Səadətnamə, 37

ابلهی را چه گفت نرادیکه مرا کن به نرد ارشادی

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi3 dəq
Gülşəni-raz, fəsil 42

اگرچه خور به چرخ چارمین استشعاعش نور و تدبیر زمین است

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi2 dəq
Gülşəni-raz, fəsil 48

قدیم و مُحْدَث از هم خود جدا نیستکه از هستی است، باقی دائما نیست

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi1 dəq
Səadətnamə, 49

شبهۀ اول از پی تلبیسز خرد خاست در ره ابلیس

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi1 dəq
Səadətnamə, 50

هست از این قوم ناصرخسروکه کند کهنه بدعتی را نو

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi2 dəq
Səadətnamə, 58

مثل چرخ و شکلهای غریببشنو از من کنون علی الترتیب

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi1 dəq
Gülşəni-raz, fəsil 59

بت اینجا مظهر عشق است و وحدتبود زنار بستن عقد خدمت

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi2 dəq
Səadətnamə, 59

کلی آن اگرچه بی ریب استلیک جزوی که حکم بر غیب است

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi2 dəq
Səadətnamə, 64

اندرین قول هم ز کور دلیژاژکی خورده است معتزلی

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi1 dəq
Səadətnamə, 66

کردن و ترک فعل یکسانستهمه در قدرت و در امکانست

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi1 dəq
Səadətnamə, 73

آن نبینی که پرتو خورشیدچون کند میوۀ سیاه سپید

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi1 dəq
Səadətnamə, 75

علم و قدرت هر آنکه کرد انکاربه ارادت نیاورد اقرار

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi1 dəq
Səadətnamə, 76

حی و قیوم آن سمیع بصیرکه ندارد مثال و شبه و نظیر

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi1 dəq
Səadətnamə, 77

هر کجا علم و قدرت است آن شیسامع است و بصیر و مدرک و حی

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi1 dəq
Səadətnamə, 81

متکلم خدای رب رحیمبه کلامی که همچو اوست قدیم

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi1 dəq
Səadətnamə, 93

اسم باری است چون طلسم وجودبر عدم زو فتاده نام وجود

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi2 dəq
Səadətnamə, 94

بونجیب آنکه بود شیخ مهینچونکه کردی به سالکی تلقین

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi3 dəq
Səadətnamə, 97

نسبت فعل را به مظهر و سازکسب خوانند بر طریق مجاز

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi1 dəq
Səadətnamə, 105

ماسوی اللّه را عَلَم عالماز حدث شد که هست ضد قدم

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi1 dəq
Səadətnamə, 114

نفس را نیست مادت و مدّتقالب او راست آلت و عدّت

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi1 dəq
Səadətnamə, 120

رازقی کو بود سزای سپاسجز که «ذوالقوّة متین» مشناس

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi2 dəq
Səadətnamə, 125

کشتی​یی دان روان بر آب روانروز و شب هیأت زمان و مکان

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi1 dəq
Səadətnamə, 126

امر فرمود ایزد رحمانهمۀ خلق را ز انس و ز جان

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi1 dəq
Səadətnamə, 128

گفت یک روز نازنین خاتونکادمی زاده عاجز است و زبون

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi1 dəq
Gülşəni-raz, fəsil 2

گذشته هفت و ده از هفتصد سالز هجرت ناگهان در ماه شوال

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi7 dəq
Mirat-ül-mühəqqiqin, fəsil 2

بدان که نفس طبیعی عبارت از قوّتی است که اجزای جسم را نگذارد تا از یکدیگر متلاشی شود، و نفس طبیعی را دو خدمتکار است که یکی را خِفَّت گویند و دیگری را ثقل. و خفت عبارت از قوتی باشد که مایل محیط بود و ثقل بر عکس او.و نفس نباتی عبارت از قوتی باشد که جسم را در طول و عرض و عمق بکشد و بزرگ گرداند و نفس طبیعی خادم نفس نباتی باشد و نفس نباتی را به غیر از او هشت خادم دیگر باشد چون: جاذبه و ماسکه و هاضمه و ممیزه و دافعه و مصوره و مولده و منمیه.

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi14 dəq
Həqqül-yəqin, fəsil 3

چون محقق شد که ادراک هستی جزوی کل هستی​ها را ضروری است بباید دانست که وقت​ها ادراک هستی کلی مظهر و آئینه ادراک جزوی بود و این مقام معرفت است. نص: اولم یکف بربک و اللّه نور السماوات و الارض و من عرف نفسه فقد عرف ربه مبین این مقام است. و گاه عکس این بود که مقام علم است.و آیات: سنریهم آیاتنا فی الآفاق و فی انفسکم افلا تنصرون مبین این مقام است. بلکه بیشتر آیات تنزیل و اخبار و آثار در این قسم وارد است، از آنکه به افهام اقرب است و مستلزم ادراک ادراک است، که حکمت بعثت رسل و انبیا است. آنچنان که بیان کرده شود. انما انت مذکر، کلا انها تذکرة.حقیقت- نفس ادراک فطری یعنی معرفت بسیط قابل تفکر نیست، که تحصیل حاصل محال است، بلکه تفکر حجاب آن می​گردد و از این جهت فرمود: لاتتفکروا فی ذات اللّه، بلکه محل تفکر ادراک ادراک است بواسطۀ آیات و بدین سبب تفکر را به آیات حواله فرمود که: و یتفکرون فی خلق السماوات و الارض. قل انظروا ماذا فی السماوات و الارض.

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi15 dəq
Mirat-ül-mühəqqiqin, fəsil 4

بدان که هرچه عدم او ضروری بود او را ممتنع الوجود خوانند و هر چه وجود او ضروری بود او را واجب الوجود گویند و هر چه وجود و عدم او هیچ کدام ضروری نبود او را ممکن الوجود خوانند. اکنون بدان که هر چه موجود است یا واجب الوجود است یا ممکن الوجود، بجهت آنکه موجود دروجود خود به غیری محتاج هست یا نیست.اگر در وجود خود به غیری محتاج نیست، آن را واجب الوجود خوانند چنانکه حق سبحانه و تعالی، و اگر در وجود خود محتاج است به غیری، او را ممکن الوجود خوانند و اینجا اثبات واجب الوجود ظاهر شد چرا که ممکنات موجودند و وجود ممکنات البته از غیری باشد و آن غیر هر آینه منتهی شود به واجب الوجود. و دیگر آنکه تا واجب الوجود نباشد ممکن الوجود را ممکن نتوان گفت، یعنی تا اول محتاجٌ الیه نباشد نتوان گفت که فلان چیز محتاج است به فلان چیز، پس واجب الوجود ثابت شد و ممکن الوجود در بقای وجود اگر محتاج نباشد به غیری، آن را جوهر گویند و اگر باشد آن را عرض خوانند و بدان که بقای وجود غیر وجود است؛ بجهت آنکه دو کس را می​بینیم یکی تا ده سال بیش نمی​ماند و یکی تا صد سال می​ماند و هر دو در وجود شریکند، بجهت آنکه در حال حیات هر دو بر هر دو صادق است که موجودند؛ اما بقای وجود این صد سال است و بقای وجود آن دیگر ده سال. پس معلوم شد که بقای وجود غیر وجود است. پس ممکنات یا جوهر باشند یا عرض.

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi8 dəq
Həqqül-yəqin, fəsil 9

حقیقت- چون محقق گشت که مبداء عبارت است از ظهور هستی در نیستی، معاد عبارت بود از ظهور نیستی در هستی، چه مبدأ و معاد متقابلانند: کما بدانا اول خلق نعیده.حقیقت- ظهور هستی در نیستی اظهار و ایجاد خلق است و ظهور نیستی در هستی اخفاء، و اعدام و موت، مبداء چون ظهور هستی بود در نیستی: الست بربکم قالوا بلی. معاد ظهور هستی باشد در حقیقت خودش: لمن الملک الیوم للّه الواحد القهار.

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi11 dəq
Kənzül-həqayiq, fəsil 9

ز خشم و شهوت و از حرص و کینهتهی کن ای پسر امروز سینه

Şeyx Mahmud ŞəbüstəriMəsnəvi2 dəq