دهقان فصیح پارسی زاداز حال عرب چنین کند یاد

کان پیرِ پسر به باد دادهیعقوب ز یوسف اوفتاده

چون مجنون را رمیده‌دل دیدز آرامش او امید ببرید

آهی به شکنجه درج می‌کردعمری به امید خرج می‌کرد

ناسود ز چاره باز جستنزنگی ختنی نشد بشستن

بسیار دوید و مال پرداختاقبال بر او نظر نینداخت

زان درد رسیده گشت نومیدکامّید بهی نداشت جاوید

در گوشه نشست و ساخت توشهتا کی رسدش چهار گوشه

پیری و ضعیفی و زبونیکردش به رحیل رهنمونی

تنگ آمد از این سراچهٔ تنگشد نای گلوش چون دم چنگ

ترسید کاجل به سر درآیدبیگانه کسی ز در درآید

بگرفت عصا چو ناتوانانبرداشت تنی دو از جوانان

شد باز به جستجوی فرزندبر هر چه کند خدای خرسند

برگشت به گرد کوه و صحرادر ریگ سیاه و دشت خضرا

می‌زد به امید دست و پاییاز وی اثری ندید جایی

تا عاقبتش یکی نشان دادکانک به فلان عقوبت آباد

جایی و چه جای از این مغاکیمانندهٔ گور هولناکی

چون ابر سیاه زشت و ناخَوشچون نفت سپید کان آتش

ره پیش گرفت پیر مظلومیک روزه دوید تا بدان بوم

دیدش نه چنانکه دیده می‌خواستکان دید دلش ز جای برخاست

بی شخص رونده دید جانیدر پوست کشیده استخوانی

آواره‌ای از جهان هستیمتواری راه بت‌پرستی

جونی به خیال باز بستهمویی ز دهان مرگ رسته

بر روی زمین ز سگ دوان‌تروز زیر زمینیان نهان‌تر

دیگ جسدش ز جوش رفتهافتاده ز پای و هوش رفته

مانندهٔ مار پیچ بر پیچپیچیده سر از کلاه و سرپیچ

از چرم ددان بدست‌واریبر ناف کشیده چون ازاری

آهسته فراز رفت و بنشستمالید به رفق بر سرش دست

خون جگر از جگر برانگیختهم بر جگر از جگر همی‌ریخت

مجنون چو گشاد دیده را بازشخصی بر خویش دید دمساز

در روی پدر نظاره می‌کردنشناخت و زو کناره می‌کرد

آن کو خود را کند فراموشیاد دگران کجا کند گوش

گفتا چه کسی ز من چه خواهیای من رهی تو از چه راهی؟

گفتا پدر توام بدین روزجویان تو با دل جگرسوز

مجنون چو شناختش که او کیستدر پای وی اوفتاد و بگریست

از هر دو سرشک دیده بگشاداین بوسه بدان و آن بدین داد

کردند ز روی بی‌قراریبر خود به هزار نوحه زاری

چون چشم پدر ز گریه پرداختسر تا قدمش نظر برانداخت

دیدش چو برهنگان محشرهم پای برهنه مانده هم سر

از عیبه گشاد کسوتی نغزپوشید در او ز پای تا مغز

در هیکل او کشید جامهاز غایت کفش تا عمامه

از هر مثلی که یاد بودشپندی پدرانه می‌نمودش

کای جان پدر نه جای خواب استکایام دو اسبه در شتاب است

زین ره که گیاش تیغ تیز استبگریز که مصلحت، گریز است

در زخم چنین نشانه گاهیسالیت نشسته گیر و ماهی

تیری زده چرخ بی‌مداراخون ریخته از تو آشکارا

روزی دو سه پی فشرده گیرتافتاده ز پای و مرده گیرت

در مرداری ز گرگ تا شیرکرده دد و دام را شکم سیر

بهتر سگ شهر خویش بودنتا ذل غریبی آزمودن

چندانکه دوید پی دویدیجایی نرسیدی و رسیدی

رنجیده شدن نه رای داردبا رنج کشی که پای دارد؟

آن رودکده که جای آب استاز سیل نگر که چون خراب است

وان کوه که سیل از آن گریزددر زلزله بین که چون بریزد

زین‌سان که تو زخم رنج بینیفرسوده شوی گر آهنینی

از توسنی تو پر شد ایامروزی دو سه رام شو بیارام

سر رفت و هنوز بد لگامیدل سوخته شد هنوز خامی

ساکن شو از این جمازه راندنبا یاوگیان فرس دواندن

گه مشرف دیو خانه بودنگه دیوچهٔ زمانه بودن

صابر شو و پایدار و بشکیبخود را به دمی دروغ بفریب

خوش باش به عشوه گرچه باد استبس عاقل کو به عشوه شاد است

گر عشوه بود دروغ و گر راستآخر نفسی تواند آراست

به گر نفسیت خوش برآیدتا خود نفس دگر چه زاید

هر خوشدلی‌ای که آن نه حالی استاز تکیهٔ اعتماد خالی است

بس گندم کان ذخیره کردندزان جو که زدند جو نخوردند

امروز که روز عمر برجاستمی‌باید کرد کار خود راست

فردا که اجل عنان بگیردعذر تو جهان کجا پذیرد

شربت نه ز خاص خویشت آرندهم پردهٔ تو به پیشت آرند

آن پوشد زن که رشته باشدمرد آن درَود که کِشته باشد

امروز بُخور جهد می‌سوزتا بوی خوشیت باشد آن روز

پیشینه عیارِ مرگ می‌سنجتا مرگ رسد نباشدت رنج

از پنجهٔ مرگ جان کسی بردکاو پیش ز مرگ خویشتن مُرد

هر سر که به وقت خویش پیش استسیلی‌زدهٔ قفای خویش است

وآن لب که در آن سفر بخندداز پختهٔ خویش توشه بندد

میدان تو بی‌کس است بنشینشوریده‌سری بس است بنشین

آرام دلی است هر دمی راپایانی هست هر غمی را

سگ را وطن و تو را وطن نیستتو آدمی‌ای در این سخن نیست

گر آدمی‌ای چو آدمی باشور دیو چو دیو در زمی باش

غولی که بسیچ در زمی کردخود را به تکلف آدمی کرد

تو آدمی‌ای بدین شریفیبا غول چرا کنی حریفی؟

روزی دو که با تو هم‌عنانمخالی مشو از رکاب جانم

جنس تو منم حریف من باشتسکین دل ضعیف من باش

امشب چو عنان ز من بتابیفردا که طلب کنی نیابی

گر بر تو از این سخن گرانی استاین هم ز قضای آسمانی است

نزدیک رسید کار می‌سازبا گردش روزگار می‌ساز

خوش زی تو که من ورق نوشتممِی‌ خور تو که من خراب گشتم

من می‌گذرم تو در امان باشغم کشت مرا تو شادمان باش

افتاد بر آفتاب گردمنزدیک شد آفتاب زردم

روزم به شب آمد ای سحر هانجانم به لب آمد ای پسر هان

ای جان پدر بیا و بشتابتا جان پدر نرفته دریاب

زان پیش که من درآیم از پایدر خانهٔ خویش گرم کن جای

آواز رحیل دادم اینکدر کوچ‌گه اوفتادم اینک

ترسم که به کوچ رانده باشمآیی تو و من نمانده باشم

سر بر سر خاک من بمالینالی ز فراق و سخت نالی

گر خود نفست چو دود باشدزان دود مرا چه سود باشد

ور تاب غمت جهان بسوزدکی چهرهٔ بخت من فروزد

چون پند پدر شنود فرزندمی‌خواست که دل نهد بر آن پند

روزی دو به چابکی شکیبدپا در کشد و پدر فریبد

چون توبهٔ عشق می‌سگالیدعشق آمد و گوش توبه مالید

گفت ای نفس تو جان فزایماندیشهٔ تو گره‌گشایم

مولای نصیحت تو هوشمدر حلقهٔ بندگیت گوشم

پند تو چراغ جان فروزی استنشنیدن من ز تنگ روزی است

فرمان تو کردنی است دانمکوشم که کنم نمی‌توانم

بر من ز خرد چه سکه‌بندیبر سکهٔ کار من چه خندی

در خاطر من که عشق ورزدعالم همه حبه‌ای نیرزد

بختم نه چنان به باد داد استکز هیچ شنیده‌ایم یاد است

هر یاد که بود رفت بر بادجز فرمُشیَم نماند بر یاد

امروز مگو چه خورده‌ای دوشکان خود سخنی بود فراموش

گر زآنچه رود در این زمانمپرسی که چه می‌کنی ندانم

دانم پدری تو من غلامتواگاه نیم که چیست نامت

تنها نه پدر ز یاد من رفتخود یاد من از نهاد من رفت

در خود غلطم که من چه نامممعشوقم و عاشقم کدامم؟

چون برق دلم ز گرمی افروختدلگرمی من وجود من سوخت

چون من به کریچه و گیاییقانع شده‌ام ز هر ابایی

پندارم کاسیای دورانپرداخته گشت از آب و از نان

در وحشت خویش گشته‌ام گموحشی نزید میان مردم

با وحش کسی که انس گیردهم عادت وحشیان پذیرد

چون خربزهٔ مگس گزیدهبه گر شوم از شکم بریده

ترسم که ز من برآید این گرددر جملهٔ بوستان رسد درد

به کابله را ز طفل پوشندتا خون بجوش را نخوشند

مایل به خرابی است رایمآن به که خراب گشت جایم

کم گیر ز مزرعت گیاهیگو در عدم افت خاک راهی

یک حرف مگیر از آنچه خواندیپندار که نطفه‌ای نراندی

گوری بکن و بر او بنه دستپندار که مُرد عاشقی مست

زانکس نتوان صلاح درخواستکز وی قلم صلاح برخاست

گفتی که ره رحیل پیش استوین گم شده در رحیل خویش است

تا رحلت تو خزان من بودآنِ تو ندانم آن من بود

بر مرگ تو زنده اشک ریزدمن مرده، ز مرده‌ای چه خیزد؟

Atasının Məcnunun görüşünə getməsi

Fars nəslindən olan şirin dil dehqan
Belə xəbər verir ərəb halından:

Oğlunu itirmiş o yəqub qoca
Gözəl Yusifindən ayrı qalınca,

Məcnunun halını gördü pərişan,
Kəsdi umudunu ondan bir zaman.

Ah çəkib gözüylə odlar görürdü,
Yenə də umudla ömür sürürdü.

Onun gəzmədiyi çarə qalmadı,
Zənci yuyunmaqla çinli olmadı.

Nə qədər dağıtdı yenə simü zər,
Bəxti yetirmədi ona bir nəzər.

Kəsdi umudunu dərdli oğlundan,
Bir də gözləmədi sağalmaq ondan.

Bir küncə qısılıb qaldı o baxtsız,
Bircə dörd künclünü gözlədi yalnız.

Qocalıq, zəiflik, bir də bədbaxtlıq,
Ona köç yolunu göstərdi artıq.

Dünyanın dərdindən o gəldi təngə,
Sıxılmış boğazı bənzədi çəngə.

Qorxdu ki, öldürsün bu əcəl onu,
Gəlib yadlar alsın onun yurdunu.

Xəstə tək əlinə bir əsa aldı,
İki nəfər cavan yanına saldı.

Allah işıqladar, deyib, yolunu,
Yenə də gəzməyə çıxdı oğlunu.

Dağ ilə səhranı gəzib bir zaman,
Çölləri, qumları saldı ayaqdan.

Umudla əl açıb xeyli gəzdilər,
Heç yerdə tapmadı oğlundan əsər.

Nəhayət bir nəfər xəbər verdi ki,
Əzab evindədir sizin o itgi.

O bir yerdədir ki, xərabəzardır,
Baxdıqca qorxuncdur, sanki məzardır.

Qara bulud kimi o çirkin diyar
Neft kimi alışıb, tutuşub yanar.

Yenə yola düşdü zavallı qoca,
Bütün günü gəzdi yollar boyunca.

O bəxtsiz oğlunu görəndə birdən,
Oynadı qocanın qəlbi yerindən.

Məcnunda yox idi həyatdan əsər,
Varlığı dəriydi, bir də sümüklər.

Varlıq dünyasından düşmüşdü qaçaq,
Sövda yolundan da gəzirdi uzaq.

Xəyaldan asılmış çöpə bənzərdi,
Ölümdən qurtarmış bir tük qədərdi.

Yer üstdə it kimi çabalasa da,
Yer altdakindən də heçdi dünyada.

Qaynaqdan düşmüşdü həyat qazanı,
Ayaqdan düşmüşdü, huşsuzdu canı.

Yarılmış başından düşmüşdü papaq,
Yerdə ilan kimi hey qıvrılaraq,

Əl boyda dərini o tərki-vətən
Fitə tək tutmuşdu öz göbəyindən.

Ata sığalladı onun başını,
Saxlaya bilmədi öz göz yaşını.

Axıtdı sel kimi ciyər qanını,
Uçurdu könlünün xanımanını...

Açıldı Məcnunun bu dəm gözləri,
Qəlbə munis gördü o bir nəfəri.

Baxdı atasına o bəxti qara,
Lakin tanımayıb qaçdı kənara.

Bir adam özünü unutsa əgər,
Başqa bir insanı tanıyar məgər?

Dedi: "Sən nəçisən, de görüm kimsən?
Gəldiyin yollara qurban olum mən".

"Mən sənin atanam, ey ciyər param,
Nə vaxtdır, bir səni mən axtarıram".

Məcnun atasını tanıdı bu an.
Düşüb ayağına ağladı al qan.

Ata qucaqladı yazıq oğlunu,
O bunu öpürdü, bu isə onu.

Ah, tuta bilməyib bir yerdə qərar,
Min novhə çəkərək çox ağlaşdılar.

Atanın göz yaşı çay kimi axdı,
Sonra boy uzunu oğluna baxdı.

Gördü, ölü kimi o çıl-çılpaqdır.
Başı papaqsızdır, yalın ayaqdır.

Bir xələt götürüb öz heybəsindən,
Geydirdi oğluna, örtüldü bədən.

Başmaq da, papaq da verdi, müxtəsər,
Bəzədi təpədən dırnağa qədər.

Sonra da atalıq nəsihətiylə,
Ona öyüd verdi öz adətiylə.

Dedi ki: "Ey ruhum, bu yuxudan qalx,
Cüt atlı zəmanə tələsir, bir bax.

Bu yolun hər otu qılıncdır, oğlum,
Gəl, çəkin bu yoldan, qurbanın olum.

Yediyin zərbələr çox asan deyil,
Tutaq ki, sən dözdün bir ay, ya bir il.

Yenə ox atacaq rəhmsiz fələk,
O, sənin qanını açıq tökəcək.

Tutaq bir neçə gün yenə dözdün sən,
Lakin bu yerlərdə can verib ölsən,

Canavardan tutmuş pələngə qədər
Sənin bədəninlə doyar vəhşilər.

Qürbətdə ölmə gəl, nə varmış bunda?
İt olmaq yaxşıdır ana yurdunda.

Baş götürüb qaçdın vəhşi çöllərə,
Qocaldın, çatmadı əlin bir yerə.

Əzablar çəkməyin mənası varmı?
Daima zillətə dözmək olarmı?

O sular yatağı çaylağa bir bax,
Seldən xarab olmuş gördüyün çaylaq.

O sellər axıdan dağa qıl nəzər,
Onu da zəlzələ dağıdıb tökər.

Bu zillət, bu əzab pəncəsində sən
Dəmirdən də olsan çürüyəcəksən.

Getdi ömrüm-günüm sənin dərdinlə,
Ram olub bir zaman atanı dinlə.

Baş getdi, cilovun bərkdir, ey insan,
Alışdı ürəyim, sən yenə xamsan.

Çöldə ləhləməkdən bir dəfə əl çək,
Vəhşilər yanında kim at sürəcək?

Divlər yatağına gəl olma məhrəm,
Qaçma zəmanədən, ey talei kəm.

Başından bir dağıt bu qayğıları,
Özünü xəyalla gəl aldat, barı.

Bir arzuyla yaşa, o, puç olsa da,
Arzuyla şadlanar aqil dünyada.

Yalan da, doğru da olsa hər dilək,
Bari, bir nəfəsə bəzəkdir, bəzək.

Əvvəl sən rahatca nəfəs al ki, bir,
Sonrakı nəfəsin gör necə gəlir.

Səadət qapını açmasa bu gün,
Kəsmə umudunu ondan büsbütün.

Çoxları buğdanı saxlanc etdilər,
Qazanc görmədilər bir arpa qədər.

Ömrün ixtiyarı öz əlindəykən,
İşini gör, qurtar hamıdan erkən.

Sabah cilovunu tutanda əcəl
Bir də üzr istəmə bu dünyadan gəl.

Dediyin şərbəti verməzlər sana,
Bil ki, yaratdığın düşər payına.

Qadın nə toxusa əyninə keçər,
Kişi əkdiyini toplayıb biçər.

Bu gün bir üzərlik yandır ki, sən də
Duyasan iyini bəlkə öləndə.

Ölüm dəhşətini qabaqca sına,
Axırda dözəsən hər ağrısına.

Ölümü kim duysa ölümdən qabaq,
Ölüm pəncəsindən xilas olacaq.

Baş vaxtından əvvəl ucalsa əgər,
Özü təpəsinə sillə endirər.

Səfər xəyalilə gülən bir dodaq
Öz bişirdiyindən pay aparacaq.

Adamsız qalmışdır meydanın, bir dur,
Yetər divanəlik gəl sakit otur.

Hər kəsin bir könül həmdəmi olar,
Hər çəkilən dərdin bir sonu da var.

Söz yox ki, ucadır insanlıq səndə,
Lakin it də yaşar, ölər vətəndə.

Əgər insansansa, insanlığı sev.
Bir div olsan belə, anla ki, hər dev

Bir insan şəklində görünmək istər,
Divdənsə dərs alıb adamlıq göstər.

Ah, oğul, insansan, şərəflisən sən,
Özünü divlərə taymı edirsən?

Azdır yoldaşlığım bu yolda sənə.
Canım yedəyindən gen qaçma yenə.

Gəl mənə yoldaş ol, həmcinsin mənəm,
Bari, təsəlli ver qəlbimə bir dəm.

Bu gecə sən məndən üz döndərsən, ah!
Bil ki, gec olacaq axtarsan sabah.

Sözlərim gəlirsə qəlbinə ağır,
Bu da, bil, fələyin qəzasındandır.

Qaçma, yaxına gəl, iş gör əlinlə,
Zamanın hökmünü bir yaxşı dinlə.

Mən ömrü bitirdim, sən şad ol yazıq,
Şərabı sən iç ki, mən məstəm artıq.

Ölürəm, ömrümü çatdırdım başa,
Qəm öldürdü məni, sənsə şad yaşa.

İnan ki, göylərə sovruldu külüm,
Günəşim saralır, yaxındır ölüm.

Günəş axşam oldu, hardasan səhər
Oğlum, mən ölürəm, bir kömək göstər.

Oğul, gəl, atayın pis gününə çat,
Gəl, canı çıxmamış ona əl uzat.

Mən əldən, ayaqdan düşməzdən əvvəl
Sönmüş ocağımı qızdırmağa gəl.

Yerimdən qoparsa məni ruzigar,
Gəl mənim yerimdə özün tut qərar.

Qoy ölüm əmrilə canımı alsın,
Bari, bir oğulsa yurdumda qalsın.

Ölüm səfərinə çıxsa bədənim,
Bilim ki, yerimdə adam var mənim.

Ölüm yasdığımda baxmasan mənə,
Nə dosta xoş gələr, nə də düşmənə.

Kənardan-kənara çıxar bir nəfər,
Mənim yığdığımı qapıb qəsb edər.

Rəvamı dünyada mən talei kəm,
Oğlum ola-ola kimsəsiz öləm?

Artıq çalınmışdır köç təblim, inan,
İndi köç yoluna hazırlaşır can.

Qorxuram, köçməyə tələsiyəm mən,
Köçümü tərpədəm sən gəlməmişkən.

Məzarım üstünə sən baş qoyasan,
O vaxt ağlayasan, bərk ağlayasan.

Tüstüyə dönsə də o gün nəfəsin,
Mənə nə faydası o ağlar səsin?

Qəmindən dünyalar yansa da, düzü,
Bir də gülməyəcək bəxtimin üzü".

Məcnunun atasına cavabı

Oğul atasına çox qulaq asdı,
Onun hər sözünü qəlbinə yazdı.

İstədi iki gün səbr edib dözsün.
Bu sövda yolundan o ayaq üzsün.

Eşqə tövbə demək istədi, fəqət.
Tövbə qulağını çəkdi məhəbbət.

Məhəbbət fili də qoyar piyada,
Ona diz çökənlər mərddir dünyada.

Bu, keçə şiridir, o, meşə şiri,
Bu, həmişə tikər, yırtar o biri.

Eşqin kamanından ox atsa bəşər,
Onun öz əlini o, şil-küt eylər.

Məcnun toplayaraq öz qüvvətini,
Dinləyib atanın nəsihətini,

Dedi: "Ey nəfəsi ruhuma qüvvət,
Sənsən müşgülümü düzəldən, əlbət.

Sözün, nəsihətin dimağımdadır,
Bax, qulluq halqan da qulağımdadır.

Gözəl nəsihətin qəlbə çıraqdır,
Kim boyun qaçırsa, bəxtdən uzaqdır.

Mən qulaq asardım bu sözlərinə,
Neyləyim, əlimdən gəlməyir yenə.

Mənə ağıl dərsi oxumaqla sən
Nə üçün eşqimin üstə gülürsən.

Məhəbbət oylağı könlümçün, inan,
Bir qara pula da dəyməz bu cahan!

Tale puç eyləmiş məni dünyada,
Eşidib bildiyim düşməyir yada.

Bütün hafizəmi sovurub yellər,
Yoxdur xatirimdə nə səs, nə xəbər.

Bu gün soruşma ki, nə yedim dünən.
Bu sual da çıxar puç hafizəmdən,

Bu saat gördüyüm işi də sorma,
Cavabsız qalarsan, özünü yorma.

Bilirəm, oğlunam, sən də atamsan,
Adın da qalmamış yadımda, inan.

Bir atam çıxmamış yadımdan bu gün,
Huşumun özü də itmiş büsbütün.

Öz adım da çıxmış yadımdan bu dəm,
Bilmirəm məşuqəm, yoxsa aşiqəm.

Bir ildırım kimi qəlbim odlandı,
Qəlbimin odundan, canım da yandı.

Ayrıldım dünyanın nemətlərindən,
Çöllərin otuyla keçinirəm mən.

Zəmanə adlanan bu boş dəyirman
Boşalmış deyirəm, dən ilə sudan.

Mən öz vəhşətimdən itgin düşmüşəm.
Vəhşilər insana olarmı həmdəm?

Vəhşiylə dost olsa insan dünyada,
Vəhşi adətincə ömr edər o da.

Mən milçək toxunmuş qovun kimiyəm,
Kəs məni, at gedim, saxlama bir dəm.

Yoxsa bir toz qopsa üstümdən əgər,
O tozum bostanı xəstələndirər,

Çiçəyi kənarda tutun uşaqdan,
Yoxsa zəhərlənər uşaqdakı qan.

Yalnız xərabəyə meylim var mənim,
Qoy xərabə olsun yerim, məskənim.

Zənn et ki, zəmində bitmədi bir kol,
Atdığın bir toxum puç oldu bir yol.

Bildiyin bir sözü oxumamış bil,
Zənn et ki, əkdiyin heç oğul deyil.

Gəl bir məzar düzəlt, sözümü dinlə,
Ölmüş bir aşiqi dəfn et əlinlə,

Ağlının üstünə qələm çəkilən
Divanə bir gəncdən əlini üz sən.

Deyirsən yaxındır sənin köç yolun,
Köçünü bağlamış bu bədbəxt oğlun.

Xəzanım çatacaq sən ölənədək,
Bil ki, səndən qabaq köçüm gedəcək.

Sən ölsən üstündə dirilər ağlar,
Mən çoxdan ölmüşəm, əlimdə nə var?"

Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение

Случайное стихотворение

Другие произведения автора

Стихи других поэтов