə, edərik şükür,Çünki narazılıq naşükürlükdür.
Biz razı qalarıq nə gəlsə həqdən,Düşmənlik edərmi pərəstiş edən?
Acizin dərdinə edərik çara,Xilas eyləyərik düşərsə dara.
Bizim aramızda, bilsək ki, əgər,Birinə bir işdə yetişib zərər,
Biz öz kisəmizdən onu ödərik,Verib mayasını təmin edərik.
Bizdə bərabərdir hamının varı,Bərabər bölərik bütün malları.
Bizdə artıq deyil heç kəsdən heç kəs,Bizdə ağlayana heç kimsə gülməz.
Oğrudan qorxmarıq, biz nə şəhərdəKeşikçi qoyarıq, nə də çöllərdə.
Oğurluq eləməz bizdə bir nəfər,Oğurlaya bilməz bizdən özgələr.
Nə zəncir, nə qıfıl görər qapılar,Gözətçisiz otlar bizim mal-davar.
Bizim uşaqları böyüdər allah,Naxıra şir, pələng toxunmaz əsla.
Bizim bir qoyuna dəysə canavar,Ordaca gəbərib yerində qalar.
Kim dərsə bir sünbül bizim əkindən,Qəfil bir ox dəyər düz ürəyindən.
Biz əkin zamanı səpərək dəni,Haqqa tapşırarıq sonra əkini.
Altı ay olarıq əkindən uzaq,Bir də biçin vaxtı gələrik ancaq.
Bizim bərəkətli münbit zəmilərDüz birə yeddi yüz məhsul yetirər.
Bir, yaxud yüz belə işi bacarsaq,Allaha təvəkkül elərik ancaq.
Bizi hifz eləyən allahdır, allah,Biz yalnız allaha gətirrik pənah
Xəbərçilik bilməz bir nəfərimiz,Özgənin eyvana göz yumarıq biz.
Birini qəzəbli, acıqlı görsək,Ona məsləhətlə elərik kömək.
Heç kəsi pis yola əsla çəkmərik,Fitnə axtarmarıq, qan da tökmərik.
Dərdlinin dərdinə olarıq şərik,Şad olsa, onunla şadlıq eylərik.
Qızıla, gümüşə aldanmaz heç kəs,Bunlar bizim yerdə bir şeyə dəyməz.
Xəsislik bilmərik dünyada bizlər,Zorla şey almarıq bir arpa qədər.
Bizdən qaçmaz əsla vəhşi heyvanlar,Vermərik onlara əziyyət, azar.
Ehtiyac olanda gur, cüyür, ceyranÖzləri axışıb girər qapıdan.
Ovlamaq istəsək onlardan əgər,Ovlarıq ehtiyac duyulan qədər.
Lazım olmayanı biz nahaq yerəQırmarıq, ziynətdir onlar çöllərə.
Nə öküz, nə eşşək kimi yeyərik,Nə də ağzımızı möhürləyərik.
Süfrəyə hər cürə nemət düzsələr,Yeyərik, gözümüz qalana qədər.
Bizdə cavanlardan ölüm uzaqdır,Ölüm çox yaşamış qocaya haqdır.
Ölüyə biz əsla saxlamarıq yas,Bilirik bu, dərdə bir çarə olmaz.
Üzə deyilməyən bir sözü heç kəs.Bizlərdə qaydadır, daldada deməz.
Kim nə cür dolanır, danışmarıq biz,Kimsənin işinə qarışmarıq biz.
Naşükür deyilik qismətimizə,Razıyıq qəzadan nə gəlsə bizə.
Allahın lütf edib verdiyi şeyəDemərik: "Bu hardan? Bu belə niyə?"
Bizimlə birlikdə o adam yaşarKi, ola bizimtək təmiz, pəhrizkar.
Tutduğumuz yoldan çıxsa bir insan.Kim olsa, qovarıq öz aramızdan..."
İskəndər bu qayda-qanunu görcəkDuruxub dayandı divanələrtək.
Çünki belə şeyi nə görmüş, nə dəOxumuş idi bir xosrovnamədə...
Öz-özünə dedi: "Arifsən əgər,Qoy sənə bir ibrət olsun bu sirlər.
Dünyanı gəzmərəm mən, daha bəsdir,Hər ovlaqda bir tor qurmaq əbəsdir.
Bütün bildiklərim qalsın bir yana,Bunların söhbəti bəs elər mana.
Elə bil dünyanı o pərvərdigarBu mərd insanlarçün etmiş bərqərar.
Bunlar şövkət vermiş aləmə, yəqinSütunu bunlardır bütün aləmin.
Düz yaşayış yolu budursa əgər,İnsan bunlardırsa, bəs nəyik bizlər?
Bizi haqq göndərib çölə, dənizə,Qəsdi göstərməkmiş bunları bizə.
Vəhşi adətlərə eyləyib nifrət,Öyrənək bunlardan ayin, mərifət,
Bunları əvvəldən görsəydim əgər,Dünyanı bu qədər gəzməzdim hədər.
Tapardım özümə dağda bir kaha,İbadət eylərdim orda allaha.
Bunlartək asudə ömr edərdim mən,Dinim də olardı həmin bu dindən!.."
İskəndər görəndə onları dindar,Peyğəmbərliyini etmədi izhar.
Görəndə onları əməlisaleh,Xəzinə bəxş etdi o böyük fateh.
Qayıtdı geriyə ordan fərəhlə,Qoşunu dəniztək yönəltdi çölə.
Bayraqlar qaldırdı rum ipəyindən,Al xara geyindi sanki çöl-çəmən!
Tutdu qarışqatək qoşun hər yanı -Dərəni, təpəni, düzü, ormanı...
Hara iz saldısa atının nalıSildi o yerlərdən dərdi, məlalı.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/nizami-iqbalname-36
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
The wind lifted the veil sideways. The master hastily returned to his love-making.He saw one with scented breath and sweet laughter, who had given colour to the rose and sweetness to sugar.
The Treasury of Mysteries, chapter 18One night, the master, desiring the company of his own kind, spent a few moments with some of them.He found a night as beautiful as the dawn, and everything desired was present:
The Treasury of Mysteries, chapter 19Life spent on that carpet, woven in eternity, is spent profitably.The ear congratulates it on that work, and the eyes read in it songs of adoration.
The Treasury of Mysteries, chapter 20In the beginning, when the worship of love was not, there was no rumour of existence in non-existence.One chosen, prepared in the secrecy of non-existence, entered into existence and opened its door.