Sonluq, 2
پس از معلوم میشود که هر کس به وطن خود محبت دارد و عزت ابنای وطن خود را میخواهد باید به فرمودهٔ حضرت مولیالموالی علی عالی -علیهالسلام- که مولا و مقتدای خودشان است، پیروی نموده از معایب هموطنان هر چه بیند به زبان ملایمی به ایشان بگوید، که بلکه سخن یکی از آن میان کارگر افتد، مردم به تدریج به ترک ناملایمات اقدام نمایند؛ تا به یاری خدا جور و ناراستی که خود اثر نادانی و جهالت است از میان ملت بار بربسته قسط و عدل به جای آن خیمه و خرگاه زند. حالا وقت آن است شعرا و سخنسنجان ملت، که تاکنون عمرشان را به تمدیح و توصیف جبابره صرف مینمودند، دیگر از حب وطن و آیین وطنپرستی جامهها سرایند و چکامهها آرایند. چنانکه مدتی برای مصایب گریه میکردیم یک چندی نیز مرثیهٔ وطن بخوانیم و بدان گریه کنیم، چه در صورتی که وطن نباشد به اجرای هیچ آیینی ما را رخصت نمیدهند. چنانکه سالها از وطنپرستان مذمت گفتهاند، یک چندی نیز کردار خائنان را به نظم و نثر نکوهش کنند. چندین سال است که برای خلاصی خودمان از آتش دوزخ به تضرع و زاری دعا میکنیم. چندی هم برای رهایی خودمان از ظلم و جور و نیل به عدل و انصاف دعا نماییم. عمرهاست که با همدیگر محض هوای نفس خصومت و نفاق میورزیم. چندی نیز به مهر و وفاق رفتار کنیم که سرمایهٔ تمامی نیکبختیهاست. چه مناسب است نقل حکایتی که به شاه عباس صفوی -اذرالله برهانه- نسبت میدهند در اینجا ذکر بشود:
گویند روزی پادشاه رضوان جایگاه شاه عباس صفوی سواره به جایی میرفتند. سید پاکنژاد میر محمد باقر داماد و شیخ اجل بهاءالدین عاملی، که هر دو از فحول علمای آن عصر به شمار میرفتند، ملتزم رکاب پادشاهی بودند. پادشاه را به خاطر گذشت که آن دو بزرگوار را آزمایشی کند تا بداند که رقابت و حسادتی در میانشان هست یا خیر. چون اسب سید مرحوم خیلی بازی و جست و خیز میکرد، پادشاه آهسته به شیخ گفت که «اسب سید خیلی جهنده و بازی کن است، در حقیقت سواری این جور اسب برازندهٔ حال علما نیست.» شیخ عرض کرد که «چون اسب راکب خود را میشناسد که چه شخص عالم و بزرگواریست این است که از وجد آن دولت، که مر او را نصیب گشته، میرقصد و حق هم دارد.» پس از آنکه مسافتی طی شد این بار آن پادشاه دلآگاه روی به جانب آن سید جلیلالقدر کرده فرمود که «اسب شیخ خیلی تنبل است، نمیخواهد قدم به جای قدم پیش گذارد، شیخ خود نیز آیین سواری را نمیداند.» سید در جواب عرض میکند که «خیر! اسب شیخ تنبل و مهمل نیست. بلکه جای حیرت است که با آن همه بار سنگین فضلت که سوار اوست چگونه حرکت میکند.» آن شهریار پسندیدهکردار از شنیدن این سخنان نغز آن دو عالم بزرگوار به شکر خداوندیتر زبان شده میگوید «سپاس خداوندی را که در ایام سلطنت من علمای ملت را تا این درجه به همدیگر رئوف و مهربان داشته است که این یکی دلیل بودن اتفاق و مهر و محبت در میان تمامی ملت است.»
پس ما نیز باید شب و روز از درگاه خداوند رئوف، به کمال تضرع، درخواست نماییم که نفاق و شقاق را که موجب خرابی مملکت و پریشانی ملت است از میان بزرگان و تمامی هموطنان ما برداشته ایشان را به همدیگر مهربان فرماید، تا به دستیاری یکدیگر اسباب آبادی وطن و آسایش و سربلندی ابنای وطن را فراهم بیاورند و متفقانه به حفظ شئون بلند دولت پردازند و سلطنت چندین هزار ساله را از انقراض و اخلاف خودشان را از مذلت و خواری، که امروز آثار آن هر دو نمایان است، بازدارند، تا خود نیز به نام نیک از این سپنجیسرای بگذرند و اسمشان را زندهٔ جاوید دارند.
من آنچه شرط بلاغ است با تو میگویم تو خواه از سخنم پند گیر و خواه ملال
با این همه نباید از رحمت خداوندی ناامید شد. خداوند عالمیان را بسی الطاف خفیه هست که بر ما عیان نیست. خیلی مناسب یافتم که این چند بیت مناجات را ذیلاً نوشته معروضات خود را مسکالختام کنم.
مناجات
خداوندی چنان بخشنده داریم که با چندین گنه امیدواریم
که بگشاید دری کایزد ببندد؟ بیا تا هم در این درگه بزاریم
خدایا گر برانی ور بخوانی جز انعامت در دیگر نداریم
سرافرازیم اگر بر ما ببخشی وگر نه از گنه سر بر نداریم
ز مشتی خاک ما را آفریدی چگونه شکر این نعمت گذاریم؟
تو بخشیدی روان و عقل و ایمان وگر نه ما همان مشتی غباریم
مباد آن روز کز درگاه لطفت به دست ناامیدی سر بخاریم
خدایا کار ما را با صلاح آر که مسکین و پریشان روزگاریم
Deməli, məlum olur ki, vətəninə məhəbbəti olan, vətəndaşlarını sevən hər bir adam vətəndaşlarında bir çatışmayan cəhət gördükdə mülayim dillə onlara deyib göstərməlidir. Ola bilsin o sözlərin biri təsir etsin, camaat xoşagəlməyən işlərdən getdikcə əl çəksin, nadanlıq və cəhalətin səmərəsi olan zülm və nadürüstlük aramızdan qaldırılsın, onun yerində düzlük və ədalətin təntənəsi başlansın.
Bu günədək ömrünü zalımlara mədh deməklə tələf edən şair və yazıçılarımızın artıq indi vətən eşqi, vətənpərvərlik haqqında əsər yazıb yaratmaq vaxtı gəlib çatmışdır. Bir müddət hər bir müsibətə ağladığımız kimi, qoy bir zaman da vətən mərsiyəsi oxuyub ağlayaq. Ona görə ki, əgər vətənimiz olmasa, bizə heç bir ayin və mərasim icra etməyə icazə verməzlər. O yazıçı və şairlər uzun illər boyu vətənpərvərləri məzəmmət edib həcvə qoyduqları kimi, qoy indi bir müddət də xainlərin əməlini şerlə və nəsrlə pisləsinlər. Uzun illərdir ki, cəhənnəm odundan qurtulmaq üçün ağlayıb yalvarırıq. Gəlin bir az da zülmdən qurtulub, ədalət və insafa nail olmaq haqqında dua edək. Əsrlər boyu həvayi-nəfs üzündən bir-birimizlə düşmənçilik edib, aramıza nifaq salmışıq. Gəlin bir neçə vaxt da bütün xoşbəxtliklərin ilk rəhni olan məhəbbət və qayğı ilə rəftar edək. Burada şah Abbasa nisbət verilən bir məsəli nəql etməyi münasib görürəm. Deyirlər cənnətməkan şah Abbas Səfəvi at üstündə bir yerə gedirdi. O dövrün məşhur alimlərindən zatı pak olan Mir Məhəmmədbağır Damad və yüksək məqamlı Şeyx Bəhaüddin Amili də şahı müşayiət edirdilər. Şah Abbas o iki möhtərəm alimi sınayıb, aralarında rəqabət və paxıllıq olub- olmadığını yoxlamaq istədi. Mərhum Seyidin atı çox atılıb düşür, oynayırdı. Şah Abbas Şeyxin qulağına yavaşca dedi: "Seyidin atı çox oynaqdır, belə atlar alimlərin şəninə uyğun deyil". Şeyx ərz elədi ki, "At öz minənini tanıyıb bilir ki, nə qədər alim və böyük adamdır. Ona görə ona nəsib olan xoşbəxtlikdən oynayır və buna haqqı da var".
Bir qədər yol getdikdən sonra o tədbirli padşah üzünü ali mərtəbəli Seyidə tutub dedi: "Şeyxin atı çox tənbəldir, addımını addımından qabağa qoymaq istəmir. Şeyxin özü də at minə bilmir". Seyid cavab verib dedi: "Xeyr, Şeyxin atı tənbəl deyil, o qədər fəzilət və elm yükünü onun necə çəkməsi təəccüblüdür".
Padşah bu iki böyük alimin incə və gözəl sözlərini eşitdikdən sonra deyir: "Allaha şükür ki, mənim şahlıq etdiyim dövrdə millətin üləması bir-biri ilə bu dərəcədə mehribandır. Bunun özü bütün millət arasında birlik və məhəbbətin varlığına sübutdur".
Biz də mehriban allahın dərgahından gecə-gündüz yalvarıb istəməliyik ki, məmləkətin xarabalığı, millətin pərişanlığına səbəb olan nifaq və ədavəti bizim başçılarımızın və bütün həmvətənlərimizin arasından götürüb, onları bir-birinə mehriban eləsin. Belə olarsa, əl-ələ verib vətənin abadlığı, vətəndaşların asayişi və başıucalığı üçün lazım olan şərait yaranar. Onda hamı birlikdə dövlət və millətin heysiyyətini qorumağa başlar, bu gün əlamətləri görünən neçə min illik səltənətin zavala uğramasının, öz xələflərinin zillətə və təhqirə düçar olmasının qarşısını alarlar. Belə olarsa, özləri də bu beş günlük dünyada gözəl ad qoyub gedər, onları həmişə yaxşılıqla yad edərlər....
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/zeynalabdin-maragayi-1-sonluq-2
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
سپاس خداوند بخشندهٔ مهربان را که به طبع این سیاحتنامه من بنده را توفیق عطا فرمود و موفق شدم بر اینکه نام نامی این سیاح محترم بلاکش را -که در راه حب وطن زحمات و خسارتهای فوقالعاده بر خود هموار نموده است- در صفحهٔ گیتی به یادگار بگذارم.چنانکه در مقدمه عرض شد، مقصود از طبع و نشر این سیاحتنامه که مستلزم بسی زحمت و خیلی مخارج است جلب منفعت شخصی نیست. بلکه در عقیدهٔ خود، این معنی را نوعی از آیین وطنپرستی و ملتدوستی و دولتخواهی دانسته زحمات و مخارج آن را به طیب خاطر در عهده گرفتم تا مطالعهکنندگان محترم از روی انصاف به مندرجات آن نگریسته برای رفع معایب و اکمال نقایص وطن همت فرمایند که بلکه از میامن اتفاق و همت بلند ایشان بهتدریج مفاسد صلاح پذیرد. از این وضع پریشان بالمره مأیوس نباید شد، چه که هیچ سختی را در مقابل سعی و عمل ملتی پایداری نتواند شد. چنانکه فرمودهاند: «همتالرجال تقلع الجبال.» باید برای اصلاح کارها متفقانه جنبش کرد تا بر شدائد غلبه نمود.
Əlavəاین بنده یکی از ابنای آن خاک مبارکام که پریشانی او دل هر وطنپرست غیرتمند را پریشان داشته و هر بیچاره در چارهٔ آن پریشانی در بحر تفکر فرو مانده است. امروز به جهت انجام دادن این کار شخصی خود داخل مطبعهٔ... شدم. از قضا آنوقت این «سیاحتنامهٔ ابراهیمبیگ یا بلای تعصب او» در روی دستگاه بود که طبع میکردند. آن جزوهٔ مطبوع را برداشته مطالعه نمودم. در حقیقت چندان متأثر شدم که درجهٔ آن معلوم نیست. واقعاً آنانکه اندکی محبت وطن در دل دارند خواهند دانست که این جوان غیرتمند به سبب حب وطن و ملتپرستی چهها کشیده و از جهال وطن چه طعنها دیده و چه ناملایمات شنیده است، که صدمه به عقل و شعورش وارد آمده در حالتی که هوشیار و فرزانه بر آنجا داخل شده بود بیهوش و دیوانه برگشته است. آتش عشق معشوق او -که ایرانش نام است- چگونه خرمن هوش و خرد آن جوان آزاده را سوخته و برباد داده است که از هستی خود خبر ندارد. بیچاره هر چه نوشته و گفته است خالی از هر گونه اغراق و مبالغه است. اگر به دیدهٔ انصاف بنگری، آنچه از ناملایمات دیده اندکی از بسیار آن را ننوشته است. معایبی که بعض بزرگان این مملکت بدبخت مرتکباند به گفتن و نوشتن تمام نتواند شد.معایبش نتوان گفت از هزار یکی از آنچه ذکر شد صدهزار چندان است
Əlavə, 2سواحل -که محل عبور اسکندر و امیرتیمور و بابرشاه بوده- با هم تصادم خواهند کرد. در درههای افغانستان و در دشتهای هند عساکر جسیم، موافق اشارهٔ پترسبورغ و لندن، به روی یکدیگر خواهند ریخت؛ و این دو طایفه که تدبیر و اهتمام طبیعت، به واسطهٔ کوههای عظیم و دشتهای وسیع و دریاهای بینهایت، از همدیگر جدا کرده بود با قدرت مهیب [به] روی هم حمله خواهند آورد. اروپ و افریک نیز از اجزای این هنگامه خواهند بود و در تمام روی زمین یک نقطه نخواهد ماند که از این صدمات هولانگیز به لرزش درنیاید. مکافات این فتح عظیم -که یقیناً قابل هر نوع اجتهاد و جانفشانی است- سلطنت آسیا خواهد بود.»یکی از بزرگان انگلیس در عالم اضطراب فریاد میکند و به آواز بلند میگوید: «برخیزید ای وزرای انگلیس وای وکلای ملت و اولیای پولیتیک، ای صاحبان شمشیر برخیزید! بلادرنگ به دفع روس بشتابید!»
Əlavə, 3این مأمورین به جهت تحصیل آذوقه، با خوانین عرض راه قرارها خواهند گذاشت، شرطها خواهند کرد و گرو خواهند گرفت. وقتی که فرقهٔ اول لشکر فرانسه به استرآباد وارد شد، اولین فرقه لشکر روس از استرآباد حرکت خواهد کرد. سایر فرقههای عساکر متفقه، به فاصلهٔ پنج و شش فرسخ از همدیگر، حرکت خواهند نمود. چهار پنجهزار قزاق و قدری سوارهنظام خفیف همهجا پیشرو لشکر خواهند بود. از عقب آنها فوج پلسازان حرکت خواهند کرد. فرقهٔ پیشتازان باید در وقت ضرورت پلها بر رودخانهها نصب بکنند و سایر پلها را خراب نمایند و مواظب امنیت خارجی اردو باشند.دولت فرانسه به سردار لشکر خود از امتعهٔ فرانسه متعلق به اسلحه و غیره از قبیل تفنگ و طپانچه و شمشیر و غیره و ساعتهای ممتاز چه بغلی و چه مجلسی و آینههای بزرگ، ماهوت اعلی به رنگهای مختلف مانند سرخ و گلی و سبز و آبی -که ملل آسیا علیالخصوص ایرانیان زیاده طالب هستند- مخمل و زری و پارچههای ابریشمین و پردههای تصویر گیلن و غیره و غیره جمیع این امتعه را باید در جاهای مناسب با کمال انسانیت و نکتهبینی تعارف بدهند و دلیل مراتب بخشش و قدرت دولت فرانسه سازند و برای آینده در آن صفحات یک ممر تجارت برپا نمایند. از هر صنف باید ارباب کمال و صنایع در این سفر باشند. دولت فرانسه برای مطالعهٔ این اشخاص جمیع نقشهها و کتبی را که در باب وضع ممالک و طوایف عرض راه تصنیف شده تدارک خواهد کرد. بالونساز و صاحبمنصبان آتشبازی حکماً باید باشند. به جهت اظهار قدرت دولت فرانسه و روس، باید عساکر متفقه پیش از حرکت خود جشنهای بزرگ بگیرند و جنگهای هفت لشکر بکنند. پس از این تدارکات، در حصول مقصود هیچ شکی نخواهد بود. اما این پیشرفت موقوف خواهد بود به عقل و غیرت و شجاعت و صداقت رؤسای لشکر. همینکه عساکر متفقه به لب رودخانهٔ اتل رسیدند، آن وقت بنای حرکات نظامی خواهد بود. عمدهٔ اشکال این لشکرکشی در طول سفر است. این اشکالات هم در مقابل غیرت و شجاعت و تحمل سربازان فرانسه و روس مرفوع خواهد بود. وانگهی نادرشاه از همین راه با جمعیت زیاد از دهلی به استرآباد آمد. کاری یک لشکر آسایی کرده باشد نمیتوان شک کرد که دو لشکر فرانسه و روس نتوانند بکنند.
Стихи других поэтов
Çoxdan idi gözləyirdim bu günü,Mən bilirdim bunu belə olacaq…
ƏnvəriyyəMüsəlman qeyrətin çəkdin, gözətdin türkün namusun,Dağıtdın xavəri-islamdən küffar kabusun.
Əfsus ki, yarım gecə gəldi, gecə getdiƏfsus ki, yarım gecə gəldi, gecə getdi,Heç bilmirəm ömrüm necə gəldi, necə getdi.
OlduQəhbə fələk, bu gün bir iş işlədi,Məni yardan ayrı salacaq oldu,