Şeyx Mahmud Şəbüstəri · Məsnəvi
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
حقیقت- تجدد تعینات، به حسب اقتضای ذاتی، که نسبیهاند ونسبیت عرض، است و العرض لایبقی زمانین، و به حسب اقتضای منتسبین اعنی الوجود و العدم طالب و مشتاق عدماند، و بر سرعت تمام ساری و متحرک به مرکز فطرت ذاتی خوداند که عدم است، به مثابت جواهر به مراکز: و تری الجبال تحسبها جامدة و هی تمرمرالسحاب.حقیقت- ظهور سرعت سریان تعین در زمان از بدیهیات است، که در هر طرفةالعین حال را تجددی حاصل میشود تا درمرتبه خویش محکوم علیه نمیگردد به ادراک، چه هر یک از اجزای آنات او مانند نهر جاری و خط ممتد مینماید، همچنین تجدد تعین مکان و سرعت سریان آن ظاهر است، چه هر یک از اجزای جسم محیط که محل مکان است در حرکت مستدیر اقتضای اخفای جزو دیگر میکند و شبهت نیست که مکان مجموع اجزای آن جسم است و تجدد تعین حرکت از ضروریات است، از آنکه خروج از قوه به فعل جز به طریق تدریج صورت نه بندد، مگر به تصور مبداء و منتها و عدم سکون متحرک بینهما و چون زمان و مکان و حرکت درهر طرفةالعین مبدل گردد، ضرورت بود که جهات و اجسام و اعراض دیگر بدین و تیره روند که محقق است که هرآنی و جزوی را از مکان و حرکت با هر یک از معروضات ایشان نسبتی است غیر نسبت اول، و هر یکی در هر طرفةالعین به حسب لبس و خلع تعین وجودی و عدمی خاص مییابند، و این معنی را محبوس و مقید زمان و مکان درنیابد: بل هم فی لبس من خلق جدید.
Səadətnamə, 42نقل دارم از حجة الاسلامکه: «پدید آمد اندر این ایام
Kənzül-həqayiq, fəsil 6خشوع مومنان جان نماز استاز آن معنی که با او دوست راز است
Səadətnamə, 28منکر وحدتند جمله مجوستا چه گفته است گبرک منحوس
Gülşəni-raz, fəsil 51نگر کز چشم شاهد چیست پیدارعایت کن لوازم را بدینجا
Gülşəni-raz, fəsil 55شراب و شمع و شاهد را چه معنی استخراباتی شدن آخر چه دعوی است
Səadətnamə, 24رفت یک روز ابلهی نادانپیش خواجه محمد کُجُجان
Səadətnamə, 34مگر از شبلی آن یکی پرسیدچون ورا دید مرد دانش و دید
Mirat-ül-mühəqqiqin, fəsil 6بدان که تن مردم را اصل از خاک است و خاک به واسطۀ ادوار افلاک و شعاع کواکب و امتزاج و اعتدال عناصر صورت خاکی را بگذارد و به صورت نبات مکون شود. بعد از آن غذای حیوان شود و آنگاه حیوان غذای انسان گردد و شاید که آن نبات خود غذای انسان شود. فی الجمله آن غذا را در مقدمه، قوت جاذبه جذب کند و ماسکه نگاه دارد و هاضمه هضم کند و ممیزه کثیف را از لطیف جدا کند و دافعه کثیف را از راه اَمْعاء دفع کند و این حالات در معده باشد.آنگاه آنچه لطیف باشد از معده نقل کند به جگر به واسطۀ قوّۀ جاذبه و در جگر همان قوتهاهمین فعل کنند که درمعده کردند. آنگاه هرچه کثیف بود به سه قسمت گردد: یک قسم به زهره رود و صفرا شود. قسم دیگر به سپرز رودو سودا گردد و قسم دیگر به مثانه رود و بول شود. و آنگاه هرچه لطیف باشد به عروق رود خون شود و در عروق همین قوتها یک بار دیگر همان عملها کنند و لطیف از کثیف جدا کنند.
Gülşəni-raz, fəsil 9تو از عالم همین لفظی شنیدیبیا برگو که از عالم چه دیدی؟
Səadətnamə, 16با وجود تو خود کدام وجودکس عدم را نهاد نام وجود
Səadətnamə, 35دید بابا حسن ز رنج وفاتعامیی اوفتاده در سکرات
Səadətnamə, 83رو تن و جان خویش را بشناستا به قرآن رسی ز روی قیاس
Səadətnamə, 84خواجه عبدالرحیم تبریزیبس نکو گفت اگر تو نستیزی
Səadətnamə, 111روزهای خدا وقایع اوسترتبۀ هستی صنایع اوست
Kənzül-həqayiq, fəsil 7چو دانستی عماد دین صلوه استاز آن پس در پیش آتو الزکوه است
Səadətnamə, 7هدهدی را مگر ز طالع شومگذر افتاد بر خرابۀ بوم
Kənzül-həqayiq, fəsil 11ز بعد او دگر رکن جهاد استکه صاحب شرع اندر دین نهاد است
Gülşəni-raz, fəsil 13به اصل خویش یک ره نیک بنگرکه مادر را پدر شد باز و مادر
Gülşəni-raz, fəsil 15دگر کردی سؤال از من که من چیستمرا از من خبر کن تا که «من» کیست؟
Gülşəni-raz, fəsil 17دگر گفتی مسافر کیست در راهکسی کو شد ز اصلِ خویش آگاه
Səadətnamə, 30ذات حق در جهات مینایدکم نگردد ز هیچ و نفزاید
Səadətnamə, 41خانۀ زال داشت یک روزنتنگ مانند منفذ سوزن
Səadətnamə, 43هست موصوف آن صفات عظامایزد ذوالجلال و الاکرام
Səadətnamə, 45خود جز او نیست عارف و معروفاوست وصف، اوست واصف و موصوف
Səadətnamə, 47فلسفی کرد نفی جمله صفاتزان سبب شد معطل اندر ذات
Səadətnamə, 56بدعت اول از فلاسفه خاستروی نار است، فلسفی آراست
Səadətnamə, 80علم و سمع و بصر، کلام و حیاتنفی کردند منکران صفات
Səadətnamə, 82حرف و صوتی کز اصطکاک هواستچون توان گفت کان کلام خداست
Səadətnamə, 91نصّ قرآن به نام خالق ماوارد است قوله «له الاسما»