-Berlində bir kafe-restoran… Sağda, solda birər qapı… ucda küçük bir səhnə… Səhnənin bir tərəfində beş-altı nəfərlik orkestra. Ən ortada rəqsə məxsus yer… Ətrafda müştərilərə məxsus masa və sandaliyələr… Mayısın ilk günü…
Solomon bir yanda, bufet qarşısında qəzetə oqur. Xidmətçi q a d ı n l a r və q ı z l a r masaları silib təmizlər. Qadınlar şişman ikən qara gündən avurdları batmış, qızlar isə zəif solğun görünürlər.*

K n y a z
(içəridən dəhşətlə bağırar)
Onlar, yenə onlar, yenə onlar!..

S o l o m o n
(xidmətçi qızlardan birinə)
Çıldırdımı Knyaz, nə xəbər var?
Get, Lenaya anlat ki, usandıq,
Susdursun o divanəyi artıq.

(Qız sağ tərəfdən çıqar. Solomon yerindən qalqıb masaları silib təmizləyən qadınlara.)
Diqqət edəlim, hər şeyə diqqət!
Pək başqadır almandakı xislət,
Bir yerdə əgər yoqsa nəzafət,
Yaqlaşmaz, edər bəlkə də nifrət.

-Bu sırada saçları ağarmış K n y a z bir əldə əsa, bir əldə ağ qalpağı, əski ağ milli qiyafədə qapıdan girər. Bahar olduğuna baqmayaraq boynu xəzli qalın paltosu da üstündə bulunur. Hənuz görünmədən səsi eşidilər. İçəri girincə əlini köksünə vurub komanda edər kibi gürlər.*

K n y a z
Knyaz! Bu nasıl ad?
Hər seyhəsi isyan, acı fəryad!..
Yoq şübhə ki, dünya dolu knyaz.
(Əli ilə köksünə işarət edər.)
Lakin bana derlər, ulu Knyaz!
Hər, baldırı çıplaq bəni duymaz,
Yoq, anlayamaz qartalı hər qaz.
(Birdən-birə mütəəssir)
Nəslim ulu bir nəsl idi əvvəl,
Bən şimdi nəyim? Bir quru heykəl!
Hər an gəmirir qəlbimi bir kin,
Gündən-günə dəhşət daha kəskin.
(Ətrafındakılara.)
Lə’nət, bana lə’nət, sana lə’nət, ona lə’nət!
(Nifrətlə ətrafa tükürür.)
Kor şeytana lə’nət!
Bir vulkan idim, mum kibi söndüm,
Bir aslan ikən tilkiyə döndüm.
(Qadınlara şaşqın baqıb.)
Bir bənmi? O qızla şu qadın da
Bambaşqa yaşarlardı yaqında.
(Birinə hücum edər kibi.)
Dün sən nə idin? Sahibeyi-tac!
Ya şimdi nəsin? Ətməyə möhtac.
(Bir başqasına.)
Dün göydə uçan cilvəli tavus,
Baq şimdi tavuqdan belə mənhus.
(Xidmətçi qadınlara hücumla tükürür.)
Fu! Kirli böcəklər!..
Azğın kələbəklər.
(Bir başqasına.)
Gəl, gəl bana, vurğun sana Knyaz,
Sən yağlı bir ördək, o da bir qaz.
(Təkrar gülər, ansızın halı dəyişərək.)
Eyvah! O nə? Dəhşət!..
İnsanları sarmış qara vəhşət.
Dünya yanıyor, sarsılıyorkən,
Yalnız gülərim bən.
(Qəhqəhələrlə gülər, sonra mütəəssir.)
Ha-ha-ha-ha!..
Yalnız onu, yalnız o gözəl Jasmeni görsəm.
Bilsən o nə sərsəm;
Bir hiçlə bir aqşam bəni atdı,
Əğyarə uyub yarını satdı.
Ah, qalmadı bir kimsədə hörmət və sədaqət.
(Göyə doğru)
Ya Rəb, bu nə zillət, nə rəzalət?!
Artıq yetişir bunca fəlakət,
Dinsizləri qəhr et!
(İsyan və həyəcanla.)
Yoq, yoq, o da aciz, o da xamuş…
Yoq, Tanrı da həp onlara uymuş.
Anton, qara bayquş!..
Jasmen nə çiçəkdir onu duymuş…
(İstehzalı qəhqəhə ilə)
Kərtənkələnin zevqi də varmış!..
(Kinli və sinirli)
Ah, bəslədiyim bir quzu azğın canavarmış.
Yoq, həzm edəməm bən bunu əsla.
Knyaz yaşıyor, ölmədi hala.
Ölmək yaşamaqdır,
Sərsəm yaşayış ömrə yamaqdır.
(İçəri qapıya doğru yürür və geri çəkilər. Gözünə qorqunc yanğınlar görünərək şiddətlə bağırar.)
Eyvah, o nə dəhşət?! Dəhşət!
Dəhşət və fəlakət.
Yanğın!
Yanğın!.. Tutuşub yandı bütün var-yoqu xalqın.
Həp çökdü saraylar.
Ah, nerdə alaylar?
Kaşanələrim yandı kül oldu,
Jasmen belə atəşdə, dumanlarda boğuldu.
Yardım!.. Ona yardım!..
Yardım!.. Bana yardım!..
(Həmən gözünə yanğın görünər, sağ qapıdan dışarı fırlar.)

S o l o m o n
(Qapını kilidlər. Xidmətçi qızlardan birinə)
Durma, qoş doktora, söylərsən ki,
Bağçadan gəlsin… o görmüşdür evi.
-Qız çıqar. Son moda ilə geyinmiş alman müştəriləri… Qadın və erkək olaraq ikişərüçər gəlir, oturarlar. Kəndilərinə yanaşan xidmətçilərinə ufaq-təfək yemək, çay, qəhvə, bira, limonata kibi şeylər ısmarlayar, öz aralarında qonuşarlar. Bu sırada Anton yolçu qıyafətində gəlir, boş bir masa qarşısında oturub cağara yaqar. Bütün xidmətçilər məşğul olduğundan S o l o m o n ona külqabı gətirir. Anton onu görüncə tanır, həmən qalqar, əlini sıqaraq.*

A n t o n
Əfv edərsin, Solomon, ah, Solomon!
Pək dəyişmişsin…
(Bir-birinin əlini sıqaraq bərabər oturarlar.)

S o l o m o n
(başını sallayaraq)
Əzizim, Anton!
Bən deyil, sən də dəyişdin… hətta
Ulu Knyaz da dəyişmiş… Lena
Naz edər, sıqmaz ikən göylərə dün,
Hər kəsin nazını çəkməkdə bu gün.
Bir yıl əvvəl onu oqşardı qürur,
Şimdi ac… Ətmək için rəqs ediyor.
(Bir qadın qəhvə gətirir, Solomon onu və masaları silib düzəldən digər iki qadını göstərər)
Şu qadınlar da dəyişmiş hətta,
Həpsi keyf əhli ikən Moskovada;
Çıqdı sərvət və səadət əldən,
Şimdi xidmətlə yaşarlar… şu gedən
Bir qraf zevcəsi!.. Baq, onlar da
Milyoner ailəsindən…

A n t o n
Əcəba!?
Knyazın halı nasıldır, nerdə?

S o l o m o n
(yan qapını göstərər)
Burda bir qülbəsi var: pəjmürdə…
Qara saçlar ağarıb bir yılda,
Şimdi görsən tanımazsın əsla!
İştə çılğın kibi bir xastadır o,
Onu məhv eylədi nankör Şakro…

A n t o n
(gülərək)
Knyazın sərvəti zəhr olmuş ona,
Biri İsveçrədə anlatdı bana.
Uyaraq işvəli bir aktrisə,
Buradan gizli savuşmuş Parisə.
Qız aşırmış da bütün var-yoqunu,
Tam səfalətdə bıraqmışdır onu.
Ac, ümidsiz qalaraq bir aqşam
İntihar eyləmiş…

S o l o m o n
Ah, sərsəm adam!..
(Başını mə’nalı bir tevrlə sallar.)
Məhv edən məhv olur, əlbət, bir gün,
Bəncə Anton da bir az suçlu… düşün,
Şakro çaldıysa onun sərvətini,
Sən də saydın hiçə heysiyyətini.

A n t o n
Bən nə yapdım ona?

S o l o m o n
Jasmen, Jasmen!?
O küçük şeymi?

A n t o n
İnan, köydə ikən
Biz bərabər sevişirdik… heyfa
Bən çalışmaqda ikən fabrikada,
İştə altın, para saçmış da bir az,
Onu bəndən çalı vermiş Knyaz.
Sonra həp sərvəti əldən getdi,
Çıldırıb Jasmeni təhqir etdi.
O da ayrıldı həmən nifrətlə,
Bunda bən suçlumuyum, sən söylə?

S o l o m o n
Əcəba nerdə o afət, nerdə?

A n t o n
Gələcək şimdi, yaqın bir yerdə…

S o l o m o n
Yoq, saqın, gəlməsin əsla, yaramaz,
Çıldırır bir daha çılğın Knyaz.

A n t o n
Knyazın bildiyi Jasmen başqa,
Onda yoq əski kokotluq əsla.
Atılıb şimdi əmək cəbhəsinə,
Səs verir həp əzilənlər səsinə.

Lena səhnədə görünür, musiqi ilə həmahəng olaraq şərqi söylər.

L e n a
Ey sallana-sallana
Uçan qərib durnalar!
Bən doydum şirin cana,
Binlərcə həsrətim var:
Uğradınız bəlkə bizim ellərə,
Bəndən səlam edin coşqun sellərə,
Sorsa bəni Gürcüstanın ipək telli qızları,
İncə belli qızları,
Şirin dilli qızları…
Dersiniz ki, bən qurbanım süzgün, ala gözlərə,
Yosma, dilbər yüzlərə,
Şux ədalı sözlərə.
Ey süzülüb oynaşan,
Mini-mini yolçular!
Bənim sizlərdən aşan
Küçük bir diləyim var;
Uğradınız bəlkə çoq uzaqlara,
Səlam edin bizim şən ırmaqlara.
Sorsa bəni Gürcüstanın səfalı ormanları,
Yeşil xiyabanları,
Vəfalı ceylanları…
Dersiniz ki, bən qurbanım sarı, vəhşi güllərə,
Sevdalı bülbüllərə,
Çırpınan könüllərə.

Lena çəkilər. Hər tərəfdən alqışlar. Təkrar görünər, şərqi söylər.

L e n a
Bilmədim də gönül verdim hər gülə,
Yaraladı acı dikənlər bəni.
Yan baqıb süzdülər bin bir naz ilə
Həsrətlə nazımı çəkənlər bəni.
Ömrümün baharı matəmlə doldu,
Diləklərim sərab içində soldu,
Halımdan ürkərək tanımaz oldu,
Uğrumda göz yaşı dökənlər bəni.
Boğdu ümidimi ıssız bir gecə,
Hilalə bənzədim dərd içə-içə,
Taleyim dönüncə saydılar hiçə,
Hər gün önümdə diz çökənlər bəni.

-Şiddətli alqış… Lena son iki misrayı təkrar edər, "ah" deyə bayğınca bir halda arqadakı sandaliyəyə oturur. Içəridən gələn bir xidmətçinin yardımı ilə qalqıb gedər. Kafedəki seyrçiləri acı bir sükut qaplar.*

A n t o n
(təlaşla qalqar)
Görünür pək acıdır halı onun.

S o l o m o n
(qolundan tutaraq)
Hiç məraq etmə, bu hər günkü oyun…

A n t o n
Əcəba, xastamı?

S o l o m o n
Qansız, cansız…

O çalışmazsa bütün ac qalırız.

A n t o n
Ona yardım edəlim… Ah, nə yazıq!..
(Antona yemək gəlir.)

S o l o m o n
Sən ye, iç!.. Şimdi keçər bayğınlıq.
(Sağ qapıdan çıqar.)

İ x t i y a r a l m a n
(öksürür, qalın səslə, yanındakı qadınla sarışın qıza işarətlə)
Qızcığaz bir daha çıqmaz, gedəlim.

Q a d ı n
Kim bilir, bəlkə çıqar, səbr edəlim.

İ x t i y a r a l m a n
(öksürür)
Bəlli şey, halı pərişan, çıqamaz.

Q a d ı n
(sarışın qızı göstərir)
Qızımız rəqs edəcək, bəklə bir az.

İ x t i y a r a l m a n
(öksürür, soğuqqanlı)
Nə çıqar? Rəqs edəcəkmiş qızımız!?

Q a d ı n
Siz gedin, biz də bir azdan çıqarız.

İ x t i y a r a l m a n
Pək gözəl… Siz deyən olsun, qalınız,
Hoplayıb rəqs edərək, zevq alınız.

Bu sırada yalnız olaraq çalğıçılardan birisi fleytada təcrübə için bir "çarlston" çalıb susar.
Nə rəzalət, nə rəzalət!.. Ən son…
Xalqı həp sapdıracaq "çarlston".
(Qalqıb gedər)

S a r ı ş ı n q ı z
İştə əmcəm darılır, annəciyim,
Gedəlim biz də…

Q a d ı n
Düşün bir, çiçəyim!
Baban ölmüş də cihan hərbində.
Qolu yoq… İştə səqət əmcən də.
Məmləkət etdi də iflas… Artıq
Yeyəcəksiz, geyəcəksiz qaldıq.
Qız da pək bol… sana bir ər lazim…
Rəqsdən məqsədimiz iştə bizim,
Eyi bir eş bulalım yavrumuza,
Borcumuz çıqdı bu günlər boğaza…

S a r ı ş ı n q ı z
Bilirim… Ah, nə qadar miskin rol!..

Q a d ı n
Sıqılıb durma, saqın, nəş’əli ol!

Bu sırada bütün orkestra "çarlston" çalmağa başlar. Salondakı erkəklər qomşu masalardakı qızlara yanaşır, baş əyib rəqsə də’vət edərlər. O cümlədən sarışın qız da kəndisinə yanaşan bir gəncin qoluna girib iştirak edər. Rəqs getdikcə canlı və həyəcanlı bir hal alır. Səhnədəki kamançı rəqs dəvam etdikcə həm ayaq üzərində kaman çalar, həm də rəqs edənləri komikcə hərəkətlə təqlid edər, məclisi nəş’ələndirməyə çalışır. Kənar masada oturmuş şişman bir alman narin hərəkətlərlə omuzlarını, əl-qolunu oynatır, nəzərləri cəlb edər. Solomon geri qayıdır.

S a r ı ş ı n q ı z
(orkestra susarkən sinirli və sarsılmış bir halda anasına yaqlaşır)
Gedəlim…

Q a d ı n
Söylə, nə olmuş?!

S a r ı ş ı n q ı z
Artıq
Həzm olunmaz qaba əxlaqsızlıq…

Q a d ı n
Qız! Nə olmuş, nə demişdir o sana?

S a r ı ş ı n q ı z
Gedəlim, ah, gedəlim, sorma bana…

Q a d ı n
Föhşə də’vətmi?

S a r ı ş ı n q ı z
Yetər, sorma, yetər!
Bu həyat iştə ölümdən də betər…

-Nifrətli adımlarla dışarı çıqar, qadın da gələn xidmətçiyə para verib kəndini izlər. Çalğıçılar səhnədən çəkilir. Digər müştərilər də ikişər-üçər hesab kəsib salonu tərk edərlər. Le n a gələr. Solomon ciğarasını yaqaraq ayaqda gəzinir.*

A n t o n
Lena!

L e n a
Ah, Anton!
(Düşünərlər.)

A n t o n
Əzizim, gəl, gəl!
Səni görmək nə səadət, nə gözəl…

Lenanın əlini sıqar. O bir az soyuq və e’tinasız görünər. Solomon cığara içərək düşüncəyə dalar.

L e n a
Kim bilir, bəlkə!?

A n t o n
Müəmmalı sual!?
Pək dəyişdin, bu nə surət, bu nə hal?

L e n a
İnqilab iştə dəyişdirdi bizi,
Ayırıb durdu həmən cümləmizi.

A n t o n
Sadə bir bizmi?.. Dəyişməkdə cihan,
Qaçıyor şimdi oğullar babadan.
Ana qızdan, bacı qardaşdan uzaq…

L e n a
(onun sözünü kəsərək)
Həp qarın qavğası, yoq başqa məraq.

A n t o n
Doğru, hər qavğa qarından doğuyor,
Bilərək qardaşı qardaş boğuyor.
Masqalar yırtılaraq; hər məslək
Sönüyor, hakim olan yalnız əmək…
Bir düşün, sən nə idin şimdi nəsin,
Bu gözəl, tatlı, məhabətli səsin
Bir əməkdir ki, verir ruhə qida,
Sən bu sən’ətlə əgər yurdunda
Oqşasan zevqini şən gürcülərin,
Daha məqbul olur, əlbət, hünərin.

L e n a
Bən gedərsəm nə olur xəstə babam?
Bən ki, bir an belə onsuz duramam.

A n t o n
Nə olur, sən get, o qalsın burada,
Öylə sərxoşlara yer yoq orada.

L e n a
(sarsılaraq)
Ah, nə çirkin, nə çəkilməz qabalıq!
O ki, yapmış sana az-çoq babalıq.
(Sinirli adımlarla içəri odaya keçər.)

S o l o m o n
O təsəlli umuyorkən səndən,
Müztərib qəlbini qırdın yenidən.

A n t o n
(yarımqəhqəhə ilə)
Bəndə zənnimcə qüsur yoqdu, xayır,
İncə bir tərbiyə!.. Hiçdən darılır.

Bu sırada dışarıda beynəlmiləl marşı çalınar, Anton pəncərəyə qoşub dinlər.

İştə beynəlmiləl ahəngi…

S o l o m o n
Əvət.

A n t o n
Nə gözəl!?

S o l o m o n
(ona yaqlaşaraq)
İştə budur hürriyyət,
Burda hər məsləkə vardır hörmət.

A n t o n
(onun sözlərini aldırmayaraq, məczub bir halda)
Bu nə sətvət, nə şətarət!
(Solomona)
Seyr et!
İşçilər, iştə qızıl cəbhəçilər!..
"Bir mayıs"dır deyə parlar, gürlər,
Qadın-erkək gülərək, rəqs edərək,
İzləyib durmada bir şanlı dilək.
Bəni əfv eyləyin, azcıq gedəyim.
Yeni dünyayı tamaşa edəyim.

Şapkasını alaraq sol tərəfdən çıqar. Lena ürkək bir halda geriyə dönür, həyəcan və təlaşla Solomona.

L e n a
Ah, gəldi bıraqma,
Çıldırmış, o pək qorqulu sima…

-Bu sırada K n y a z pərişan bir halda içəri girər. Paltosunu atmış, bir əlində parıparçalanmış qalpağı, bir əlində də əsa gürləməyə başlar. Didilib parçalanmış əlbisəsi, dağınıq saçları, qorqunc qıyafəti çıldırmış olduğuna şübhə bıraqmaz.*

K n y a z
(Lenanı qolları arasına alır)
Jasmen! Gözəl afət,
Jasmen! Bu nə halət, nə qıyafət!..
Gəl, gəl, nə səadət!
Gəl, qəlbimə gir, ver bana rahət.
Bilsən nə mələksin,
Bilsən nə gözəlsin, nə çiçəksin.
Anlat, sana kim eylədi yardım?
Ah, bən səni məhv oldu sanırdım.
(Lenanı öpmək istər, o geri çəkilir.)

S o l o m o n
(Lenaya)
Doktor hanya?

L e n a
Yoq, gəlmədi hala…

K n y a z
Doktormu? Saqın gəlməsin əsla!
Yoq bəndə bir ağrı…
Təyyarə verin, bir uçayım bən,
Allahı bulub sirr açayım bən.
Yoq, yoq, o da ölmüş,
Ölmüş də fəzalarda gömülmüş…
(Pəncərəyə yaqlaşır, şiddətlə vurub açar, şaşqın qəhqəhələrlə göyə doğru baqar.)
Bir baq, nə dərindir, nə genişdir də məzarı!?
Yoq, uyquya dalmış, ayılıb gülsə də barı…
Ah, gülsə o pək şən
Binlərcə günəş parlayacaq hər gülüşündən…

L e n a
(mütəəssir)
Knyaz, ulu Knyaz!
Halın nə fəna, gəl, uyu bir az.

K n y a z
(qızı yaqalar, başdan-aşağı süzər, sərsəmcə bir gülüşlə)
Sənsiz uyumam, ah, nə qadar işvəli dilbər!
Aqşam uyuruz, həm də bərabər.

L e n a
(sarsılıb geri çəkilər, ətrafa)
Ya Rəb, nə olur kəndinə gəlsə,
Fırlatdığı hər saçmayı bilsə!?
(babasına sarılaraq)
Bir kərrə düşün, ah, qızınım bən,
Bən Lenayım, əfsus!..

K n y a z
Ah, sus!
Aldatma xayır, sən qaçıyorsun yenə bəndən.

L e n a
Knyaz!
Ulu Knyaz!
Yoq, Lena yalan bilməz, əmin ol.

K n y a z
(qızğın və çılğın)
Dəf’ ol! Bu da bir rol…
Sən baldırı çıplaqlara uydun.
Hər kəs sana məftun…
Bəklər, yenə bəklər səni oynaşların əlbət.
Qaçmaq, yenə qaçmaqmı?.. Rəzalət!
Şakro hanı? Altınları versin,
Versin də gəbərsin!..

L e n a
(mütəəssir)
Knyaz!
Ulu Knyaz!

K n y a z
Yoq, getmə, bıraqmam səni əsla!
Knyaz seviyor Jasmeni hala.
Zənn etmə ki, Berlindəki Knyaz
Tiflisdəki Knyaz kibi qurnaz…
Bən şimdi o sapqınlığı atdım,
Çapqınlığı atdım.
Gönlüm yeni məfkurələr özlər.
(Qızının saçlarını oqşar, gözlərini süzərək heyrətlə.)
Gözlər, hələ gözlər, hələ gözlər!..
Göylər kibi xamuş,
Göylər kibi əsrar ilə dolmuş…
Sən bir düri-saf, iştə gözəllik sana heyran,
Sən heykəli-naz!.. İştə sənin hər baqışından,
Hər şən gülüşündən deyil insan,
Quşlar belə zevq almada hər an.
Ah, nazlı gövərçin!
Dilbər hərəmim, sən nə gözəlsin.
(Niyaz ilə.)
Yoq, yoq, bəni atma,
Gəl, Knyazı satma!

L e n a
(titrək səslə)
Knyaz,
Ulu Knyaz!

K n y a z
Bən gönlümü verdim sana ancaq,
Gəl, işvəli afət, bəni sən etmə oyuncaq.
Bir busə ver ancaq şu dodaqdan,
Güldən daha nazik o gözəl pənbə yanaqdan.
Aqşam da bərabər uyuruz, nazlı gövərçin,
Əlbət, bu xoş əyləncə səninçin.
(Qaba və möhtəris bir tərzdə qucaqlayıb öpmək istər.)

L e n a
(geri çəkilir, nifrətlə)
Knyaz!..

K n y a z
Bu nasıl naz?

S o l o m o n
(ortaya girir, sinirli)
Knyaz, yetişir köklədiyin saz,
Yoq, yoq, buna əsla dayanılmaz.
Bir kərrə düşün, baq nə diyorsun,
Hər an qızı təhqir ediyorsun?!

L e n a
Bir Knyaza layiqmi bu rəftar!?

K n y a z
(istehzalı təbəssümlə)
Zənnində xəta var.
(Bu sırada dışarıda alman milli marşı çalınır. Knyaz heyrətlə dinlər. Məğrur və möhtəşəm bir baqışla qızını üstdən aşağı süzər, çılğın qəhqəhələrlə.)
Knyazmı dedin sən bana… Sərsəm, dəli, axmaq,
Knyaz nə imiş sanki! O bir rütbə ki, alçaq…
Haylaz qızı, haylaz!
Bir qeysərə Knyaz demək olmaz.
(Qalpağını yırtıb atar, saçları dağılır. Qarşıdakı pəncərəyi yumruqla qırıb açar, gürləyən marşı və xalqı seyr edir, məğrur qəhqəhələrlə)
Əsgər keçiyor, orduya gəl, baq!
Qeysər kibi həp şanlı və parlaq…
Baq, baq! Mədəniyyət buna derlər!
Millət və cəsarət buna derlər!
Gəl baq, nə yigitlər, nə tosunlar!
Əmrimlə girər atəşə onlar.
(Əlindəki qırıq əsasını havaya qaldırır, komanda ilə.)
Dəhşət!.. O nasıl marş,
Qoş, durma, yürü, arş iləri, arş!
Sağdan-sola, soldan-sağa kəs, parçala,
Yaq, yıq,
Top patlasın artıq,
Top patlasın, əflakı donatsın,
Evlər yıqılıb yerlərə batsın.
Onlar, əvət, onlar,
Qeysərdəki dəhşətləri görsün, qurusunlar.
Qeysər adı bəlli!..
Basdımsa ayaq hər yerə ən şanlı təsəlli…
Bu sırada marş susar.
Həp susdular, iştə!
Bəsbəlli, səbəb var bu gedişdə…
Bənsiz bütün aləm susar, əlbət,
Yoq kimsədə bir zərrə cəsarət.
Onlar kimi bəklər?
Yoq şübhə, bənim əmrimi bəklər.
Vilhelmi zaman etdi oyuncaq.
Qeysər, ulu qeysər bənim ancaq!
Bən qeysərim amma,
(S o l o m o n a)
Hiç kimsəyə bildirmə, saqın, kimsəyə açma!
(Birdən halı dəyişər, Solomonu şiddətlə silkələr.)
Vilson, gidi Vilson!
Bir söylə, nədir bunca fırıldaq, bu nə olsun?
Ah, sən nə inəksin,
Qorqaq və dönəksin.
(Dəhşətlə bağırır.)
Tacım hanı, ver tacımı?!

S o l o m o n
(yerdəki parçalanmış qalpağı göstərər.)
İştə!
(Sinirli.)
Tacınla bərabər yerə keç bə!..

K n y a z
(qalpağı yerdən alar)
Bir qeysərə layiqmi bu? Haşa!
(Təkrar yerə çırpar…)

S o l o m o n
(ətrafa)
Dəhşətli tamaşa!..

Lena yüzünü qapayaraq şiddətlə ağlar, Knyaz ona yaqlaşaraq.

K n y a z
Yoq, ağlama əsla!
Söz verdi dəmin Həzrəti-İsa,
Annən dirilib şimdi məzardan çıqacaqdır,
Göylərdə günəşlər yaqacaqdır.

L e n a
(Solomona sarılaraq)
Məhv oldu babam, ah, ona yardım, ona rəhm et.
(Çocuqca hönkürtülərlə ağlar.)

S o l o m o n
(qolundan tutub qapıya doğru aparır)
Yavrum, üzülürsün, bəni dinlə,
Sən get!
Doktor gəlicək gəl bana söylə.

Lena çıqmaq istərkən, Jasmen sadə yolçu qıyafətində Antonla bərabər gəlir. Knyazı o halda görüncə dona qalar.

L e n a
Heyrət!

A n t o n
Nə qıyafət!?

S o l o m o n
(Knyaza)
Jasmen dediyin iştə şu afət!

K n y a z
(nifrət və həyəcanla)
Yoq, yoq, o süpürgə,
Ağ bir ləkə… yaxud qara kölgə!..

J a s m e n
(ətrafa)
Ya Rəb, bu nə halət, nə qıyafət!
(Knyaza)
Knyaz, bəni əfv et!

K n y a z
Sən kimsin? Əcayib şu nə xilqət!?
Dəf’ ol da, çəkil get!

A n t o n
Jasmen!

J a s m e n
Gedəlim…

K n y a z
Dur!
(Hər ikisi şaşırır. Knyaz tatlı gülüşlərlə Antona yanaşır, omuzlarını oqşar.)
Şakro bana istəkli oğuldur
Xoş gəldin, əzizim, nə xəbər var?
Onlar hanı?

A n t o n
Kimlər?

K n y a z
Canavarlar!
Anton… o vəfasız Klopatra
Xırsızla o nazəndə dilara…

A n t o n
(sarsılmış və kinli)
Knyaz! Bizi təhqir ediyorsun.

K n y a z
(hiddətlə bağırır)
Sus!.. Qeysərə knyazmı diyorsun!?

A n t o n
(acı qəhqəhəylə)
Qeysər qara qaplan…
Knyaz da onun kölgəsi əl’an…
Bu sırada dışarıda beynəlmiləl marşı çalınır.

K n y a z
(geri çəkilərək, qorqaq və həyəcanlı)
Dəhşət! Yenə dəhşət!
Onlar gəliyor, iştə, fəlakət!
(İçəri tərəfdə açıq qapıdan yanğın əlaməti görünür, təlaş ilə.)
Yanğın savurur aləmə vulkan!
Sarmış didişən yüzləri al qan.
(Cibindən revolverini çıqarır. Hücum ilə.)
Yoq, yoq, duramam, getməliyim bən,
Düşmanları qəhr etməliyim bən.
(Yanğına doğru bir qurşun atar.)
Al, iştə!.. Bu atəş sizi uslandırır ancaq!
Qeysər sizə olsunmu oyuncaq?
Atəş!..
Yenə atəş!..
Yenə atəş!..
(hücum əmri verir kibi bir qurşun daha atar, içəri fırlar, içəridə üçdörd qurşun açılır. Lena başını əlləri arasına alıb ağlar.)

J a s m e n
Heyrət!

S o l o m o n
Bu nə zillət!

A n t o n
Nə səfalət!..

S o l o m o n
Yardım, ona yardım?

K n y a z
(çıqar)
Lazım deyil əsla bana yardım,
Məhv olsa da Jasmen…
Yoq, onlara təslim olamam bən.
(Əlindəki revolveri süzərək.)
Atəş!..
Yenə atəş!..
Yenə atəş!..
(kəndi alnını nişan alır, qurşun açıldığı kibi düşər.)

L e n a
Eyvah!..
(Acı göz yaşları ilə cənazənin üzərinə qapanır)

S o l o m o n
Nə dəhşət!?..

J a s m e n
Nə fəlakət!?

K n y a z
(can çəkişərək son nəfəsində)
Ah, onları… məhv etməli…

S o l o m o n
Heyhat!..

A n t o n
(məğrur)
Qeysərlərə, knyazlara ən şanlı mükafat!!!
Pərdə
SON

Кафе-ресторан в Берлине. Справа и слева — двери. В углу небольшая сцена с окрестром из пяти-шести музыкантов. В центре площадка для танцев, по стенам столики и кресла для посетителей. Первый день мая.

Соломон у буфетной стойки читает газету. Официантки — женщины и девушки — убирают со столиков. Женщины болезненно тучны с нездоровым цветом лица, девушки слабы и бледны.

Князь (за сценой, исступленно кричит)
Опять они... опять они... опять!

Соломон (одной из девушек-официанток)
Свихнулся, что ли, не могу понять,
Пойди и Лене передай, сестричка,
Пускай утихомирит, неприлично!

(Девушка уходит в дверь направо. Соломон, вставая со своего места, женщинам, убирающим со столов).
А вы... порядок должен быть отменный
Во всем до мелочей, и непременно.
Бог немца — аккуратность, как закон,
Чуть что не так, за стол не сядет он.

В этот момент входит Князь, поседевший, с тростью в одной руке и белой панамой — в другой. На белую традиционную грузинскую черкеску, несмотря на теплую погоду, наброшено зимнее пальто с меховым воротником.

Войдя, бьет себя в грудь, повелительным голосом, исключающим возражения.

Князь Князь? Что за чушь!
Насмешка в этом слове!
Князей хоть отбавляй...
(Тычет пальцем себя в грудь)
Я князь по крови!
Меня великим называют князем.
Гусь не поймет орла.
Мой довод ясен?
(внезапно переходя на доверительный тон)
Мой род! Он был когда-то знатным родом,
Теперь я пугало средь огорода.
В бессильной злобе мечется душа,
Гнилым могильным холодом дыша.

(Окружающим).
Проклятье мне, тебе, ему, всем вам!
(с ненавистью плюет на пол)
Проклятье дьяволу, пророческим словам.
Я был-вулкан!... Но пыл иссяк... Пропал.
Вчерашний лев... ободранный шакал.
Я, как свеча задутая, потух,
Я был орлом... общипанный петух.
(Растерянно смотрит на женщин)
Я не один... И эта вот, и та...
Где слава их, богатство, красота?
Все было, не осталось ни черта!
(подступает к одной из официанток)
Кем ты была вчера? Кто ты сегодня?
Была царица, стала сводня.

(К. другой).
А ты? Сверкала радугой павлиньей!
Теперь — на вертел... курица, вся в глине.
(Плюет в сторону пожилых официанток)
Бескрылые капустницы!..
Мокрые гусеницы!..

(К одной из них).
А ну-ка, подойди ко мне поближе...
Гусыня жирная — брр!.. Ненавижу!
(Смеется, резко меняясь в настроении)
О, боже... Леденящий страх!
Весь этот мир — зловещий прах!
О, этот липкий страх, мой вечный груз...
Все плачут, я один смеюсь.
Ха-ха-ха-ха!
Одну, одну Жасмен хочу я видеть.
Любить! Любить! И... ненавидеть!
Она ушла... Ушла!
Продажная, мне душу ядом обожгла.
Порядочности ни на грош, ни в ком!

(Воздевая руки).
За что меня ты, господи, пинком?
Довольно! Унижений — через край.
Иисус, неверующих покарай!

(Негодующе).
Жасмен моя обманута давно,
А бог молчит, он с ними заодно,
Антон ее, как ястреб, подстерег,
Он выбрал срок. Жасмен... Где мой цветок?
(Топает ногами, плюет на пол)
Змееныш скользкий! Тоже знает толк...
О, этот выкормыш — матерый волк.
Как смыть позор, содрать всю эту грязь?
Но жив еще, не умер Князь!
Нет, жить вот так — и значит умереть,
Такая жизнь страшней, чем смерть!
(Бежит к внутренней двери, останавливается, пятится, громко кричит)
Багровое чудовище! Кошмар!
Разор и гибель... Бедствие!
Пожар!
Народное имущество в огне!
По чьей вине?
Пожар! Дворцы горят... дворцы... дворцы...
Но где же люди? Подлецы!
Все, что имел я, все сгорело. Тлен...
Моя Жасмен, она сгорит! Жасмен!..
На помощь ей, на помощь! Помогите!..
Ко мне скорей на помощь! Помогите!..

(Преследуемый галлюцинациями, бросается на улицу через правую дверь).

Соломон (одной из девушек-официанток)
Беги быстрей, за доктором, скажи:
Мы ждем его, дорогу укажи...

Девушка уходит. Появляются посетители — модно одетые немцы. Женщины и мужчины по двое, по трое входят, садятся, заказывают официанткам закуски, чай, кофе, пиво, лимонад, беседуют между собой.

В это время входит Антон в дорожном костюме, садится за свободный столик, закуривает сигарету, все официантки заняты и потому Соломон сам приносит ему пепельницу.

Антон, узнав Соломона, встает, пожимает ему руку.

Антон Ты очень изменился, Соломон.

Соломон (опустив голову)
Увы, мы все меняемся, Антон,
И я, и ты, и сам великий Князь,
Он стал неузнаваем, изменясь.
Капризная и вспыльчивая Лена
Гуляк капризы исполцяет слепо,
Она - как это грустно и нелепо! —
На этой сцене пляшет... ради хлеба.

Одна из официанток приносит кофе. Соломон показывает на нее и на двух других, убирающих со столиков.
И эти тоже, все переменились.
Когда-то беззаботно веселились
В Москве... Теперь - прислуживают сами.
Алмазы стали горькими слезами,
Вон та жена сиятельного графа...

Антон Вот это номер! Неужели правда?
А Князь, как он сейчас? Мошна пустая?

Соломон Князь? Он вон там, в каморке обитает,
Весь белый, словно снегом обметало,
За год один что с человеком стало!
Серьезно болен, видимо, помешан.
И все - Шакро, финал был неизбежен.

Антон Ему богатство Князя вышло боком,
В Швейцарии, узнал я ненароком,
С какою-то артисткою связался,
Запутался, в Париже оказался,
Она его обобрала дотла,
Оставила в чем мама родила.
Один, без денег, далеко от всех
С собой покончил.

Соломон Шалый человек.

(Задумчиво опустил голову)
Злодея зло казнит, как говорят.
Но ведь и ты пред Князем виноват.
Шакро подлец. И тут, что есть — то есть,
А ты... Ну, словом... княжеская честь.

Антон Но что я сделал Князю?

Соломон А Жасмен?! Ведь это так?

Антон И так, и не совсем...
Жасмен... друг друга любим мы давно,
Пойми, еще тогда, в деревне... Но
Ее приблизил Князь к себе, и деньги
Ее рабою сделали и тенью.
Князь в бесконечных кутежах погряз,
Ну, а затем ее лишился Князь.
Развязка и логична, и ясна,
Она ушла. Моя ли в том вина?

Соломон Не ради любопытства, ты прости,
Но где она сейчас?

Антон Должна прийти.

Соломон Нет. Это было бы совсем некстати,
Князь не в себе, опять скандал закатит!

Антон Теперь Жасмен не та, совсем не та,
От прежнего кокетства ни следа.
На трудовой стезе, как говорится.
Другие песни и другие лица.

На сцене появляется Лена, поет в сопровождении оркестра.

Лена Куда бездомных журавлей
Уносит ветер над полями?
Летят вослед тоске моей
Небесных далей поселяне.
Печаль мою несите далеко,
Где льются речки горные легко.
И передайте Грузии моей,
судьбе моей,
мечте моей —
Орлиных не забыла я бровей
И серых глаз любимых не забыла
и пылких слов,
и давних снов
В чужой земле не разлюбила.
Летите, странники небес,
Навстречу солнцу и рассвету,
Хочу из всех земных чудес
Одно - единственное, это:
Пускай шумят над Грузией леса
И вечно голубеют небеса,
И чистый снег блестит на гребнях rop
лугов простор
ласкает взор.
А если спросят горы обо мне,
Скажите, летних склонов не забыла
и песнь ручьев,
и соловьев,
Вдали от них не разлюбила.

Лена уходит. Звучат аплодисменты. Снова появляется на сцене. Поет.

Лена
Я сердце отдала свое цветам,
Шипы, а не бутоны предо мною.
Теперь в глазах насмешку вижу там,
Где было изумленье предо мною.
В седой туман одетая весна
Неслышно встала в изголовье сна...
Кто слезы лил у моего окна,
Тот не таит презренья предо мною.
Напрасно поклоняюсь красоте,
Надежда задохнулась в темноте.
И равнодушно отвернулись те,
Кто падал на колени предо мною.

Все горячо аплодируют. Лена повторяет на бис два последних куплета песни, в изнеможении, почти теряя сознание, падает на стул, коротко вздохнув «ax». Вошедшая официантка помогает ей подняться. Лена уходит Посетители застывают в молчании.

Антон {поднимается, озабоченно)
Конечно, ей не сладко, понимаю.

Соломон (беря его за руку)
Так каждый день, не обращай внимания.

Антон А не больна?

Соломон Слаба, больна едва ли...
Не будь ее, мы все бы голодали.

Антон Помочь ей надо, может быть, врачей.....

(Антону подают еду)

Соломон Она придет в себя, ты ешь и пей.

(уходит через правую дверь)

Старый немец (Кашляет, обращается басом к женщине и девушке-блондинке, сидящим рядом с ним)
Она не выйдет, встанем и пойдем.

Немка А может быть, немного подождем?

Старый немец (кашляет)
Да нет, она не выйдет, ей же плохо:

Немка (указывает на дочь - блондинку)
Пусть потанцует, посидим немного.

Старый немец (кашляет, невозмутимо)
Пусть потанцует, что же из того?

Немка Идите, мы догоним.

Старый немец Каково?
А, впрочем, как хотите, оставайтесь,
Пляшите, веселитесь, развлекайтесь.

Один из оркестрантов, настраивающих инструменты, высвистывает на флейте несколько тактов «чарльстона». Флейта умолкает.
Не музыка, а истеричный стон,
Страну погубит этот «чарльстон».
(Встает, уходит)

Девушка-б лондинка
Не в духе дядюшка, пойдемте, право,
Отсюда...

Немка О, да ты наивна, право.
Отец погиб и дядюшка калека,
А надо в колесе вертеться века,
Страна не отдышалась от войны,
Мы голы-босы, мы разорены!
Тебе же муж, дитя, необходим,
Поэтому-то здесь мы и сидим.
У нас долги. Одна надежда — танцы.
Тут - женихи, изволь-ка, дочь, стараться!..

Девушка-блондинка
Низка и непристойна эта роль.

Немка Будь весела и нравиться изволь.

Оркестр играет «Чарльстон». Мужчины подходят к дамам и барышням, сидящим за столиками, кланяются, приглашают танцевать. Подав руку подошедшему к ней молодому человеку, блондинка вливается в круг танцующих. Танец становится все стремительней и зажигательней. Тучный немец за крайним столиком ритмично поводит плечами в такт музыке, чем привлекает внимание окружающих.

Скрипач на сцене делает движения, подражая танцующим, стараясь развеселить посетителей. Соломон возвращается.

Девушка-блондинка

(Как только умолкает оркестр, подходит к матери возмущенно).
Уйдем скорей!..

Немка Помилуй, но в чем дело?

Девушка-блондинка
О!.. Этому нахальству нет предела?

Немка Да объяснись ты все же, наконец,
Что он сказал?

Девушка-блондинка
Не спрашивай... Подлец!

Немка Что? Непристойность, видимо? Скотина.

Девушка-блондинка
Уйдем же! Эта жизнь невыносима!

Быстро идет к выходу, немка расплачивается с подошедшей официанткой, уходит вслед за ней. Оркестранты покидают сцену. Салон постепенно пустеет. Входит Лена. Соломон прохаживается, куря сигару.

Антон О, Лена!

Лена Ах, Антон!

(На расстоянии радостно смотрят друг на друга).

Антон Сюда, поближе.
Какая радость, вновь тебя я вижу.

Лена Как знать...

Антон О, ничего себе вопрос!
Скажи, родная, что с тобой стряслось?
Ты изменилась...

Лена Время изменило,
Нас революция разъединила.

Антон Не нас одних. Меняется весь мир.
Отец бежит от сына. Меж людьми
Великий спор, душа черна от гнева...

Лена (прерывая его)
Ни совести, ни чести, только чрево.

Антон О, чрево! Наши беды от него.
Брат убивает брата своего,
На площадях старье былое жгут.
А вылечить нас может только труд.
Задумайся хотя бы над собой,
Над собственным бессильем, над судьбой,
Когда бы ты свой голос и свой слух
Не растеряла попусту, мой друг,
Талант служил бы Грузии родной,
Ты не искала бы судьбы иной.

Лена Отца больного бросить одного?
Но ты пойми, ведь я же дочь его.

Антон Нет, Лена, нет, вот мой тебе ответ,
Таким, как он, там больше места нет.

Лена (как бы содрогаясь от отвращения, презрительно)
Какая низость, боже! Кем ты стал.
Ты... как-никак, тебя он воспитал.

(Обиженно уходит во внутреннее помещение).

Соломон Она же утешения ждала,
А ты ей правду выложил со зла!

Антон Повинно в этом Лены воспитанье,
Любой пустяк, и вот уже рыданья!

В это время на улице раздаются звуки «Интернационала»... Антон подходит к окну, прислушивается.
«Интернационал» играют.

Соломон Да.

Антон Какая чистота!

Соломон (подходит к Антону, язвительно).
Хоралл труда...
Равны все убежденья, все свободны.

Антон (Не слушая его слов, вдохновенно).
Какая мощь патетики народной!
(Соломону)
Смотри, смотри!
Рабочие, шагая,
Поют все вместе. Это праздник Мая.
Смотри, мужчины, женщины... веселье.
Они окрылены единой целью,
Ну что ж, теперь пойду пройдусь немного,
Никак не налюбуюсь миром новым.

Берет кепку, уходит через левую дверь, Лена возвращается испуганная, с тревогой Соломону.

Лена Идет!.. Ты не пускай сюда отца,
Страшнее я не видела лица.

Входит Князь, он страшен и растерян, без пальто, в одной руке измятая панама, в другой - трость. Он невменяем. Ужасная внешность, разорванная одежда, взлохмаченные волосы.

Князь (обнимая Лену)
Жасмен! Несчастье и надежда!
Жасмен... Но что за вид, что за одежда?
Какая радость!.. Дай безгрешной
Душе моей покой безбрежный.
Ты ангел. Понимаешь? Ангел!
Цветок... Нет, ты зажженный факел.
Жива? Но кто тебе помог?
Я думал, ты мертва. Благословенный рок!
(Хочет поцеловать Лену, та отстраняется)

Соломон (Лене)
Где доктор?

Лена Не пришел пока.

Князь Не верьте докторам! Они не боги, И не велика
Заслуга... Шарлатаны и не боле.
Но я не болен!
(требовательно)
Аэроплан! Сейчас же! Улетаю!
Я господу открыть обязан тайну.
Нет, я забыл... он умер, умер он
И в облаках нежнейших погребен.
Туманна величавая гробница.
А если он не умер, а уснул?
Что может богу сниться?
Проснется, расхохочется... прервав свой
вечный сон...
О, каждая смешинка вспыхнет миллионом;
солнц!

Лена (успокаивая)
Мой Князь, великий Князь!
Ты нездоров, прилечь бы хоть на час.

Князь (схватив дочь за вырез платья, похотливо оглядывает ее с головы до ног, с безумным смехом)
Прилечь? Очаровательная крошка!
С тобой поспать согласен я немножко.

Лена (ошеломленно отступая в сторону)
Мой бог, придет в себя он, наконец?
Отец, о чем ты говоришь, отец?!

(Обнимает отца).
Пойми меня, отец, я дочь твоя.
Я Лена, слышишь, Лена я.

Князь Молчи, ни слова!
Зачем ты убегаешь от меня, зачем
обманываешь снова?

Лена Князь!
Великий Князь!
Тебе не стану лгать: и совестно, и больно.

Князь (безумно глядя на дочь, гневно)
Опять ты в роль вошла. Молчи. Довольно!
Недаром с голодранцами связалась,
Тебя кто хочет любит... Изолгалась!..
Они там ждут тебя, спеши, не мешкай!
Бежать, скорей бежать! О, срам кромешный!..
Позор!.. А где Шакро? Пусть золото вернет.
Вернет и сдохнет. В гроб ему помет!

Лена (сочувственно) Князь! Великий Князь!

Князь Не уходи, я не пущу тебя,
Душа еще не излила себя.
Жасмен, я все забыл, вино, Тифлис,
В Берлине дни иные начались.
Забыл распутство. Жизнь открылась внове.
Жасмен, я заблуждался, я виновен.

(Гладя волосы дочери, жадно вглядывается в глаза, изумленно).
Глаза... глаза!
Как небеса, безмолвные глаза,
Как тайна, светом полные глаза.
Жемчужина! Богиня... Красота
Тобой опьянена. Мой сон, моя мечта!
Кокетства изваяние живое.
Безумный мир пленен одной тобою.
Ты соткана из радости и смеха,
Он все еще звенит во мне, как эхо.
Незримая струна
стрелой пронзила человека!
Нетронутая чистая голубка!
Изменница!.. И сладостно, и жутко.

(С мольбой).
У ног твоих кричу, не предавай!
Ты божество,
Повелевай!

Лена (прерывающимся голосом)
Князь!
Великий Князь!

Князь Я сердце отдал, словно погремушку,
Не превращай меня, Жасмен, в игрушку.
Один лишь поцелуй сорвать с цветущих губ!
Желанной кожи персиковый пух!
Мы полночь превратим в ликующее бденье,
Сегодня наша ночь, ночь наслажденья.

Лена (отступает, с ненавистью)
Князь!

Князь Нет, не дразни, жеманная, запретом...

Соломон (Становится между ними, решительно)
Опомнись, Князь, невыносимо это.
Подумай, что ты говоришь? Кому?
Уму непостижимо моему.

Лена Достойно ль Князя это поведенье?

Князь (с иронической улыбкой)
Поспешное сужденье!

(За сценой звучит германский национальный гимн. Князь удивленно вслушивается. Гордо и величественно смерив взглядом дочь, с безумным хохотом).
Ты князем назвала меня, лишенная рассудка,
Князь... Что такое Князь?
Презрительная шутка!
Негодная, ты понимаешь разве,
Что Цезаря не называют Князем!

(Ударом кулака распахивает окно, жадно вслушивается в звучащие на улицах марши и разноголосый шум толпы, гордо хохочет).
Идут солдаты, армия, войска,
Идут герои, отсеет — на века.
Вот это называется порядком.
Культурой, а не хаосом проклятым.
Один, вы посмотрите, к одному,
Пойдут в огонь по слову моему.

(Поднимает над головой сломанную трость командует).
Греми призывней, марш!
Ровней шеренги, в ногу, в ногу, арш!
Чеканней, тверже!..
Жги, кромсай и рушь!
Палите, пушки,
пробуждайте глушь!
Палите, пушки!
Это гром с небес.
Пусть рушатся дома! О тяжкий крест!
Идут... Само грядущее идет...
Их воля Цезаря ведет!
Народу имя Цезаря известно,
Куда я ни вступлю, ликуют повсеместно,

(В этот момент марш смолкает).
Чу! Смолкли...
И на это есть причина,
Приказа ждут, он только мне по чину.
Я прикажу — и кончится молчанье,
Ни в ком ума ни капли... Одичанье...
Кого там ждут, меня?
Там ждут, и тут - меня!
Вильгельма время раздавило... Пешка!
Но надо мной подобная насмешка
Немыслима. Нет! Цезарь я. Но это
(Соломону доверительно)
Пока еще является секретом.

{Внезапно меняясь в настроении, трясет Соломона за плечи).
Проклятый Вильсон!
Подлый негодяй...
Опять задумал козни? Так пеняй
Сам на себя! Трусливая корова...

(Властно кричит).
Корону! Где моя корона?

Соломон (показывает на лежащую на полу смятую панаму)
Вот!
(зло)
Провались ты к черту вместе с ней!

Князь (поднимает панаму)
Достойно ль власти цезарской моей?

Соломон (в сторону) Ужасно это все!

Лена, закрыв лицо руками, плачет, всхлипывая по-детски. Князь подходит к ней.

Князь Не плачь, дитя,
Христос мне обещал, и не шутя:
Твоя воскреснет мать, погасит солнце,
мир уйдет во тьму...

Лена (прижимаясь к Соломону)
Отец мой гибнет, помоги ему.
(рыдает, как ребенок)

Соломон (взяв за руку, ведет ее к двери)
Благоразумна будь, теперь уйди,
Когда приедет доктор, извести.

В то время как Лена направляется к выходу, Жасмен, в скромной дорожной одежде, входит вместе с Антоном,

увидев Князя, пораженно застывает на месте.

Жасмен Что с ним случилось?

Антон Тронулся умом...

Соломон (Князю)
Любуйся, Князь, вот нежный твой бутон!

Князь (с ненавистью и отвращением)
Жасмен? О нет, подобие метлы,
Тень пустоты, щепоть сухой золы...

Жасмен (в сторону) Что с ним творится?

(Князю) Князь, прости меня.

Князь Ты кто? Что за чудовище? Огня!
Прочь от меня!

Антон Жасмен...

Жасмен Уйдем...

Князь Постой!

(Оба растеряны. Князь, заразительно сшеясь, подходит к Антону, поглаживает по плечу),
Ты здесь, Шакро, сынок любимый мой,
Ну, здравствуй, дорогой, какие толки
О нас с тобой?.. А где они?

Антон Кто?

Князь Волки!
Антон... и чувственная Клеопатра...
Лежат в обнимку... Как это пикантно!

Антон (зло, но несколько растерянно от неожиданности)
Опомнись, Князь, твой разговор напрасен.

Князь (гневно кричит)
Что? Цезаря ты называешь Князем?!

Антон (усмехаясь)
О, Цезарь был умен, отважен. Барс!
Ты - только тень, ничто. Пустой и лживый
фарс.

Снаружи слышатся звуки «Интернационала».

Князь (пятится, в страхе)
Они идут, идут опять...
Как призраки живые... страха не унять.

В проеме открытых дверей мечутся зловещие отблески пожара. С тревогой.
Что там?.. Бушует пламя, мир в огне...
На лицах кровь, кровь всюду. Душно мне!

(Вынимает из кармана револьвер, угрожающе).
Туда! Туда, где мщение врагам,
Во имя приобщения к богам!

(Стреляет в направлении пожара).
Так вот же вам!.. Пусть образумит вас
карающий металл!
Нет, Цезарь не игрушка.
Час настал!
Огонь!
Еще огонь!
Еще огонь!

Как бы увлекая в атаку, стреляет еще раз, бросается вовнутренние комнаты, там раздаются еще три-четыре выстрела. Лена, обхватив голову руками, плачет.

Жасмен Чудовищно!

Соломон Нелепо...

Антон Но... свирепо!

Соломон На помощь Князю... кто-нибудь, сюда!

Князь (выходит)
Какая помощь? Помощь? Никогда!
Но где Жасмен?
Мертва Жасмен моя!
О, нет, моим врагам не дамся я.
(смотрит на револьвер, зажатый в руке)
Свинец!
Свинец!
Спасительный свинец!

Целит себе в висок, стреляет, падает.

Лена О, горе!

(рыдая, бросается на труп)

Антон (горько усмехается)
Вот логический конец.

Соломон Ужасно! Дух слепым казнен недугом.

Князь (умирая, собрав последние силы)
Всех... надо истребить...

Соломон Увы!

Антон Князьям и цезарям награда. По заслугам!

Занавес

Əsl mətnWikisource (yeni pəncərədə açılır)CC BY-SA 4.0

TərcüməçiПереводчик не указан, 1982azeribooks.narod.ru (yeni pəncərədə açılır)

QeydПереводчик на странице не указан (по открытым источникам имя не установлено), по изданию: Перевод на русский язык. Издательство Язычы. Баку, 1982. Текст с сайта azeribooks.narod.ru (https://azeribooks.narod.ru/poezia/guseyn_djavid/knyaz.htm), набран с печатного издания и не вычитан.

Tərcümə təklif edin

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

Başlanğıc

Zabilistanda təlim meydanı. Səhər erkən… Coşğun muzika. Sadə qiyafəli, qumral saçlı Səyavüş bir köy d ə l i q a n l ı s i l ə qılıc təlimi yaparaq vuruşur. Bir yanda Z a l oğlu Rüstəmlə başqa cəngavərlər, bir yanda səmimi çöhrəli, ağsaçlı bir q a d ı n l a k ö y l ü q ı z l a r və dəliqanlılar tamaşa edərlər. Səyavüş arqadaşına üstün gəlir.Ümumi alqış.*

19323 dəq
Birinci pərdə

I SƏHNƏ**Keykavus sarayında son dərəcə parlaq bir salon… Bağçaya baqır, əlvan camlı, ipək pərdəli böyük pəncərələr… Coşqun musiqi ətrafı çıplatır. Gənc, əsmər, cazibəli, möhtəris baqışlı Südabə kölələr omuzuna yüklənmiş taxt-rəvan üzərində i k i c a r i y ə ilə bərabər gəlir. Açıq pəncərədən dışarıdakı ziyafəti seyr edər. Palabıyıq bir pişxidmət qapı önündə ayaqda durub baqır*

193218 dəq
İkinci pərdə

I SƏHNƏ**Yaqında bir köy, uzaqda Bəlx qəl’əsi görünür, səhnədə İran köylüləri daş, çamur daşıyaraq yeni qəl’ə yapmaqla məşğuldur. İçlərində qız və qadınlar da çalışır. Ətrafda iki çadır qurulmuş. Pərdə musiqi ilə açılır. İki zəbtiyyə mə’muru ağır yürüyən işçiləri qırbaçla vurub sür’ətli hərəkətə məcbur edər. İki bənna divar üstündə türkü söyləyərək çalışır.*

193224 dəq
Üçüncü pərdə

I SƏHNƏ**Ətrafda yalçın qayalar və yeşil ovalar… Uzaqda çoban düdüyü çalınır.*

193215 dəq

Başqa şairlərin şeirləri