Сам Мирза · Проза
- О любви
- О божественной любви
- О разлуке
- О вине
- О природе
- О судьбе
- О смерти
- О мудрости
- О родине
- Хвалебные
- Сатира
- Плачи
بعد الحمد قبل کل کلامبصفات الجلال و الاکرام
Töhfeyi-Sami, bölmə 15از اولاد امجاد بابرمیرزاست در زمان سلطنت همایون پادشاه بعضی از اوقات حکومت قندهار باو تعلق داشت در محلی که پادشاه مذکور از ولایت بکر بسرحد آلکای آن برادر رسید نسبت بدان برادر یوسف صفت غدری اندیشید میخواست که به چاه هبوطش اندازد آخر بموجب من حفر بئرا الاخیه وقع فیه قضیه منعکس شده در حینی که از درگاه گیتی انتباه با سپاه ظفر پناه بالکای مذکور رسید او را بچنگ آورده رقم عفو و اغماض بر جرایم او کشید آری : «از کریمان نسزد آنچه خلاف کرم است » بهر حال این مطلع در آن شبی که « جوان او» اختیار نام از او جدا شده بود بی اختیار از او سر زده.چنان بیخود شدم از دوری آن گلعذار امشب
Töhfeyi-Sami, bölmə 22حسین بن شاه بیک بن امیر ذوالفنون ارغون، امیر ذوالنون یکی از امرای معتبر سلطان حسین بود و حکومت قندهار تعلق باو میداشت و بعد از او شاهی بیگ چند روز در آن ولایت علم ایالت برافراشت آخر محمد بابر پادشاه بن سلطان ابو سعید میرزا لشکر بدان ولایت کشید و او تاب مقاومت نیاورده در شهر قندهار متحصن شد و زمان محاصره سه سال امتداد یافت آخر بصلح شهر را تسلیم کرد و خود بصوب ولایت سند روان شد و تا آخر ایام حیات دارائی آن مملکت بدو مخصوص بوده است بعد از آنکه شاه روح، دست تصرف از شهر بدنش کوتاه کرد میرزا شاه حسین بر مسند پدر نشسته والی سند و آن حوالی شد و بعمارت قلاع و تعمیر بقاع موفق بود و حالیا قریب بیست سال است که فرمانفرمای آنجاست و او مشهور است که بحدت ذهن و دوام عیش مشغول بوده و گویند در تصویر دستی دارد و گاهی بگفتن نظم خاطر می گمارد و این مطلع از اوست :دامن بمیان بر زده جانانه ام امروز
Töhfeyi-Sami, bölmə 24از اکابر سادات و نقبای اصفهانست و مدتی مدید در شهر مذکور بامر قضا اشتغال داشتی و در سنه ثلاثین و تسعمایه در امر صدارت حضرت صاحبقران مغفور با امیر جمال الدین محمد صدر استر آبادی شیرنگی شریک گشته بعد از آن در شغل مذکور مستقر و مستقل گردید و در ایجاء فضیلت خصوصا انشاء فرید بود و در رعایت اهل فضل میکوشید و از تقوی و صلاح دقیقه ای نامرعی نمیگذاشت این دو مطلع از نتایج طبع آن مایه فضل است .روز اگر با همنشینان غم ز دل بیرون کنم
Töhfeyi-Sami, bölmə 33که قاسمی تخلص میکند از سادات جنابادست و از اکثر خوش طبعان ولایت خراسان بمزید علم و عبادت و فهم و فراست ممتاز و مستغنی است . در شعر و عروض و معما سر آمد است. از اولاد امیر سید جنابدیست که همیشه پیشوای و مقتدای آن ولایت بوده اند و حالا برادر او امیر ابوالفتح در شهر خود بدان کار مشغولست، اما امیر مذکور با وجود بذل و سخا و کرم و علو شأن دایم بمضمون بلاغت مشحون الفقر فخری عمل کرده بطریق ائمه کرام علیهم السلام اوقات میگذراند و درویشی و فقر او زیاده از آنست که تعریف توانکرد. بهمه صفتی آراسته و باکثر کمالات پیراسته است همه قسم شعر میگوید اما در مثنوی سرآمد زمانست بی تکلف در مدح گستری بی بدل است و کسی در این زمانه مثنوی را بهتر از او نگفته و در مثنوی چهار کتاب نظم کرده نظم اول شاهنامه که فتوحات زمان حضرت صاحبقران مغفور را نظم نموده. این چند بیت در صفت جنگ از آن کتابست :غبار آنچنان در هوا شد حجاب
Töhfeyi-Sami, bölmə 41برادر کوچک میر عبدالکریم است ولد میر عبدالعظیم که احتیاج به تعریف ندارد و جوانیست در کمال صورت و سیرت و با وجود آنکه سن او از بیست تجاوز نکرده جامع اصناف فضایل و حاوی انواع استعدادست و نیکو خصایل، این مطلع از اوست :من عاشق آن روی چو ماهم چه توانکرد
Töhfeyi-Sami, bölmə 43مردی ملازمت دوست بود. در « اوایل صدر سلطان حسین میرزا گشته در شعر و انشاء خود را یگانه دوران خیال داشت و از « جمله نتایج طبع او تاریخ فتوحات شاهی، معارضه مهر، مکتوب « و دیباچه مرقع استاد بهزاد، و رباعیه ترجمه دیوان معجز نشان مقتدای مشارق « و المغارب سرور غالب مظهر العجایب علی بن ابی طالب صلوه الله علیه و علیهم اجمعین « بر صحیفه بیان کشیده و مثنوی و قصیده نیز گفته از جمله جواب سلسله الذهب مولانا جامی « است و این دو بیت در نعت از آن مثنوی است :دل او مهبط کلام خدای
Töhfeyi-Sami, bölmə 51برادر قاضی محمد است جوانی بی قید و بی تکلف و خالی از همتی نیست اما بی باک و راستگوست و از این واسطه بعضی مخادیم را با او میلی چندان نیست، بعضی اوقات در خدمت حضرت صاحبقرانی می بود اما در این ولا در ورامین می باشد طبعش در شعر خوبست این بیت از اشعار اوست :ز کارهای جهان عاشقی خوشست مرا
Töhfeyi-Sami, bölmə 73او نیز برادر خرد آن بزرگوار است و بسیار پیش خود بر پا و مدمغ و بواسطه شومی او برادران دیگر به عذاب گرفتار شدند.همه در پیش خود صاحب کمالند
Töhfeyi-Sami, bölmə 78از بزرگ زاده های کرمان و کریمان زمانست این مطلع از اوست :آن شوخ جفا جو که ز گل پیرهنستش
Töhfeyi-Sami, bölmə 81از ولایت استر آبادست شعری که گفته بیشتر هجواست این دو مطلع از اوست :قضا ز مشک خطی تا بروی یار نوشت
Töhfeyi-Sami, bölmə 87او نیز از کهنه شاعران آنجاست این مطلع از اوست :چو غنچه مدتی بودم بمستوری و تنهائی
Töhfeyi-Sami, bölmə 91پسر امیر عبدالصمد مذکور است و بشعر شناسی مسلم اهل کاشانست . این مطلع از اوست :پریشان ساز کاکل را و جمعی را پریشان کن
Töhfeyi-Sami, bölmə 107از سادات ری است و بغایت سیدی فقیر این مطلع از اوست :خوش آنکه بحالم نظری داشته باشی
Töhfeyi-Sami, bölmə 108از سادات شروان بود در انشاء خوب و خطش مرغوب شعر هم میگفت و تخلص فیضی داشت . این مطلع از اوست و خوب گفته :گفتی توان بآن مه نامهربان رسید
Töhfeyi-Sami, bölmə 113از سادات بدخشان بود و سیدی آدمی صفت است این مطلع در منقبت از اوست :هر گه رسم بخاک در مرتضی علی
Töhfeyi-Sami, bölmə 116از سادات حسینی شهر قزوین است سید متقی و پرهیزکار است و در مسجد جامع شهر مذکور امامت میکند تخلصش سایلی است این دو مطلع از اوست :مشکل که شود کام من از لعل تو حاصل
Töhfeyi-Sami, bölmə 128از سادات خراطی استر آباد بود امیر عماد نام داشت . این اشعار از اوست :نه جوهر ست به تیغ تو پیچ و تاب زده
Töhfeyi-Sami, bölmə 129از سادات شیراز است و در صحافی و لاجورد شوئی وقوفی دارد و میگویند که در ساز هم دستی میزند این مطلع از اوست :ز عقل بیهده پیمای خود مقید دینم
Töhfeyi-Sami, bölmə 130طالب علم نیکو اخلاق است و در اشعار تخیلات نیک دارد این مطلع از اوست :پریروئی چرا از دیده مردم نهان باشد
Töhfeyi-Sami, bölmə 131برادر زاده ی سید محمد ثانی است جوانی زیبا و خوش مشربست و خوش طبع و دل آور . در خدمت حضرت صاحبقرانی است این مطلع از اوست :آدم از همدمی مردم عالم نشدیم
Töhfeyi-Sami, bölmə 136مرد طالب علم متقی است و در علم موسیقی وقوف تمام دارد این مطلع از اشعار آن نادره گفتار است .بس که سیل غمت از دیده دمادم گذرد
Töhfeyi-Sami, bölmə 138اصلش از سادات هرات است اما در مشهد مقدسه رضویه نشو و نما یافته در خدمت مولانا سلطانعلی مشق نستعلیق کسی به از او نکرده و ننوشته و در سنه خمس و ثلاثین و تسعمایه بواسطه انقلاب خراسان بماوراءالنهر افتاد و میگویند که در آن وقت باصره اش ضعفی پیدا کرد از آن جهت خطش تنزل کرد در نظم اشعار طبعش ملایمت بسیار دارد . این معما باسم مهدی از اوست :خوش آنکه بعشق مبتلا گردیده
Töhfeyi-Sami, bölmə 142از اکابر یزد است و مسقط الرأسش قصبه میبد است در اوان جوانی بشیراز رفته نزد علامه دوانی تحصیل نموده و در اکثر علوم خصوصا اقسام احکام حکمی فیلسوف و در میان همگنان بصفت عالی رتبت انی اعلم مالا تعلمون موصوف گردید، تصانیف متینش بسیار، در رغرر فواید رزینش قلاده ی گردن روزگار، از جمله شرح دیوان معجز بیان حضرت امیرالمؤمنین (ع) اگر چه شیعه در آن که تمام دیوان شعر آنحضرت است سخن دارند اما در اینکه گاهگاهی کلمات معجز آیات موزون از آن حضرت سر میزد .هیچ شکی نیست و تخلص آن حکمت شعار منطقی است این مطلع و این معما از اوست :دگر شب آمد و من مبتلای هجرانم
Töhfeyi-Sami, bölmə 145بزیور فضایل نفسانی و حلیه کمالات انسانی محلی است، تحریر قواعد شرایعش تبصره المتعلمین خواص و عوام و ارشاد و دروس حقایق مأنوسش تذکره ی فقهای ایام و علمای انام، مدت مدید در عتبات عالیات می بود و آخر از آنجا بعراق عجم آمده در کاشان اقامت فرموده و در شهور سنه خمس و اربعین و تسعمایه متوجه ریاض رضوان گردید . گاهی بگفتن اشعار خصوصا نعت و منقبت رغبت نموده تخلص حزینی میکرد این مطلع قصیده از اوست که در جواب استادان واقع شده .شهی که خلعت نادعلی است در بر او
Töhfeyi-Sami, bölmə 153از طبقات بلده المؤمنین قم است و از زمره ی غوایت مآب و الشعراء یتبعهم الغاوون زیرا که با وجود تمکن در مسند خیرالبرایا اکثر اوقات زبان به فحش و هجو میگشود و غایتش خالی از فضایل و خوش طبعی نبود این بیت از جمله اشعار اوست :چو بگشت کویت آیم به بهانه رخ بپوشی
Töhfeyi-Sami, bölmə 155از طبقه حجازیه قزوین است و در آنجا مولانا امان جان مشهور بود وفاتش در شهور سنه خمسین و تسعمایه واقع شد این مطلع از اوست :مرا توفیق ده یا رب که بوسم آستانش را
Töhfeyi-Sami, bölmə 158اگر چه از ولایت کاشان است اما مدتها شد که اوقاتش در تبریز بطبابت میگذرد قصیده ای در باب فتح شیروان که در شهوسنه اربع و اربعین و تسعمایه اولیای دولت قاهره را دست داده بود گفته که از هر مصرع آن تاریخ آن سال بیرون میآید مطلعش اینست:آمد از باد صبا مژده ی رحمت بنهال
Töhfeyi-Sami, bölmə 159اکثر علوم متداوله را تتبع کرده و درکمال تقوی و طهارت است و در اجتناب از نامشروعات در میان ارباب ذکاء بوفا مشهور است و نزد اصحاب صفا، بخوش طبعی مقرر و مذکور . این مطلع از اوست :تو را از صحبت اهل وفا یارب چه مانع شد
Töhfeyi-Sami, bölmə 163از اردبیل عراق است و بقدر خوش نویسی دارد . و خالی از فضیلتی نیست این مطلع از اوست :از تاب دوری تو مرا تاب و تب بسوخت