The Seven Beauties, chapter 16
What is a masnavi?
Masnavi: a long poem in self-rhyming couplets, usually an epic or a tale.
اول نامه بوَد نام خدایگمرهان را به فضل راهنمای
کردگار بلندی و پستینیستی یافته بدو هستی
ز آدمی تا به جمله جانورانوز سپهر بلند و کوه گران
همه را در نگارخانهٔ جودقدرت اوست نقشبند وجود
در تمنای هیچ پیوندینیست بیرون ازو خداوندی
آفرینش گرهگشاده اوستو آفرینْ مهر برنهاده اوست
اوست دارنده زمین و زمانپیرو حکم او همین و همان
چون فرو گفت آفرین پیوندآفرین ز آفریدگار بلند
گفت بر شاه و شاهزاده درودکای برآورده سر به چرخ کبود
هم مَلِک فرّ و هم ملکزادهدادِ مردی و مردمی داده
من که هستم در اصل کسری نامکسر چون گیرم از خصومت خام؟
هم هنرمند و هم جهاندیدههم به چشم جهان پسندیده
از هنرمندیام نوازد بختبیهنر کی رسد به تاج و به تخت؟
سر بلندیم هست و تاج و سریرنبوَد هیچ سربلند حقیر
گرچه صاحب ولایت زمیامپیشوای پری و آدمیام
هم بدین خسروی نیام خشنودکهانگبینی است سخت زهرآلود
آنقدر داشتم ز توش و توانکهاخترم بود ازو همیشه جوان
به اگر بودمی بدان خرسندکز خطر دور نیست جای بلند
لیکن ایرانیان به زور و به شرمنرم کردندم از نوازش گرم
داشتندم بر آنکه شاه شومگردنافراز تاج و گاه شوم
ملک را پاس دارم از تبهیپاسبانیست این نه پادشهی
این مثل در فسانه سخت نکوستکهآرزو دشمن است عالم دوست
از چنین عالمی تو بیخبریمالکالملک عالم دگری
خوشتر آید ترا کبابی گوراز هزاران چنین کیایی شور
جرعهای باده بر نوازش رودبهتر از هرچه زیر چرخ کبود
کار جز باده و شکارت نیستبا صداع زمانه کارت نیست
راست خواهی جهان تو داری و بسکه نداری غم ولایت کس
شب و شبگیر در شکار و شرابگاه با خورد خوش، گهی با خواب
نه چو من روز و شب ز شادی دوراز پی کار خلق، دل رنجور
گاهم اندوه دوستان پیشهگاهی از دشمنان در اندیشه
کمترین محنت آنکه با چو تو شاهتیغ باید زدن ز بهر کلاه
ای خنک جان عیشپرور توکز چنین فتنه دور شد دَرِ تو
کاش کهآن پیشه کار من بودیتا مگر کار من بیاسودی
کردمی عیش و لهو ساختمیبه می و رود جان نواختمی
این نگویم که دوری از شاهیداری از دین و دولت آگاهی
وارث مملکت تویی به دُرستمُلک، میراث پادشاهی توست
لیکن از خامکاری پدرتسایهٔ چتر دور شد ز سرت
کان نکردهست با رعیت خویشکان شکایت کسی بیارد پیش
از بزه کردنش عجب ماندندبزهگر زاین جنایتش خواندند
از بسی جور کاو به خونریزیگاه تندی نمود و گه تیزی
کس بر این تخمه آفرین نکندتخمکاری در این زمین نکند
چون نخواهد ترا به شاهی کسبه کز این پایه بازگردی پس
آتش گرم یابی ار جوشیآهن سرد کوبی ار کوشی
من خود از گنجهای پنهانیوقت حاجت کنم زرافشانی
آنچه برگ ترا پسند بوَدخرج آن بر تو سودمند بود
نگذارم به هیچ تدبیریدر کفاف تو هیچ تقصیری
نایبی باشم از تو در شاهیبنده فرمان به هرچه درخواهی
چون ز من خلق نیز گردد سیرخود ولایت تراست بیشمشیر
Məktubun başlanğıc sözü bismillah,Ağzına fəzliylə rəhbərdir Allah.
Göydə də, yerdə də pərvərdigardır,Yoxluq dedikləri onunla vardır.
Aləmdən başlayıb canlı nə ki var,O yüksək fələklər, bu uca dağlar
Səxa nəqqaşından almışlar surət,Bütün varlıqlara o vermiş qüvvət.
Heç bir şeydə onun təmənnası yox,Dəhrin ondan başqa bir xudası yox.
Açdığı düyünlə həyat qurulmuş,Adına sitayiş möhrü vurulmuş.
Onun hökmündədir zəminlə zaman,Onu da, bunu da odur saxlayan.
Belə tərif yazıb uca Allaha,Salamlar yollayır sonra da şaha,
Yazır ki: "Ey başı uca dünyada!Həmi şövkətli şah, həmi şahzada!
Kişilik, insanlıq yağan işindən,Kəsranın adını daşıyıram mən,
Cəsarətdən salmaz, bil, xamlar məni,Gücüm var, görməyib dünya xar məni.
Bəyənmiş adımı sonsuz kainat,Nəvaziş göstərir bəxtim hər saat.
Tacım, hünərim var mənim cahanda,Hünərsizlər handa, səltənət handa!
Hünərli dünyada taxtü-tac alar,Alçalmaz heç zaman başı ucalar.
Şah olsam da əgər bütün yerə mən,İnsan övladına, mələklərə mən,
Könül sanma bundan çox razı haldır,Şahlıq dedikləri zəhərli baldır.
Mülküm, malım vardı, hökmüm rəvandı,Bu üzdən hər zaman bəxtim cavandı.
Belə qalsa idim uzaqdım şərdən,Ucalıq deyildir xali xətərdən.
Neyləyim ki, məni bu əhli-İranGüclə dilə tutdu, etdi hökmüran.
"Gəl, şah ol" dedilər, etdilər vadarKi, taxta əyləşim, olum tacidar.
O gündən ölkəyə mən həyan oldum,Buna şahlıq demə, pasiban oldum.
Bu məsəl gözəldir, aydın əyandır:"Dünyanı sevənlə arzu düşmandır.
Belə bir aləmdən yox səndə xəbər,Səni cəlb eyləyir başqa aləmlər.
Sənə gur kababı xoş gələr, əlbət,Nəyinə gərəkdir dadsız əzəmət.
Bir rud çalğısıyla içilən meyinZövqünü verərmi bu dünya, deyin?
Keçir ovda, keyfdə günlərin belə,Başını ağrıtma dünya işiylə.
Sənindir dünyanın eyşi, işrəti,Çünki çəkməyirsən ölkə xiffəti.
Ovda gün sürürsən, içir, yatırsan,Gecəli-gündüzlü kama çatırsan.
Mənsə dərd çəkirəm, daim dalıram,Xalqın qayğısına hər an qalıram.
Gah olur dost qəmi çəkmək sənətim,Gah olur yağıdan qorxmaq qismətim.
Tac uğrunda qılınc qaldırıb sənəVuruşmaq ən kiçik bir dərddir mənə.
Xoşbəxtsən, həyatın keçir firavan,Uzaqdır fitnələr, fellər başından,
Olaydı sənətim o peşə, ey kaş,Asudə olardı o zaman bu baş.
Keçərdi dövranım işrət içində,Şərabla, çalğıyla, ülfət içində.
Demirəm şahlıqdan biliyin yoxdur,Dünyadan, dövlətdən xəbərin çoxdur.
Sənsən bu ölkəyə həqiqi varis,Şahdan bu məmləkət sənə qalmış irs.
Xam iş gördü atan, neyləyim ancaq,Tacın kölgəsindən sən oldun uzaq.
Onun hər əməli əziyyət oldu,Xalqın elədiyi şikayət oldu.
El onun zülmündən heyrətdə qaldı,Bu üzdən zülümkar adını aldı.
Qəzəblənib tökmüş məmləkətdə qan,Gah azğın olmuşdur, gah da qudurğan.
Kimsə bu toxuma afərin deyə,İnan, səpməyəcək bizi zəmiyə.
Kimsə istəməyib tacidar səni;Yaxşıdır, tərk eylə, gəl, bu qayəni
Oda rast gələrsən coşsan, əgər sən,Çalışsan, soyuq bir dəmir döyərsən.
Ehtiyacın varsa açıb xəznəni,Qızıldan eyləyim, gəl, təmin səni.
Özünə bab şeyi xərcləsən əgər,Daha faydalıdır, hər şeyə dəyər".
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/nizami-yeddi-gozel-16
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
The first of them then said to (King) Bahram, O you whose foe is as his foe could wish,Rast-rushan, the vazir, with grievous hurts upon the rack my brother put to death.
The Seven Beauties, chapter 36We, like the earth, with mud are all bestained; the shadow of the mud infolds the sun. —With eyes cast on the world’s oppressive acts, aiming by justice to restore affairs,
The Seven Beauties, chapter 37He who joins rubies to this string of pearls, who’s filled with gems the ears of (all) the world,Says, When the Seven Domes, by wine and cup, had given forth their echoes to Bahram,
The Seven Beauties, chapter 38Since in reflection and the test (of gold) the coin of this fine Grecian treasure shines,I have attached to it a royal name, that the inscription may exalt my hand.
Poems by other poets
Sormayın kimlərdənəm, haralıyam, a dostlar,Könüldən fırtınalı, boralıyam, a dostlar,
BirAbı çeşmin göllərdə sona da bir, qaz da bir,Süsən sünbül, mor bənövşə, bülbül ötər yazda bir.
DönərmiQadir Allah, əlim əldən uzaqdı,Yazıq könlüm görən indi dinərmi?
Könül, cahanda qəmi-hicri-yarə səbr eyləKönül, cahanda qəmi-hicri-yarə səbr eylə,Nə qədr vursa sənə yar yarə, səbr eylə.