The Treasury of Mysteries, chapter 55
What is a masnavi?
Masnavi: a long poem in self-rhyming couplets, usually an epic or a tale.
خاصگییی محرم جمشید بودخاصتر از ماه به خورشید بود
Nə qədər məhrəmdirsə, günəş göylərdə aya,Elə məhrəmdi kəniz Cəmşid ilə saraya.
کار جوانمرد بدان درکشیدکز همه عالم ملکش برکشید
Qulluqçunun sarayda çox yaxşı oldu sonu,Padşah uca tutaraq irəli çəkdi onu.
چون به وثوق از دگران گوی بردشاه خزینه به درونش سپرد
Hökmdarın yanında o, qazandı e’tibar,Ona açdı tacidar ürəyində hər nə var.
با همه نزدیکیِ شاه آن جواندورتری جُست چو تیر از کمان
Yaxın ikən padşaha bir bu qədər o cavan,Uzaqlaşmaq istədi bir ox kimi kamandan.
راز ملک جان جوانمرد سفتبا کسی آن راز نیارست گفت
Şahın sirri o gəncin ürəyini dəldi çox,Qorxusundan bir kəsə o sirri açarmı? Yox!
پیرزنی ره به جوانمرد یافتلالهٔ او چون گل خود زرد یافت
O cavana yol tapdı bir gün bir qoca qarı,Gördü solmuş üzünün baharı, laləzarı.
گفت که «سرو از چه خزان کردهای؟کهآب ز جوی ملکان خوردهای
Dedi ki: „Ey sərv, nədən xəzana dönmüsən sən?Sən ki, şahlar arxından doyunca su içmisən.
زرد چرایی؟ نه جفا میکشیتنگدلی چیست درین دلخوشی؟
De, nədən soluxursan çəkməyirkən əziyyət?Səfa, nəş’ə içində bu qəmginliyi tərk et.
بر تو جوان گونهٔ پیری چراست؟لالهٔ خودرویِ تو خیری چراست؟
Cavankən üzündəki qocalıq nədir? Söylə!Laləyə bənzər üzün nədən saralmış belə?
شاه جهان را چو تویی رازدانرخ بگشا چون دل شاه جهان
Dünyalar padşahına sən bir məhrəmkən artıq,Onun könlü kimi ol hər zaman üzüaçıq.
سرخ شود روی رعیت ز شاهخاصه رخ خاصگیان سپاه»
Qızarar rəiyyətin üzü padşahdan, düzü,Pörtüşər hamıdan çox xeyli xasların üzü“.
گفت جوان «رای تو زین غافل استبیخبری زانچه مرا در دل است
Cavan, qoca arvada dedi: „Qafilsən, qarı,Sənə əyan deyildir bu könlümün əsrarı.
صبر مرا همنفس درد کردروی مرا صبر چنین زرد کرد
Səbr dünyada məni yoldaş etdi bu dərdə,Səbr belə saraltdı məni durduğum yerdə.
شاه نهادهست به مقدار خویشدر دل من گوهر اسرار خویش
Şah özü şahə layiq, rəftar göstərib yenə,Hər bir gizli sirrini açıb demişdir mənə.
هست بزرگ آنچه درین دل نهادراز بزرگان نتوانم گشاد
Onun, mənim könlümə tapşırdığı böyükdür,Bu sirri saxlamaqsa mənimçün ağır yükdür.
در سخنش دل نه چنان بستهامکز سر کم کار زبان بستهام
Bağlanıb hər sözünə verdim ürəkdən könül,Bir kiçik sirri belə açmağa acizdir dil.
زان نکنم با تو سر خنده بازتا به زبان بر نپرد مرغ راز
Gülər üzlü deyiləm, bax, yalnız bununçün mən,Çox qorxuram ki, uçsun sirrin quşu dilimdən.
گر ز دل این راز نه بیرون شوددل نهم آنرا که دلم خون شود
Əgər bu sirr çıxmazsa qəlbimdən heç bir zaman,Razıyam qoy bu yolda mənim bağrım olsun qan.
ور بکنم راز شهان آشکاربخت خورد بر سر من زینهار»
Mən padşahlar sirrini aşikar etsəm əgər,Onlar bir anda məni məhv edər, həlak edər“.
پیرزنش گفت مبر نام کسهمدم خود هم دم خود دان و بس
Qarı dedi: „Heç kimin artıq adını çəkmə,Öz nəfsini özünə məhrəm bilib qəm çəkmə.
هیچ کسی محرم این دم مدانسایهٔ خود محرم خود هم مدان
Heç kəsi öz nəfsinə yaxın, aşina tutma.Özünə, kölgəni də məhrəm sayma, unutma.
زرد بِه این چهرهٔ دینارگونزانکه شود سرخ به غرقاب خون
Sənə min dəfə xoşdur, üzməkdənsə al qandaQızıl kimi saralmaq bu vəfasız cahanda.
میشنوم من که شبی چند بارپیش زبان گوید سر زینهار
Eşidirəm hər gecə neçə dəfə baş, diləYalvararaq amandır, danışma, deyir belə.
سر طلبی تیغزبانی مکنروز نهای راز فشانی مکن
Başını sevirsənsə dilli olma heç zaman;Sən ki gündüz deyilsən, olma belə sirraçan.
مرد فروبستهزبان خوش بودآن سگ دیوانه زبانکش بود
Bəxtəvərdir o kəs ki, dili deyildir iti;Diliuzun görərlər ancaq qudurmuş iti.
مصلحت توست زبان زیر کامتیغ پسندیده بود در نیام
Dilin damaq altında qalması məsləhətdir,Qılınca qında qalmaq bir bəzəkdir, ziynətdir.
راحت این پند به جانها دَرَستکهآفت سرها به زبانها دَرَست
Canların rahətliyi bu nəsihətdədir, bil,Başlarınsa bəlası yalnız dildir, yalnız dil.
دار درین تشت زبان را نگاهتا سرت از تشت نگوید که آه
İstəsən bənövşə tək duyulmayasan əgər,Bir gün dilinə görə başını kəsməyələr,
لب مگشای ارچه درو نوشهاستکز پس دیوار بسی گوشهاست
Onda dilini saxla bu təştdə, bu dünyada,Ta başın təşt içində başlamasın fəryada.
تا چو بنفشه نفست نشنوندهم به زبان تو سرت ندروند
Dodağında şəkər də olsa açma, ol huşyar.Hər divarın dalında bir eşidən qulaq var.
بد مشنو وقت گرانگوشی استزشت مگو نوبت خاموشی است
Pisi eşitmə, indi kar olmaq zamanıdır,Kiri, çirkin danışma, susmağın dövranıdır.
چند نویسی؟ قلم آهستهداربر تو نویسند زبان بسته دار
Yetməzmi yazdıqların, bəsdir, qələmi saxla!Dur, sənə də yazarlar, bəsdir, dilini bağla!
آبصفت هر چه شنیدی بشویآینهسان آنچه ببینی مگوی
Çalış sular kimi yu əgər hər nə eşitsən,Güzgü tək gördüyünü heç kimə söyləmə sən.
آنچه ببینند غیوران به شبباز نگویند به روز ای عجب
Qeyrətlilər gecələr gördüklərini əgərGözəl olur gündüzlər heç kimə deməsələr.
لاجرم این گنبد انجمفروزآنچه به شب دید نگوید به روز
Ulduzlara işıqlar saçan bu günbəd, gerçək,Gecələr gördüyünü gündüzlər deməyəcək.
گر تو درین پرده ادب دیدهایباز مگوی آنچه به شب دیدهای
Əgər sən bu pərdədə görmüsən ədəb, ibrət,Gecələr gördüyünü gündüzlər saxla xəlvət.
شب که نهانخانهٔ گنجینههاستدر دل او گنج بسی سینههاست
Xəzinələr gizləyən gecənin ürəyindəKönüllər xəzinəsi gizlənir çox dərində.
برقروانی که درون پرورندآنچه ببینند بر او بگذرند
İldırım sür’ətilə sirri öyrənən ərlərHər nə görsələr əgər ondan keçib gedərlər.
هرکه سر از عرش برون میبردگوی ز میدان درون میبرد
Başını ərşdən uca qaldıran adam, ancaq,Sirrlər meydanından təkcə sirr aparacaq.
چشم و زبانی که برون دوستنداز سر مویند و ز تن پوستند
Hər zahirə uyan göz və hər çox danışan dil,Başda tükdür, bədəndə dəri, başqa şey deyil.
عشق که در پرده کرامات شدچون بهدر آمد به خرابات شد
Eşq pərdədə ikən, inan, bir kəramətdi,Pərdədən çıxan kimi o, xərabata yetdi.
این گره از رشتهٔ دین کردهاندپنبهٔ حلاج بدین کردهاند
Bağladıqlarından bu düyünü din ipilə,Həllacın pambığını odur atdılar çölə.
غنچه که جان پردهٔ این راز کردچشمهٔ خون شد چو دهن باز کرد
Öz canını bu sirrə pərdə eyləyən qönçəAğız açıb bağrını qan eylədi gör neçə?
کی دهن این مرتبه حاصل کند؟قصهٔ دل هم دهن دل کند
Könüldən, könül ağzı söz aça bilər yalnız;Bu mərtəbəni heç vaxt tapa bilməz bir ağız.
این خورش از کاسهٔ دل خوش بوَدچون به دهان آوری آتش بود
Daha yaxşıdır qalsa xüruş könül qabında,Onu ağıza alsan bir anda dönər oda.
اینت فصاحت که زبان بستگی استاینت شتابی که در آهستگی است
Danışmamaq ən yaxşı fəsahətdir, müxtəsər,Hər kim ahəstə getsə, demək, o, iti gedər.
روشنی دل خبر آن را دهدکهاو دهن خود دگران را دهد
Ürəyin aydınlığı xəbər verər o kəsəKi, özü heç danışmaz qulaq asar hər səsə.
آن لغت دل که بیان دلستترجمتش هم به زبان دلست
Ürəyin lüğəti ki, qəlbdədir, könüldədir,Onun tərcüməsi də ürəkdəki dildədir.
گر دل خرسند نظامی تراستملک قناعت به تمامی تراست
Əgər Nizami kimi səndə varsa şad könül,Qənaət mülkü sənin əlindədir, sevin, gül.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/nizami-sirler-xezinesi-55
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
How beautifully blueThe firmament! how bright
Layla and Majnun, chapter 44In summer all is bright and gay;In autumn verdure fades away,
Layla and Majnun, chapter 45The life of Majnún had received its blight;His troubled day was closing fast in night.
Layla and Majnun, chapter 46شاها ملکا جهان پناهایک شاه نه بل هزار شاها