Dördüncü pərdə
Səhifə 2 / 3 · 33%
E l x a n
Çöhrəndə, əvət, nuri-dəha olmada məşhud,
Derdim, bən əsatirə inansam, sana mə’bud.
İ b l i s
(laübali qəhqəhə ilə)
Mə’bud deyil, aləmi sarsan ulu mevcud;
Mevcud deyil, bəlkə vücudi-ədəmalud.
E l x a n
Olduqca müşəvvəşsə də əfkarü məqalın,
Bir abidi pək andırıyor zahiri-halın.
İ b l i s
Röya kibi hər an olaraq zahirü qaib,
Bən Şərqdə abid olurum, Qərbdə rahib.
Bir qazi olub, gah edərim, fitnələr icad,
Bir mürşid olub, gah edərim aləmi bərbad;
Bə’zən olurum bir papa! Cənnət satarım bən,
İsa dirilib gəlsə də qorqar qəzəbimdən.
Xilqətdəki hər məsələ, hər nöqteyi-mevhum,
Hər fəlsəfə, hər məzhəbü məslək bana mə’lum,
Bə’zən olurum bir çoban, azadə bir insan,
Bə’zən olurum zülmü fəsad aşiqi sultan,
Bir piri-zəbun olduğum əsnadə dilərsən,
Təbdili-qiyafətlə həmən gənc olurum bən.
Səhnənin ışığı çəkilir, göy gurlar. İblis omuzundakı əbayı, başındakı sərpuşu və uzun, ağ saqalını qoparıb atar. Səhnə yarım aydınlaşır. İlk pərdədəki əzəmət və dəhşətilə, qorqunc və sürəkli qəhqəhələrilə hər kəsi heyrətdə bıraqmış olur.
Ə t r a f d a k ı l a r
(qorqu və heyrətlə geri çəkilərək)
Ah, iştə fəlakət!.. O nə surət?.. Nə qiyafət?..
E l x a n
(onlara)
Yoq, zənn edərim, bunca təlaş etməyə hacət.
A r i f
Eyvah! Ona yaqlaşmayın əsla, odur İblis;
İblis o, əvət, cümlə fəlakətlərə bais...
(Getdikcə acı və əsəbi hallar keçirir)
İ b l i s
(heyrətli qəhqəhələrlə ətrafa)
Şərqin əsəbi çöhrəsi bilməz ki, nə yapsın,
Bilməz ki, sağır göylərə, yaxud bana tapsın.
(Arifə)
Sən həm əl öpər, həm də qaçarsın, bu nə halət?
İlk öncə məhəbbət, fəqət ən sonda ədavət...
(Xaricdən acı qəhqəhələr eşidilir)
E l x a n
Bu nasıl qəhqəhə? Kimdir o, baqın!
B i r i n c i h a y d u t
(yola baqar)
Bir səfil iştə, o çılğın, şaşqın...
Bu halda İ x t i y a r – Xavərin babası – başıaçıq olaraq pərişanhal və məcnunanə bir
qiyafətdə ağacların arasından çıqar.
İ x t i y a r
(həyəcanlı və çılğınca bir fəryad ilə)
Ah, bilməm ki, bu aləm nerəsi?
Bana bir söylə, cəhənnəm nerəsi?
Şu sönük qəlbimə atəş dilərim,
Ağlamaq istər ikən həp gülərim.
(çılğınca bir qəhqəhədən sonra)
Ah, Xavər! Sana kim qıydı, gülüm!
Bən dururkən sana layiqmi ölüm?
Onlar, eyvah, o səfil insanlar,
Qəlbi, vicdanı sönük qaplanlar!..
E l x a n
(sözünü kəsərək)
Söylə, aç söylə, bilinsin dərdin,
O sönük qəlbi ısındırmaq için,
Nə dilərsin yaparım, etmə kədər...
İ x t i y a r
İntiqam istərim, ancaq bu qədər!..
E l x a n
Söylə kimdən? Əcəba kimlərdən?
İ x t i y a r
Tanrıdan, yırtıcı sərsəmlərdən,
Şu batan qanlı günəşdən, göydən.
Hiçliyin qəhqəhəsindən...
(göyə doğru)
Ey sən!
Sən ki, fəxr etmədəsin ədlinlə,
Bu nə xilqət, bu nə hikmət? Söylə!
İ b l i s
(mə’nalı qəhqəhə ilə)
Fəzlə, həp fəzlə bütün qəhrü niyaz,
Üzülüb durma, o hiç aldırmaz.
Bir çocuqdur ki, o pək bipərva,
Bir oyuncaqdır onunçin dünya;
Həm yapar, həm də qırar əylənərək,
(qəhqəhə)
Bu da bir başqa məraq olsa gərək...
E l x a n
Bir xəyal iştə – mühal olsa da – bən
Tanrı olsaydım əgər, gerçəkdən,
Ya bu insanları xəlq etməz idim,
Əgər etsəm, yaşatırdım daim
Şadü məs’ud... o da olsaydı mühal,
Yaqaraq həp kül edərdim dərhal.
(qəhqəhə)
Sanki sərsəm yaşayışdan nə çıqar!?
Bəncə bilmərrə bütün insanlar
Həp gözəl olmalı, yaxud çirkin,
Həp fəqir olmalı, yaxud zəngin,
Həp həkim olmalı, yaxud nadan,
Həp mələk olmalı, yaxud şeytan.
İ b l i s
(yarımqəhqəhə ilə)
Səni pək aldatıyor hissiyyat,
Öylə yekrəng olaraq keçsə həyat,
Bıqar insan, yaşamaqdan yorulur,
Yaşayış bəlkə də mə’nasız olur.
İ x t i y a r
(müztərib)
Bana imdad edin, eyvah, imdad!
Əmr edin, şimdi bulunsun cəllad!
İ b l i s
Bulunub gəlsə o xain, əcəba,
Nə yaparsın?
İ x t i y a r
Veririm dürlü cəza,
Didərim, parçalarım, məhv edərim.
İ b l i s
(istehzalı qəhqəhə ilə)
Bən sən olsam, onu həp əfv edərim,
İbn Yusif diri olsaydı, əvət
O da əfv etməni istərdi fəqət.
İ x t i y a r
Atdım insanlığı, oldum canavar,
İntiqam istərim, ancaq bu qadar!..
X a v ə r i n x ə y a l ı
(görünür və çəkilib gedər)
İntiqam!..
İ x t i y a r
İştə o, dilbər mələyim!
Getmə dur, bən də bərabər gələyim.
Çılğınca qəhqəhələrlə onu izlər. İslıq səsi eşidilir.
E l x a n
Gör o kimdir?
B i r i n c i h a y d u t
(yola baqar)
O da bir başqa yigit,
(İbn Yəmini göstərir)
Buna düşman kəsilən bir zabit...
V a s i f v ə İ b n Y ə m i n i n çavuşu iki nəfər başqa haydutla gəlir.
E l x a n
(Vasifə)
Gəl, yaqın gəl!.. Əcəba söylə niçin
Buna kin bəsləyərək izlərsin?
Hiç məraq etmə, əzizim, burası
İştə haydut və qaçaqlar yuvası!..
R ə’ n a
Söylə, həp söylə!
V a s i f
(Rə’nayə)
Şu zalım xunxar,
Babanın qatili olmuş...
R ə’ n a
(İbn Yəminə)
Canavar!
V a s i f
(yanındakı əskərə işarətlə)
Bana anlatdı şu sadiq əskər,
(cibindən iki məktub çıqarır)
Bu kağızlar dəxi isbat eylər.
R ə’ n a
Ah, aman!..
E l x a n
İstəməz artıq həyəcan,
Yerdə qoymaz qanı adil Yaradan.
İ b l i s
(istehzalı qəhqəhə ilə)
Əvət, əzsən də, əzilsən də, əvət,
Yenə adildir o müdhiş qüvvət!
R ə’ n a
(qoynundan küçük bir xəncər çıqarır. İbn Yəmini yaralamaq istər)
Qara əf’i!..
E l x a n
(onun əlini yaqalar)
Ona əl vurma, saqın!
Daha xoşdur yara bağlarsa qadın.
Onu öldürsə şu mə’sum əllər,
Can çəkişdikcə, inan ruhu gülər.
Azacıq bəklə, bulur şimdi cəza.
İ b n Y ə m i n
Ah, bəyim!..
E l x a n
(növbətçiyə)
Al bunu, söylətmə daha!
İbn Yəmin növbətçinin göstərdiyi yerdə çəkilib durur. Bu sırada ıslıq səsi eşidilir. Müxtəlif qiyafətli dörd-beş qaçaq önlərində bir p a p a s , bir xaxam, bir iranlı şeyx və iranlı qiyafətində ixtiyarca, qara çarşaflı xəstə bir q a d ı n , on yaşında q a n b u r , qaşları tökülmüş, gözləri mə’yub, səqət bir çocuğun əlindən tutmuş olduğu halda gəlirlər.
E l x a n
(onları gətirən növbətçilərdən birinə)
Şu həriflər əcəba kim? Söylə!
N ö v b ə t ç i
(birər-birər göstərir)
Şu papas ermənidir, vaqtilə
Ermənistanə daşırmış qurşun,
Həm də Incil deyə!..
E l x a n
(istehzalı qəhqəhə ilə əlini onun omuzuna qoyaraq)
Ya!.. Eşq olsun,
Nerədən aldın o hissiyyatı,
Verdi Incilmi bu tə’limatı?
P a p a s
(xaç çəkərək)
Ah, suçum varsa da, əfv eylə bəni.
E l x a n
Bəklə, dur, şimdi bulur haq yerini.
Növbətçi onu da İbn Yəminin yanına götürür.
Şu hərif kim əcəba? Həm nə əbus...
N ö v b ə t ç i
Bu, fransız tərəfindən casus...
Ərəbistanı köpürdən şu adam
Bir yəhudi... sanırım həm də xaxam...
E l x a n
(əlilə onun sırtını oqşar, acı qəhqəhə ilə)
Bu da Tevratə uyan bir dəccal!
X a x a m
(ayaqlarına qapanır)
Ah, əfəndim!..
E l x a n
Yetişir, qalq, abdal!
(O da qalqıb papasın yanına keçər. Elxan növbətçiyə)
Bildik artıq, bu, siyasət güdüyor.
(şeyxə işarəylə)
Ya bu əmmaməli şeytan nə diyor?
N ö v b ə t ç i
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/cavid-iblis-dorduncu-perde
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Bilmədim, uydum şu məcnun könlümün fəryadinə,Eşqə dil verdim, bəladən başqa bir şey görmədim.
Hali-əsəfiştimalımı təsvirdə bir ahi-məzlumanəHər kəs aləmdə bir bəlayə düçarOlur, amma mənim kimi olamaz.
Hər yer səfalı, nəşəliHər yer səfalı, nəşəli, hər şey tərəbnisar...Hər dəm gülümsədikcə günəş, məst olur bahar.
Hərb ilahi qarşısındaEy odlu şəhpərilə saçan zəhri-intiqam!Ey hərb ilahi! Ey sırıtan kinli əjdaha!