Şeyx Mahmud Şəbüstəri
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
حقیقت- تجدد تعینات، به حسب اقتضای ذاتی، که نسبیهاند ونسبیت عرض، است و العرض لایبقی زمانین، و به حسب اقتضای منتسبین اعنی الوجود و العدم طالب و مشتاق عدماند، و بر سرعت تمام ساری و متحرک به مرکز فطرت ذاتی خوداند که عدم است، به مثابت جواهر به مراکز: و تری الجبال تحسبها جامدة و هی تمرمرالسحاب.حقیقت- ظهور سرعت سریان تعین در زمان از بدیهیات است، که در هر طرفةالعین حال را تجددی حاصل میشود تا درمرتبه خویش محکوم علیه نمیگردد به ادراک، چه هر یک از اجزای آنات او مانند نهر جاری و خط ممتد مینماید، همچنین تجدد تعین مکان و سرعت سریان آن ظاهر است، چه هر یک از اجزای جسم محیط که محل مکان است در حرکت مستدیر اقتضای اخفای جزو دیگر میکند و شبهت نیست که مکان مجموع اجزای آن جسم است و تجدد تعین حرکت از ضروریات است، از آنکه خروج از قوه به فعل جز به طریق تدریج صورت نه بندد، مگر به تصور مبداء و منتها و عدم سکون متحرک بینهما و چون زمان و مکان و حرکت درهر طرفةالعین مبدل گردد، ضرورت بود که جهات و اجسام و اعراض دیگر بدین و تیره روند که محقق است که هرآنی و جزوی را از مکان و حرکت با هر یک از معروضات ایشان نسبتی است غیر نسبت اول، و هر یکی در هر طرفةالعین به حسب لبس و خلع تعین وجودی و عدمی خاص مییابند، و این معنی را محبوس و مقید زمان و مکان درنیابد: بل هم فی لبس من خلق جدید.
Kənzül-həqayiq, fəsil 6خشوع مومنان جان نماز استاز آن معنی که با او دوست راز است
Səadətnamə, 42نقل دارم از حجة الاسلامکه: «پدید آمد اندر این ایام
Gülşəni-raz, fəsil 51نگر کز چشم شاهد چیست پیدارعایت کن لوازم را بدینجا
Mirat-ül-mühəqqiqin, fəsil 6بدان که تن مردم را اصل از خاک است و خاک به واسطۀ ادوار افلاک و شعاع کواکب و امتزاج و اعتدال عناصر صورت خاکی را بگذارد و به صورت نبات مکون شود. بعد از آن غذای حیوان شود و آنگاه حیوان غذای انسان گردد و شاید که آن نبات خود غذای انسان شود. فی الجمله آن غذا را در مقدمه، قوت جاذبه جذب کند و ماسکه نگاه دارد و هاضمه هضم کند و ممیزه کثیف را از لطیف جدا کند و دافعه کثیف را از راه اَمْعاء دفع کند و این حالات در معده باشد.آنگاه آنچه لطیف باشد از معده نقل کند به جگر به واسطۀ قوّۀ جاذبه و در جگر همان قوتهاهمین فعل کنند که درمعده کردند. آنگاه هرچه کثیف بود به سه قسمت گردد: یک قسم به زهره رود و صفرا شود. قسم دیگر به سپرز رودو سودا گردد و قسم دیگر به مثانه رود و بول شود. و آنگاه هرچه لطیف باشد به عروق رود خون شود و در عروق همین قوتها یک بار دیگر همان عملها کنند و لطیف از کثیف جدا کنند.
Gülşəni-raz, fəsil 55شراب و شمع و شاهد را چه معنی استخراباتی شدن آخر چه دعوی است
Kənzül-həqayiq, fəsil 7چو دانستی عماد دین صلوه استاز آن پس در پیش آتو الزکوه است
Kənzül-həqayiq, fəsil 11ز بعد او دگر رکن جهاد استکه صاحب شرع اندر دین نهاد است
Səadətnamə, 28منکر وحدتند جمله مجوستا چه گفته است گبرک منحوس
Kənzül-həqayiq, fəsil 14چو میخواهی بدانی نفس و شیطانتو شیطان کفر نفس خویش میدان
Səadətnamə, 24رفت یک روز ابلهی نادانپیش خواجه محمد کُجُجان
Səadətnamə, 34مگر از شبلی آن یکی پرسیدچون ورا دید مرد دانش و دید
Səadətnamə, 111روزهای خدا وقایع اوسترتبۀ هستی صنایع اوست
Həqqül-yəqin, fəsil 1ای پیداتر از هر پیدائی، و ای آشکارتر از هر هویدائی، پیدائی تو با پنهانی تو سازگار، و پنهانی تو چون پیدائی تو آشکار،نه پیدائی ترا از پنهانی میان، و نه پنهانی ترا از پیدائی کران. ای هستی که هیچ نیستی در هستی تو فرود نیاید،وهیچ نیستی هستی ترا نشاید، نسبت هستی تو با نیستیها: کل یوم هو فی شأن، و نسبت نیستیها با هستی تو: کل من علیها فان. یگانگی تو در ازل و ابد بر یک قرار، منزه و مبرا از اضافت و نسبت اندک وبسیار. آن کیست که ترا داند تا بر تو ثنا خواند، هم سپاس تست که حضرت عزت ترا سزاوار است، و ستایش تست که بر جناب تو در کار است. و درود و سلام حضرت پاک تو و پاکان حضرت تو بر روان حامد: انت کما اثنیت، و شاهد: و ما رمیت اذرمیت، نقطۀ بدایت جمال: کنت نبیاً و آدم بین الماء و الطین، و زبدۀ نهایت کمال و لکن رسول اللّه و خاتم النبیین، ناظر: لقد رای من آیات ربه الکبری و سامع: فاوحی الی عبده ما اوحی. محرم سرای اسری، صدر صفۀ اصطفی، محمد مصطفی، علیه من الصلوات افضلها- و صد هزاران هزار آفرین، بر اهل بیت پاک و پاک آئین و یاران گزین او، که صف پیشین و صنف گزین ولایتاند، باد.ای جان عزیز این کتاب که مسما است به حق الیقین فی معرفة رب العالمین، حضرت عزت از خزانۀ غیب بدین ضعیف کرامت فرمود، مشتمل است بر هشت باب به ازای درهای بهشت، و هر بابی از آن مشتمل بر حقایق و دقایق و لطایف و ترتیب بابها این است:
Kənzül-həqayiq, fəsil 8چنین گویند مردی بود قصاببخیلی کز بخیلی بود در تاب
Gülşəni-raz, fəsil 9تو از عالم همین لفظی شنیدیبیا برگو که از عالم چه دیدی؟
Gülşəni-raz, fəsil 13به اصل خویش یک ره نیک بنگرکه مادر را پدر شد باز و مادر
Gülşəni-raz, fəsil 15دگر کردی سؤال از من که من چیستمرا از من خبر کن تا که «من» کیست؟
Səadətnamə, 16با وجود تو خود کدام وجودکس عدم را نهاد نام وجود
Gülşəni-raz, fəsil 17دگر گفتی مسافر کیست در راهکسی کو شد ز اصلِ خویش آگاه
Kənzül-həqayiq, fəsil 33ندانی چیست تحقیق ترازوکه میسنجد عمل بی دست و بازو
Səadətnamə, 35دید بابا حسن ز رنج وفاتعامیی اوفتاده در سکرات
Səadətnamə, 41خانۀ زال داشت یک روزنتنگ مانند منفذ سوزن
Səadətnamə, 43هست موصوف آن صفات عظامایزد ذوالجلال و الاکرام
Səadətnamə, 83رو تن و جان خویش را بشناستا به قرآن رسی ز روی قیاس
Səadətnamə, 84خواجه عبدالرحیم تبریزیبس نکو گفت اگر تو نستیزی
Səadətnamə, 91نصّ قرآن به نام خالق ماوارد است قوله «له الاسما»
Səadətnamə, 123چیست جلّ المتاع چرخ کهنجز مکان و زمان بی سر و بن
Kənzül-həqayiq, fəsil 1به نام آن که اول کرد و آخربه نام آن که باطن کرد و ظاهر
Həqqül-yəqin, fəsil 4مقدمه- شدت ظهور مدرک مانع ادراک بود، به مثابت ظلمتی که از ادراک قرص آفتاب به دیده رسد: واضله اللّه علی علم.دیگر- ادراک ادراک جز به واسطۀ امری داخلی و یا خارجی حاصل نشود که آن آیات آفاق و انفس است: ان فی خلق السموات والارض و اختلاف اللیل و النهار لآیات لاولی الالباب.