Yeddi gözəl, fəsil 32
Məsnəvi nədir?
Məsnəvi: hər beyti öz qafiyəsi ilə gələn uzun nəzm, adətən dastan və ya hekayə.
روز آدینه کاین مقرنس بیدخانه را کرد از آفتاب سپید
شاه با زیور سپید بهنازشد سوی گنبد سپید فراز
زهره بر برج پنجم اقلیمشپنج نوبت زنان به تسلیمش
تا نزَد بر ختن طلایه زنگشه ز شادی نکرد میدان تنگ
چون شب از سرمهٔ فلکپروردچشم ماه و ستاره روشن کرد
شاه ازآن جاننواز دلدادهشبنشین سپیدهدمزاده
خواست تا از صدای گنبد خویشآرد آواز ارغنونش پیش
پس ازآن کهآفرینی آن دلبندخواند بر تاج و بر سریر بلند
وان دعاها که دولت افزایدوانچنان تاج و تخت را شاید
گفت شه چون ز بهر طیبت خواستآنچه از طیبت من آید راست
مادرم گفت و او زنی سره بودپیرهزن گرگ باشد او بره بود
کهآشنایی مرا ز همزادانبرد مهمان که خانش آبادان
خوانی آراسته نهاد به پیشخوردهایی چه گویم از حد بیش
بره و مرغ و زیربای عراقگردهها و کلیچهها و رقاق
چند حلوا که آن نبودش نامبرخی از پسته برخی از بادام
میوههای لطیفِ طبعفریباز ری انگور و از سپاهان سیب
بگذر از نار! نُقل مستان بودخود همه خانه نارپستان بود
چون به اندازه زآن خورش خوردیمبه می آهنگِ پرورش کردیم
درهم آمیختیم خنداخندمن و چون من فسانهگویی چند
هرکسی سرگذشتی از خود گفتیکی از طاق و دیگری از جفت
آمد افسانه تا به سیمبریشهد در شیر و شیر در شکری
دلفریبی که چون سخن گفتیمرغ و ماهی برآن سخن خفتی
برگشاد از عقیق چشمهٔ نوشعاشقانه برآورید خروش
گفت شیرینسخن جوانی بودکز ظریفی شکرستانی بود
عیسییی گاهِ دانشآموزییوسفی وقتِ مجلسافروزی
آگه از علم و از کفایت نیزپارساییش بهتر از همه چیز
داشت باغی به شکل باغ ارمباغها گرد باغ او چو حرم
خاکش از بویِ خوش عبیرسرشتمیوههایش چو میوههای بهشت
همه دل بود چون میانهٔ نارهمه گل بود بی میانجیِ خار
تیز خاری که در گلستان بوداز پی چشمزخم بستان بود
آب در زیر سروهای جوانسبزه در گرد آبهای روان
مرغ در مرغ برکشیده نواارغنون بسته در میان هوا
سروبن چون زمردین کاخیقمرییی بر سریر هر شاخی
زیر سروَش که پای در گل بودبه نوا داده هرکه را دل بود
برکشیده ز خط پرگارشچار مهره به چار دیوارش
از بناهای برکشیده به ماهچشم بد را نبود در وی راه
در تمنای آنچنان باغیبر دل هر توانگری داغی
مرد هر هفتهای ز راه فراغبه تماشا شدی به دیدن باغ
سرو پیراستی سمن کِشتیمشک سودی و عنبر آغشتی
تازه کردی به دست نرگس جامسبزه را دادی از بنفشه پیام
ساعتی گرد باغ برگشتیباز بگذاشتی و بگذشتی
رفت روزی به وقت پیشینگاهتا درآن باغ روضه یابد راه
باغ را بسته دید در چون سنگباغبان خفته بر نوازش چنگ
باغ پُرشور ازآن خوشآوازیجاننوازان در او به جانبازی
رقص بر هر درختی افتادهمیوه دل برده بلکه جان داده
خواجه کهآواز عاشقانه شنیدجانش حاضر نبود و جامه درید
نه شکیبی که برگراید سرنه کلیدی که برگشاید در
در بسی کوفت کس نداد جوابسرو در رقص بود و گل در خواب
گرد بر گرد باغ برگردیددر همه باغ هیچ راه ندید
بر در خویشتن چو بار نیافترکن دیوار خویشتن بشکافت
شد درون تا کند تماشاییصوفیانه برآورَد پایی
گوش بر نغمهٔ ترانه نهددیدن باغ را بهانه نهد
شورش باغ بنگرد که ز کیست!باغ چون است و باغبان را چیست؟
زآن گلی چند بوستان افروزکه در آن بوستان بدند آنروز
دو سمنسینه بلکه سیمینساقبر در باغ داشتند یتاق
تا برآن حورپیکرانِ چو ماهچشم نامحرمی نیابد راه
چون درون رفت خواجه از سوراخیافتندش کنیزکان گستاخ
زخم برداشتند و خستندشدزد پنداشتند و بستندش
خواجه در داده تن بدان خواریاز چه؟ از تهمت گنهکاری
بعد از آزردنش به چنگ و به مشتبانگهایی برو زدند درشت
کای ز داغ تو باغ ناخشنودنیست اینجا نقیب باغ چه سود
چون به باغ کسان درآید دزدزدنش هست باغبان را مزد
ما که لختی به چوب خستیمتشاید ار دست و پای بستیمت
تا تو ای نقبزن درین پرگاردر گذاری درآیی از دیوار
مرد گفتا که باغ باغ منستبر من این دود از چراغ منست
با دری چون دهان شیر فراخچون درایم چو روبه از سوراخ
هرکه در ملک خود چنین آیدملک ازو زود بر زمین آید
چون کنیزان نشان او دیدندوز نشانهای باغ پرسیدند
یافتندش دران گواهی راستمهر بنشست و داوری برخاست
صاحب باغ چون شناخته شدهر دو را دل به مهر آخته شد
آشتی کردنش روا دیدندزانکه با طبعش آشنا دیدند
شاد گشتند از آشنایی اوسعی کردند در رهایی او
دست و پایش ز بند بگشادندبوسه بر دست و پای او دادند
عذرها خواستند بسیارشهر دو یکدل شدند در کارش
پس به عذری که خصم یار شودرخنهٔ باغ استوار شود
خار بردند و رخنه را بستندوز شبیخونِ رهزنان رستند
بنشستند پیش خواجه به نازباز گفتند قصههای دراز
که درین باغ چون شکفته بهارکه ازو خواجه باد برخوردار
میهمانییست دلستانان راماهرویان و مهربانان را
هر زن خوبرو که در شهرستدیده را از جمال او بهرست
همه جمع آمده، درین باغندشمعِ بیدود و نقشِ بیداغند
عذر آنرا که با تو بد کردیمخاک در آبخورد خود کردیم
خیز و با ما یکی زمان بِخْرامتا برآری ز هرکه خواهی کام
روی درکش به کُنجِ پنهانیشادمان بین درآن گلافشانی
هر بتی را که دل درو بندیمِهر بر وی نهی و بِپْسَندی
آوریمش به کنج خانهٔ توتا نهد سر بر آستانهٔ تو
خواجه را کآن سخن به گوش آمدشهوت خفته در خروش آمد
گرچه در طبع پارسایی داشتطبع با شهوت آشنایی داشت
مردیاش مردمیاش را بِفْریفتمرد بود، از دَم ِ زنان نَشْکیفت
با سمنسینگانِ سیماندامپای برداشت بر امید تمام
تا به جایی رسیدشان ناوردکه بدانجای دل قرار آورد
پیش آن شاهدانِ قصرِ بهشتغرفهای بود برکشیده ز خشت
خواجه بر غرفه رفت و بست درشبازگشتند رهبران ز برش
بود در نافِ غرفه سوراخیروشنی تافته درو شاخی
چشم خواجه ز چشمهٔ سوراخچشمه تنگ دید و آب فراخ
کرده بر هر طرف گلافشانیسیمساقی و نارپستانی
روشنانی چراغ دیده همهخوشتر از میوهٔ رسیده همه
هر عروس از ره دلانگیزیکرده بر سور خود شکرریزی
اژدهایی نشسته بر گنجشبه ترنجی رسیده نارنجش
نارِ پستان بدید و سیبِ زنخنام آن سیب بر نبشته به یخ
بود در روضهگاه آن بستانچمنی بر کنار سروستان
حوضهای ساخته ز سنگ رخامحوض کوثر بدو نوشته غلام
میشد آبی چو آب دیده در اوماهیانی ستم ندیده در او
گرد آن آبدان رو شستهسوسن و نرگس و سمن رسته
آمدند آن بتان خرگاهیحوض دیدند و ماه با ماهی
گرمی آفتاب تافتهشانوآب چون آفتاب یافتهشان
سوی حوض آمدند نازکنانگره از بندِ فوطه بازکُنان
صدره کندند و بینقاب شدندوز لطافت چو دُر در آب شدند
میزدند آب را به سیم مرادمینهفتند سیم را به سواد
ماه و ماهی روانه هردو در آبماه تا ماهی اوفتاده به تاب
ماه در آب چون درم ریزدهر کجا ماهیی است برخیزد
ماه ایشان در آن درم ریزیخواجه را کرد ماهی انگیزی
ساعتی دست بند میکردندبر سمن ریشخند میکردند
ساعتی بَر به بَر درافشردندنار و نارنج را کرو کردند
این شد آن را به مار میترساندمار میگفت و زلف میافشاند
بیستون همه ستون انگیزکشته فرهاد را به تیشه تیز
جوی شیری که قصر شیرین داشتسر بدان حوضهای شیرین داشت
خواجه کان دید، جای صبر نبودیاری و یارگی نداشت چه سود؟!
بود چون تشنهای که باشد مستآب بیند بر او نیابد دست
یا چو صرعی که ماه نو بیندبرجهد گاه و گاه بنشیند
سوی هر سرو قامتی میدیدقامتی نی قیامتی میدید
رگ به رگ خونش از گرفتن جوشاز هر اندام برکشید خروش
ایستاده چو دزد پنهانیوانچه دانی چنانکه میدانی!
خواست تا در میان جهد گستاخمرغش از رخنه، مارش از سوراخ
لیک مارش نکرد گستاخیاز چه؟ از راه تنگ سوراخی
شستهرویان چو روی گل شستندچون سمن بر پرند گل رستند
آسمانگون پرند پوشیدندبر مه آسمان خروشیدند
در میان بود لعبتی چنگیپیشِ رومیرخش همه زنگی
آفتابی هلالْ غبغبِ اورطبی، ناگزیده کس لب او
غمزش از غمزه تیز پیکانترخندش از خنده شکر افشانتر
اوفتاده ز سرو پر بارشنار در آب و آب در نارش
به فریبی هزار دل بردههرکه دیده برابرش مرده
چون به دستانزدن گشادی دستعشق هشیار و عقل گشتی مست
خواجه بر فتنهای چنان از دورفتنهتر زانکه هندوان بر نور
زاهد از راه رفت پنهانیکافری بین زهی مسلمانی
بعد یک ساعت آن دو آهو چشمکهآتش برق بودشان در پشم
وآهوانگیز آن ختن بودندآهوان را به یوز بنمودند
آمدند از ره شکر باریکرده زیر قصب کلهداری
خواجه را در حجابگه دیدندحاجبانه ز کار پرسیدند
کز همه لعبتان حور نژادمیل تو بر کدام حور افتاد؟
خواجه نقشی که در پسند آورددر میانِ دو نقشبند آورد
این نگفته هنوز، برجستندگفتی آهو نه شیر سرمستند
آن پریزاده را به تنبل و رنگآوریدند با نوازش چنگ
به طریقی که کس گمان نبردور برد زان دو شحنه جان نبرد
طرفه را چون به غرفه پیوستندغرفه را طرفه بین که دربستند
خواجه زان بیخبر که او اهل استیار او اهل و کار او سهل است
وان بت چنگزن که تاخته بودکار او را چو چنگ ساخته بود
گفته بودندش آن دو مایهٔ نازقصه خواجهٔ کنیز نواز
وان پریپیکر پسندیدهدل درو بسته بود نادیده
چون درو دید ازان بهیتر بودآهنش سیم و سیم او زر بود
خواجه کز مهر ناشکیب آمدبا سهی سرو در عتیب آمد
گفت نام تو چیست؟ گفتا بختگفت جایت کجاست؟ گفتا تخت
گفت اصل تو چیست؟ گفتا نورگفت چشم بد از تو؟ گفتا دور
گفت پردت چه پرده؟ گفتا سازگفت شیوت چه شیوه؟ گفتا ناز
گفت بوسه دهیام؟ گفتا شصتگفت هان وقت هست؟ گفتا هست
گفت آیی به دست؟ گفتا زودگفت باد این مراد؟ گفتا بود
خواجه را جوش از استخوان برخاستشرم و رعنایی از میان برخاست
زلف دلبر گرفت چون چنگشدر بر آورد چون دل تنگش
بوسه و گاز بر شکر میزداز یکی تا ده و ز ده تا صد
گرم شد بوسه در دلانگیزیداد گرمی نشاط را تیزی
خاست تا نوش چشمه را خاردمُهر از آب حیات بردارد
چون درامد سیاه شیر به گورزیر چنگ خودش کشید به زور
جایگه سست بود سختی یافتخشت بر خشت رخنهها بشکافت
غرفه دیرینه بُد، فرود آمدکار نیکان به بد نینجامد
این ز مویی و آن به مویی رستاین ازین سو شد آن ازان سو جست
تا نبینندشان بران سر راهدور گشتند ازان فراخیگاه
خواجه گوشه گرفت از آن غم و دردرفت در گوشهای و غم میخورد
شد کنیزک، نشست با یارانبر دو ابرو گره، چو غمخواران
رنجهای گذشته پیش نهادچنگ را بر کنار خویش نهاد
نالهٔ چنگ را چو پیدا کردعاشقان را ز ناله شیدا کرد
گفت کز چنگ من به نالهٔ رودباد بر خستگان عشق درود
عاشق آن شد که خستگی داردبه درستی شکستگی دارد
عشق پوشیده چند دارم؟ چند؟عاشقم عاشقم به بانگ بلند
مستی و عاشقیم برد ز دستصبر ناید ز هیچ عاشق مست
گرچه بر جان عاشقان خواریستتوبه در عاشقی گنهکاریست
عشق با توبه آشنا نبودتوبه در عاشقی روا نبود
عاشق آن به که جان کند تسلیمعاشقان را ز تیغ تیز چه بیم؟
ترک چنگی چو دُر ز لعل افشاندحسب حالی بدین صفت برخواند
آن دو گوهر که رشتهکش بودنددر نشاط و سماع خوش بودند
در دل افتادشان که در دو چراغتندبادی رسیده است به باغ
یوسف یاوه گشته را جستندچون زلیخا ز دامنش رستند
باز جستندش از حقیقت کارداد شرحی که گریه آرد بار
هر دو تشویر کار او خوردندباز تدبیر کار او کردند
کامشب این جایگه وطن سازیماز تو با کار کس نپردازیم
نگذاریم بر بهانهٔ خویشکه کس امشب رود به خانهٔ خویش
مگر آن ماه را که دلبر تستامشب اندر کنارگیری چست
روز روشن سپید کار بودشب تاریک پردهدار بود
کاین سخن گفته شد روانه شدندبا بتان بر سر فسانه شدند
شب چو زیر سمور انقاسیکرد پنهان دواج بر طاسی
تیغِ یکمیخِ آفتاب گذشتجوشنِ شب هزارمیخی گشت
آمدند آن بتان وفا کردندوان صنم را بدو رها کردند
سرو تشنه به جوی آب رسیدآفتابی به ماهتاب رسید
جای خالی و آنچنان یاریکه کند صبر در چنان کاری؟!
خواجه را در عروقِ هفتاندامخون به جوش آمده به جستن کام
وانچه گفتن نشایدش با کسبا تو گفتم نعوذبالله و بس
خواست تا دُر به لعل سفته شودطوق با طاق هر دو جفته شود
گربهٔ وحشی از سر شاخیدید مرغی به کنج سوراخی
جست بر مرغ و بر زمین افتادصدمهای بر دو نازنین افتاد
هر دو جَستند دلرمیده ز جایتاب در دل فتاده تک در پای
دور گشتند نارسیده به کامتابه پخته بین که چون شد خام!
نوشلب رفت پیش نوشلبانچنگ را برگرفت نیمشبان
چنگ میزد به چنگ در میگفتکهارغوان آمد و بهار شکفت
سروبن برکشید قد بلندخندهٔ گل گشاد حقهٔ قند
بلبل آمد نشست بر سر شاخروزبازارِ عیش گشت فراخ
باغبان باغ را مُطرّا کردشاهی آمد درو تماشا کرد
جام میدید و برگرفت به دستسنگی افتاد و جام را بشکست
ای به تاراج برده هرچه مراستجز به تو کار من نگردد راست
گرچه با تو ز کار خود خجلمبی توی نیست در حساب دلم
رازدارانِ پردهٔ سازَشآگهی یافتند از رازش
باز رفتند و غصه میخوردندخواجه را جستجوی میکردند
باز رفتند و غصه میخوردندخواجه را جستجوی میکردند
خواجه چون بندگانِ روغندزددر رهش حجرهای گرفته به مزد
در خزیده به جویباری تنگزیر شمشاد و سرو، بید و خدنگ
خیره گشته ز خامتدبیریبر دمیده ز سوسنش خیری
باز جستند از آنچه داشت نهفتیک به یک با دو رازدار بگفت
فرض گشت آن نهفتهکاران راکه به یاری رسند یاران را
بازگشتند و راه بگشادندآب گل را به گل فرستادند
آمد آن دستگیرِ دستانسازمهر نوکرده مهربان را باز
خواجه دستش گرفت و رفت از پیشتا به جایی که دید لایق خویش
تاک بر تاک شاخهای درختبسته بر اوج کله تخت به تخت
زیر آن تخت پادشاهی تاختبه فراغت نشستگاهی ساخت
دلستان را به مهر پیش کشیدچون دل اندر کنار خویش کشید
زاد سروی بدان خرامانیچون سمن بر بساط سامانی
در کنارش کشید و شادی کردسرو با گل قران بادی کرد
خواجه را مه درآمده به کناردست بر کار و پای رفته ز کار
مهرهٔ خواجه خانهگیر شدههمبساطش گرو پذیر شده
چون بران شد که قلعه بستاندآتشی را به آب بنشاند
موش دشتی مگر ز تاک بلنددیده بُد آخته کدویی چند
کرد چون مرغ بر رسن پروازاز کدوها رسن بُرّید به گاز
بر زمین آمد آنچنان حبلیهر کدویی به شکل چون طبلی
بانگ آن طبل رفت میل به میلطبل و آنگه چه طبل؟ طبل رحیل
باز بانگ اندر اوفتاد به هوزآهو آزاد شد ز پنجه یوز
خواجه پنداشت کامدهست به جنگشحنه با کوس و محتسب با سنگ
کفش بگذاشت و راه پیش گرفتباز دنبال کار خویش گرفت
وان صنم رفت با هزار هراسپیش آن همدمان پردهشناس
چون زمانی بران نمود درنگپردهدر گشت و ساخت پرده چنگ
گفت: گفتند عاشقان باریرفت یاری به دیدن یاری
خواست کز راه آرزومندییابد از وصل او برومندی
در کنارش کشد چنانکه هواستسرخ گل در کنار سرو رواست
از ره سینه و زنخدانشسیب و ناری خورد ز بستانش
دست بر گنج در دراز کندتا درِ گنجخانه باز کند
به طبرزد شکر برامیزدبه طبرخون ز لاله خون ریزد
ناگه آورد فتنه غوغاییتا غلط شد چنان تمنایی
ماند پروانه را در انده نورتشنهای گشت از آب حیوان دور
ای همه ضربِ تو به کجبازی!ضربهای زن به راستاندازی
تو مرا پرده کج دهی و رواستنگذرم با تو من ز پرده راست
کاین غزل گفته شد چو دمسازانزو خبر یافتند همرازان
سوی خواجه شدند پوزشسازیافتندش کشیده پای دراز
شرم زد گشته دل رمیده شدهبر سر خاک آرمیده شده
به نوازشگری و دلداریبرکشیدندش از چنان خواری
حال پرسیده شد، حکایت کردآنچه در دوزخ آورد دم سرد
چارهسازان به چارههای خودشدور کردند از خیال بدش
بر دل بسته بند بگشادندبی دلی را به وعده دل دادند
که درین کار کاردانتر باشمهربانی و مهربانتر باش
وقت کار آشیانه جایی سازکهآفت آنجا نیاورَد پرواز
ما خود از دور پی نگهداریمپاسدارانه پاس ره داریم
آمدند آنگهی پذیره کارپیش آن سروقدِ گلرخسار
تا دگر باره ترکتازی کردخواجه را یافت دلنوازی کرد
آمد از خواجه بار غم برداشتخواجه کان دید خواجگی بگذاشت
سر زلفش گرفت چون مستانجست بیغولهای در آن بستان
بود در کنج باغ جایی دوریاسمن خرمنی چو گنبد نور
برکشیده علم به دیواریبر سرش بیشه در بنش غاری
خواجه به زان نیافت بارگهیساخت اندر میانه کارگهی
یاسمن را ز هم درید به سازنازنین را درو کشید به ناز
بند صدرش گشاد و شرم نهفتبند صدری دگر که نتوان گفت!
خرمن گل درآورید به برمغز بادام در میان شکر
میل در سرمهدان نرفته هنوزبازییی باز کرد گنبد کوز
روبهی چند بود در بن غاربه هم افتاده از برای شکار
گرگی آورده راه بر سرشانتا کند دور سر ز پیکرشان
روبهان از حرامخواریِ گرگکهآفتی بود سهمناک و بزرگ
به هزیمت شدند و گرگ از پسراهشان بر بساط خواجه و بس
بر دویدند بر دو چارهسگالروبهان پیش و گرگ در دنبال
خواجه را بارگه فتاد از پایدید لشگرگهی و جست از جای
خود ندانست کان چه واقعه بودسو به سو میدوید خاکآلود
دل پر اندیشه و جگر پر خونتا چگونه رود ز باغ برون
آن دو سروَش برابر افتادندکان همه نار و نرگسش دادند
دامن دلبرش گرفته به چنگچون دُری در میانه دو نهنگ
بانگ بر وی زدند کاین چه فنست؟در خصال تو این چه اهرمنست؟
چند برهم زنی جوانی را؟کشتی از کینه مهربانی را
با غریبی ز روی دمسازینکند هیچکس چنین بازی
چند بار امشبش رها کردی؟چند نیرنگ و کیمیا کردی؟
او به سوگند عذرها میخواستنشنیدند ازو حکایت راست
تا ز بنگه رسید خواجه فرازشمع را دید در میان دو گاز
در خجالت ز سرزنش کردنزخم این و قفای آن خوردن
گفت زنهار دست ازو داریدیار آزرده را میازارید
گوهر او ز هر گنه پاکستهر گناهی که هست ازین خاکست
چابکان جهان و چالاکانهمه هستند بندهٔ پاکان
کار ما را عنایت ازلیاز خطا داده بود بی خللی
وان خللها که کرد ما را خُردآفتی را به آفتی میبرد
بختْ ما را چو پارسایی داداز چنان کار بد رهایی داد
آنکه دیوش به کام خود نکندنیک شد، هیچ نیک بد نکند
بر حرام آنکه دل نهاده بوَددور از اینجا حرامزاده بوَد
با عروسی بدین پریچهرینکند هیچ مرد بدمهری
خاصه آن کاو جوانییی داردمردی و مهربانییی دارد
لیک چون عصمتی بوَد در راهنتوان رفت باز پیش گناه
کس ازان میوهدار برنخوردکه یکی چشم بد درو نگرد
چشم صد گونه دام و دد بر ماحال ازینجا شدهست بد بر ما
آنچه شد شد حدیث آن نکنمو آنچه دارم بدو زیان نکنم
توبه کردم به آشکار و نهاندر پذیرفتم از خدای جهان
که اگر در اجل بود تأخیروین شکاری بود شکار پذیر
به حلالش عروس خویش کنمخدمتش ز آنچه بود بیش کنم
کاربینان که کار او دیدنداز خدا ترسیاش بترسیدند
سر نهادند پیش او بر خاککهآفرین بر چنان عقیدت پاک
که درو تخم نیکویی کارندوز سرشت بدش نگه دارند
ای بسا رنجها که رنج نمودرنج پنداشتند و راحت بود
و ای بسا دردها که بر مردستهمه جاندارویی دران دردست
چون برآمد ز کوه چشمهٔ نورکرد از آفاق چشم بد را دور
صبج چون عنکبوت اصطرلاببر عمود زمین تنید لعاب
بادی آمد به کف گرفته چراغباغبان را به شهر برد ز باغ
خواجه برزد علم به سلطانیرست ازان بند و بنده فرمانی
ز آتش عشقبازی شب دوشآمده خاطرش چو دیگ بهجوش
چون به شهر آمد از وفاداریکرد مقصود را طلبکاری
ماه دوشینه را رساند به مهدبست کابین چنانکه باشد عهد
در ناسفته را به مرجان سفتمرغ بیدار گشت و ماهی خفت
گر ببینی ز مرغ تا ماهیهمه را باشد این هواخواهی
دولتی بین که یافت آب زلالوانگهی خورد ازو که بود حلال
چشمهای یافت پاک چون خورشیدچون سمن صافی و چو سیم سپید
در سپیدیست روشنایی روزوز سپیدیست مَهْ جهانافروز
همه رنگی تکلف اندودستجز سپیدی که او نیالودست
هرچ از آلودگی شود نومیدپاکیاش را لقب کنند سپید
در پرستش به وقت کوشیدنسنت آمد سپید پوشیدن
چون سمنسینه زین سخن پرداختشه در آغوش خویش جایش ساخت
وین چنین شب بسی به ناز و نشاطسوی هر گنبدی کشید بساط
به روی این آسمان گنبدسازکرده درهای هفت گنبد باز
Cümə günü səhər bu yamyaşıl tağ
Evini günəşdən etdi ağappaq.
Şah da ağ geyinib yola düzəldi,
Həmən ağ günbədin üstünə gəldi.
Yurd idi Zöhrəyə beşinci iqlim,
Beş növbə çaldırıb oldu o təslim.
Zəncilər Xötənə qoşun çəkmədən
Şənlik meydanını şah etmişdi gen.
Ayın, ulduzların, qalxaraq gecə,
Əl atıb gözünə sürmə çəkincə,
Şah rica eylədi o dildadədən,
Gecə həmdəmindən, səhərzadədən,
Uysun günbədinin xoş ahənginə,
Ərğənun rəngini qatsın rənginə.
Qız səna söylədi şahın baxtına,
Bir də ki, o gözəl tacü-taxtına,
Dualar oxudu, afərin dedi,
Bu dövlət artıran bir dua idi.
Dedi: - Şah istəyir gözəl hekayət,
Dilim bacaranı deyərəm əlbət.
Bir anam vardı ki, evin duzuydu,
Qanlar qurd olar, o bir quzuydu.
Nağıl edirdi ki, tanış bir nəfər
Qonaq eyləmişdi məni bir səfər,
Bəzəkli-düzəkli süfrə düzəldi,
Az-çox nəyi varsa ortaya gəldi:
Quzular, toyuqlar, plov mala-mal,
Çörəklər, yuxalar, cürbəcür qoğal,
Muxtəlif halvalar könül istədən,
Bəzisi badamdan, bəzi püstədən.
Ürək aldadıcı lətif meyvələr:
İsfahan alması, Rey üzümü tər.
Çoxlu nar, hamısı meyxoş, yeməli,
Vardı o məclisdə çox narməməli.
Əvvəlcə başladıq nahar yeməyə,
Sonra meyl eylədik ruh açan meyə.
Qarışdıq, uyuşduq üzügülər, şən
Mən kimi bir neçə xoş nağıl deyən.
Dedi öz dərdini hər gözəl pəri,
Təkdən-tükdən oldu bütün sözləri.
Açdı gül ağzını bir şux mahcamal,
Elə bil əridi süd içində bal.
Onun ürək açan bir səsi vardı,
Sözündən balıqlar, quşlar yatardı.
Əqiqindən ləziz çeşməni açdı,
Coşdu, aşiq kimi kükrədi, daşdı.
Dedi: - Bir gənc vardı şirin danışan,
Şəkər qamışına oxşar bir cavan.
İsaya bənzərdi əqli, kamalı,
Yusifdi məclisdə yalnız misalı.
Elmi dərya kimi, cürəti vardı,
Bir də ki o cavan çox pəhrizkardı.
İrəm bağı kimi vardı bir bağı,
Bağ deyil, bağların nurlu çırağı.
Ətirlə yoğrulub sanki hər yeri,
Cənnət meyvəsinə oxşar bəhəri.
Ürəklə doluydu nar içi sayaq,
Tikansız güllərdi başdan-başa bağ.
Varsa da güllərin əgər tikanı,
Qorumaq üçündür yalnız bostanı.
Sərvlər altında sular axardı,
Hər tərəf yaşıldı, axar-baxardı.
Tutmuşdu hər yanı quşların səsi,
Ərğəvan bağlarda göyün qübbəsi.
Sərvlər dibini basmış gül-çiçək,
Ruhlular mahnıya vermişdi ürək.
Pərgar işləmişdi baxsan hər yerə,
Dörd qalın divara çəkmiş dörd möhrə,
Eyvan ucalmışdı ulduza, aya,
Bədnəzərin yolu yoxdu oraya.
Çəkib varlılara o səfalı bağ
Əzəl gündən bəri çalın-çarpaz dağ.
O kişi hər həftə bağa gedərdi,
Zövq alar, qəlbini rahat edərdi.
Sərvi bəzəyərdi, səmən əkərdi,
Müşk səpər hər yana, ənbər çəkərdi.
Nərgizə əliylə verər təzə cam,
Yollar bənövşədən səbzəyə salam.
Dolanaraq bağı başlardı seyrə,
Sonra da yollanıb gedərdi şəhrə.
Günlərin birində, o səhərçağı
Getmişdi gəzməyə bu gülzar bağı.
Gördü ki, qapılar bağlıdır yaman,
Musiqi səsinə yatmışdı bağban.
Çulğalayır bağı xoş səs, xoş avaz,
Orda can bəsləyən olmuşdur canbaz.
Birər rəqqasədir yaşıl ağaclar,
Yarpaq həyat verir, canlar alır bar.
O gözəl səsləri xacə eşitdi,
Canı uzaqdaydı, yaxanı diddi.
Nə baş çevirməyə qərarı vardı,
Nə qapı açmağa açarı vardı.
Döydü, cavab almaq müşküldü, müşkül!
Sərvlər oynayır, yuxlayırdı gül.
Bağın ətrafını dolandı, gəzdi,
Sanma ki, girməyə bir qapı sezdi.
Yol tapa bilmədi, durub döyükdü,
Sonra hasarının dibini sökdü.
Tamaşa etməyə girdi içəri,
Sərvtək pay almaq oldu şakəri;
Bir bəhanə olsun ondan ötrü bağ,
Assın - könül verib - çalğıya qulaq,
Görsün kim qoparıb bağda tufanı,
Bağça nə haldadır, hanı bağbanı?
Bostanı parladan qızıl güllərdən,
Bağçada keyf edən incəbellərdən,
İki gümüş baldır, döşləri səmən
Dayanıb qapıda keşik çəkir şən.
O huribədənli qızlara, düzü,
Dəyməsin bir nəfər naməhrəm gözü.
Xacə eyləyincə dəlikdən güzər,
- Ədəbsiz, - deyərək onu döydülər.
Kənizlər qoydular ömrünü darda,
Oğru güman edib bağladılar da.
Xacə qəbul etdi zülmü, təhqiri,
Nə üçün? Var idi çünki təqsiri.
Yumruqla vurdular durub qəsdinə,
Sonra çığırdılar bərk-bərk üstünə:
- Gəlmisən ki, bağa vurasan zərər,
Heyiflər ki, bağban tutmamış xəbər.
Oğrunu bağında tutarsa bağban,
Əl atar kötəyə, döyər bu zaman.
Biz ki bu kötəklə səni dağladıq,
Demək ki, layiqsən, tutub bağladıq.
Bir də çəpər boyu gizli dolaşma,
Darvaza yerinə divardan aşma.
Kişi söylədi ki: "Bu bağ mənimdir,
Bu tüstülər yayan çıraq mənimdir.
Qapım şir ağzına bənzər xeyli gen,
Girdim tülkü kimi nədən dəlikdən.
Kim belə girərsə əgər mülkünə,
Keçər mülkü onun yerin təkinə".
Kənizlər bu zaman donub durdular,
Bağın nişanını ondan sordular.
Gördülər, doğrudur bütün şəhadət,
Coşdu məhəbbətlər, söndü ədavət.
Bağın ağasıdır, onlar inandı,
Eşqiylə canları yandı, nə yandı,
O çox şirindildi, gözəldən gözəl,
Gözəl kişi görən arvaddan üz əl!
Gördülər var onun xoş təbiəti,
Barışıb etdilər ona hörməti.
Qurtardılar onu zülmün bağından,
Açdılar, öpdülər əl-ayağından.
Üzr ilə dedilər: "Əfv et bizi sən".
Hər ikisi uydu ona könüldən.
Əgər dost olarsa üzr ilə düşman
Bağdakı rəxnədən qalmaz bir nişan.
Bağın uçuğunu gedib hördülər,
Xacəni dostluğa rəva gördülər.
Əyləşdilər nazla önündə sonra,
Nəql etdilər ona uzun macəra:
- Bahar kimi açan gözəl bağçada,
Çatsın söylədilər xacə murada.
Kim ki, ürəkalan almayanaqdır,
Bu gün bu bağçada əziz qonaqdır.
Gəzsən qarış-qarış bütün şəhəri,
Gözlərə nur verən hər gözəl pəri,
Görərsən yığılıb bağa bu axşam
Damğasız bir naxış, tüstüsüz bir şam.
Söylədilər: "Sənə əl uzatdıq biz,
Öz su qabımıza torpaq atdıq biz;
Dur bizimlə gəziş, dolan bir saat,
Hər kimi istəsən muradına çat,
Çəkil bir guşəyə, çəkil bir yana,
Şadlıq nəzəriylə bax gülüstana,
Hansı gözəl əgər qəlbinə yatsa,
Sevib xoşladığın hansı nabatsa,
Sən olan otağa gələr o canan,
Olar fərmanında hər saat, hər an".
Xacə eşidincə belə söhbəti,
Həmən cuşa gəldi yatmış şəhvəti.
Əgər ki, xilqətən o pəhrizkardı,
Lakin şəhvətlə də dostluğu vardı.
Kişiydi, çoxaldı eşqi, həvəsi,
Aldı qərarını qadın nəfəsi.
Yasəmən sinəli gözəl qızlarla,
Ürəyində ümid, düzəldi yola.
İş gəldi nəhayət bir yerə çatdı
Ki, ürək dözməyi kənara atdı.
Bağın ortasında vardı bir eyvan,
Görünürdü gözə oradan hər yan.
Xacə gedib ora cəftəni çəkdi,
Qızlar döndü geri, xacəmiz təkdi.
Haman bu eyvanda bir dəlik vardı,
Oradan aşiyan işıqlanardı.
Yönəlib dəliyə baxdı, doğrusu,
Nə gördü, dar çeşmə, dərya qədər su.
Gördü ki, ətrafda gül səpib gülər
Gümüş baldırlılar, nar məməlilər.
Hamısı çıraqtək par-par yanardı,
Hamısı yetişmiş, ləzzətli bardı.
Hər gözəl bir ürək etmək üçün bənd
Alıb öz gülünə səpələrdi qənd.
Hər xəznə üstündə bir əjdər yatmış,
Narınc turunc olub, kamala çatmış.
Gördü nar məmələr, alma tək çənə,
Adları yazılmış buzlar üstünə.
Bağbanlar olmasa əgər zülümkar,
O bağda yetişər bollu alma, nar.
O bağın güllüyü sərindi, sərin,
Çəmənlikdi yanı sərvliklərin.
Orada mərmərdən hovuz doluydu,
Abi-kövsər belə onun quluydu.
Hovuza gözyaşı sular süzürdü,
İçində balıqlar sərbəst üzürdü.
Onun dörd bir yanı gözəl bir çəmən,
Ətrafında bitir nərgiz, yasəmən.
Pərdə gözəlləri gəldilər, sərin
Bir hovuz gördülər dərindən-dərin.
Günəş eyləmişdi onları bitab,
Su onları gülşən eylədi hesab.
Qızlar yaxın gəldi işvə-naz saçıb,
Bütün düymələri birbəbir açıb,
Sinələr meydanda, özləri çılpaq,
Dürr kimi hovuza daxil olaraq,
Murad gümüşünü suya saldılar,
Ləpələr altında gizli qaldılar.
Ay balıqla qoşa suda gəzirdi,
Hilal tabdan düşür, bunu sezirdi.
Nə zamankı suya ay dirəm atar,
Gələr hərəkətə balıq harda var.
Bu aylar o qədər şəndi, gözəldi,
Xacənin balığı həycana gəldi.
Bir saat süzdülər verib əl-ələ,
Oynatdılar bağda səməni belə.
Gah qucaqlaşdılar, gah da durdular,
Nardan, narınclardan qayıq qurdular.
Saçını oynadır ilandır deyə,
Salır yoldaşını biri ürküyə.
Bisütunlar sütun qaldırmışdılar,
Fərhadı baltayla öldürmüşdülər.
Şirinin qəsrində süd arxı ki var,
Belə hovuzlardan yollanıb axar.
Xacənin qalmadı səbrə imkanı,
Yoxdu bir köməyi, tabı, tavanı.
Su önündə əli çıxarkən boşa,
Döndü bir yanğılı ağır sərxoşa.
Durub əyləşirdi, düşüb sevdaya,
Vurğundu elə bil təzə bir aya.
Gördü hər tərəfdə bir sərvi-qamət,
Sərvi-qamət deyil, özgə əlamət.
Coşdu damarları, qan coşa gəldi,
Bütün üzvləri xüruşa gəldi.
Durdu oğru kimi, özgə cür deyil,
Duyub düşündüyün bir şəkildə, bil.
İstədi, atılsın ortaya bir an:
İlanı dəlikdən, quşu yuvadan.
Sanma ki, ilanı bunu bacardı,
Nədən? Dəlik yolu olduqca dardı.
O gözəllər suda tez çimən kimi,
İpəkdə bitdilər yasəmən kimi.
Büründülər tülə, göy kimi taza,
Başladılar ayla işvəyə, naza.
Vardı içlərində bir şux qəşəngi,
O - rumi, önündə başqalar zəngi.
Günəşdi elə bil hilal buxağı,
Dişlənməmiş xurma, püstə dodağı.
Qəmzəylə ətrafı süzüşü vardı,
Qənddən xeyli şirin gülüşü vardı.
Sərvi yetirmişdi o dilbərin bar,
Həyadan qoynunda sulanmışdı nar.
Min hiylə işlətmiş, min ürək almış,
Hər kim görmüş onu yerində qalmış.
Dastan söyləməyə başlarsa dərhal,
Sevgi huşyar olar, məst olar kamal.
Xacə baxıb ona guya ki, dondu,
Elə bil vurulub atəşə hindu.
Hər qıza aypara deyilsə hərgah,
İçlərində yalnız o idi padşah.
Zahid öz yolundan çıxdı azaraq,
Müsəlman adında kafirə bir bax.
Bir saat keçmədi, oldular əyan
Tükləri od saçan o qoşa ceyran.
Xötən ölkəsində maral ürküdən,
Pələngə ceyranı göstərib gedən
Gözəllər qənd saçıb gəldi meydana,
Salsınlar işini onun sahmana.
Xacəni otaqda görüb durdular,
Qapıçılar kimi gendən sordular:
"Aşiqsən söylə bir, bizi sal başa,
Hansı hurisifət şux qələmqaşa?"
Xacə bəyəndiyi o incə naxşı
Bu qoşa rəssama göstərdi yaxşı.
Eşidincə bunu işə girdilər,
Onlar ceyran deyil, keyfli şirdilər.
Gətirildi yola fənd ilə pəri,
Coşub yüksəlincə çalğı səsləri.
Bir yolla gəldilər, gəlməz gümana,
Darğalar qıyardı sirri duyana.
Gətirib saldılar qızı içəri,
Bağlayıb qapını döndülər geri.
Xacə bilməyirdi əhli-haldı yar,
Yarı əhl olanın işi səhl olar.
Otağa salınan o çəngi gözəl
Xacənin işinə uydu əlbəəl.
Onu nazəninlər salmışdı başa
Ki, xacə vurulub sən qələmqaşa.
Bəyənilmiş pəri, o nazlı göyçək,
Görmədən xacəyə vermişdi ürək.
Gördü bildiyindən xacə xoştərdir,
Dəmiri gümüşdür, gümüşü zərdir.
Tükəndi, qalmadı xacənin tabı,
Başladı sərv ilə sual-cavabı:
Dedi: - Adın nədir? Dedi ki: - Baxtdır.
Dedi ki: - Bəs yerin? Dedi ki: - Taxtdır.
Dedi: - Əslin nədir? Dedi: - Nur, çıraq.
Dedi: - Bəs bədnəzər? Dedi ki: - Uzaq.
Dedi: - Pərdən nədir? Dedi ki: - Saz, saz.
Dedi: - Şivən nədir? Dedi ki: - Naz, naz.
Dedi: - Bir busə ver! Dedi ki: - Bol, bol.
Dedi: - Vaxtın yoxdur? Dedi ki: - Tez ol.
Dedi: - Ram olarsan? Dedi ki: - Asan.
Dedi: - Bəs diləyim? Dedi: - Çatmısan.
Xacənin bədəni oynadı, əlbət,
Qalxdı ortalıqdan həya və ismət.
Tutdu tellərini çəng tutar kimi,
Basdı sinəsinə şirin bar kimi.
Bir öpdü, on öpdü, yenə işlədi,
Sordu şəkərləri, qəndi dişlədi.
Ürəyi oynadı yerində, bu hal
Verdi sevişməyə özgə bir cəlal.
Xacə istədi ki, qalxıb, nagəhan
Götürsün möhürü abi-həyatdan.
Qara şir yürüdü, cumdu marala,
Zorla istədi ki, altına ala.
Dözmədi bu zaman eyvan, söküldü,
Kərpic-kərpic üstdən uçdu töküldü.
Bilir bu hikməti hər arif kişi,
Pis nəticə verməz yaxşının işi.
Qurtarıb xətərdən, batmadan qana
Atıldı hövlnak hərə bir yana.
Görməsinlər deyə yoldan aşdılar,
Haman imarətdən uzaqlaşdılar.
Alıb dərd yükünü xacə gəlincə,
Getdi qəm yeməyə, çəkildi küncə.
Kəniz gəlib tapdı yoldaşlarını,
Çatdı qəmli kimi öz qaşlarını.
Çəng alıb əlinə o dilbər pəri,
Söylədi çəkdiyi əziyyətləri.
Yayıldı çəng səsi, düşdü hər yana,
Nalə aşiqləri etdi divana.
Dedi: - Mənim çalğım gərək car olsun,
Eşqin xəstəsinə salamlar olsun.
Aşiqlər mənimtək hey xəstə gərək,
Sağlam ikən canı şikəstə gərək.
Eşqi nə vaxtadək saxlayım nihan,
Car çəkirəm: mənəm aşiqi-dövran.
Eşqin sərxoşuyam, yox ixtiyarım,
Əlimdən alınmış səbrim, qərarım.
Əgər ki, aşiqin nəsibi ahdır,
Tövbə eşq əhlinə böyük günahdır.
Eşq tövbə ilə aşina deyil,
Tövbə eşq əhlinə heç rəva deyil.
Aşiq yar yolunda versin can gərək,
Qorxusu olmasın qılıncdan gərək.
Elə ki dürr səpdi ləldən çəngi,
Halını bildirdi o xoş ahəngi.
O qoşa gözəllər əhli-haldılar,
Çalğıdan zövq alıb, fikrə daldılar.
Dedilər ki: "O cüt çırağa, demək,
Zərərlər yetirib sərt əsən külək".
Gəzdilər Yusifi, çıxmışdı yoxa,
Tapıb ətəkləyib misli-Züleyxa,
Soruşdular işin həqiqətini,
Xacə nəql eylədi fəlakətini.
Halına acıyan bu cüt aypara
İşinə axtardı onun bir çara.
Dedilər: "Bu gecə bağda qalarıq,
Sənin məsələnlə məşğul olarıq.
Vermərik bu gecə yol bəhanəyə,
Qoymarıq bir nəfər getsin xanəyə.
Girər ağuşuna o gözəl hilal,
Bu axşam kamını ondan istə, al.
Yırtar pərdələri işıqlı gündüz,
Gecə pərdə tutar hər zaman, bu düz!"
Onlar sözlərini deyib getdilər,
Qoşulub qızlara söhbət etdilər.
Qara səmur ilə qaranlıq gecə
Burtas pərdəsini örtdü gizlicə,
Günəşin bir mıxlı qılıncı söndü,
Min mıxlı zirehə gecə büründü.
Xacənin yanına salıb pərdəni,
Sənəmlər tutdular öz sözlərini.
Gözəl, parlaq günəş yetişdi aya,
Qəlbi yanğılı sərv çatdı bol suya.
Bir xəlvət yer ola, bir də nazlı yar,
Söylə, belə yerdə kimdə səbr olar?
Xacənin qızışdı yeddi əndamı,
Coşub arzuladı bu zaman kamı.
Heç kəsi etmədim sözümdən agah,
Bir sənə deyirəm, şahiddir Allah,
O, dürrü ləl ilə deşmək istədi;
- Tuğumuz tağ ilə birləşsin, - dedi.
Ağacda vəhşi bir pişik bu zaman,
Yuvada bir quşu görcək, nagəhan
Atıldı üstünə, yıxıldı yerə,
Dəydi bundan zərər sevgililərə.
Çulğadı onları vahimə, heybət,
Könüldə həyəcan, ayaqda sürət.
Ayrıldılar belə, yetişməmiş kam,
Çiy oldu gör necə bişmiş bir təam.
Gözəllər yanına gözəl gedincə,
Aldı çəng qucağa o yarı gecə.
Çalaraq oxudu, oldu bağrı qan:
"Bahar yetişincə açar ərğəvan.
Xiyabanlar boyu sərv oldu bülənd,
Açdı hoqqasını, güllər saçdı qənd.
Qondu şax budağa sapsarı bülbül,
Dedi: - Gendir keyfin bazarı - bülbül!
Süpürüb, suladı bağban o bağı,
Şah gördü ki, gəlib nəşənin çağı.
Şərab qədəhini əlinə aldı,
Bir daş həmən camı sındırdı, saldı.
Varımı-yoxumu, ey qarət edən,
Sənsiz neyləyirəm bu dünyanı mən.
Əgər ki yanında xəcalətim var,
Könül arzulayar, səni axtarar".
Duyub sirdaşları xoş avazını,
Bildilər qəlbinin gizli razını.
Ürəyi dərdlənir, bunu sezdilər,
Gedib o xacəni yenə gəzdilər.
Xacə elə bil ki, yağ oğurlayıb,
Gizlənib düşünür: ayıbdır, ayıb.
Şümşad ilə söyüd, sərv, çəng, qovaq
Altındakı arxda tapmışdı sığnaq.
Heyrətlər edirdi, nədir bu kələk?
Açmışdı süsəni xeyritək çiçək.
Onlar soruşdular, xacə inlədi,
Dil açdı, gözəllər baxıb dinlədi.
O sirrə məhrəmlər, dərdə yananlar
Dedilər: - Qovuşsun gərək cananlar.
Dönüb yol açdılar, iş görüb belə,
Yetirdilər həmən gülabı gülə.
Xacənin əlindən yapışan gəldi,
O mehriban üçün mehriban gəldi.
Xacə uzadaraq yara atdı əl,
Dedi: "Layiq yerə gedək, ay gözəl".
Bir ağac var idi, taxt qursun, deyə,
Qalxmışdı şaxları möhtəşəm göyə.
O şahlıq taxtının altına yetdi,
Burada əliylə bir yer düzəltdi.
Sənəmi mehr ilə çəkdi qarşıya,
Bağrında yer verdi o gözəl aya.
Nazənin yerişli sərvi-xuraman
Samani xalıda yasəməndi san.
Qıza meyl etdikcə könlü oldu şən,
Sərv ilə çiçəkdi belə birləşən.
Xacə qucaqladı ayı, əlbəəl
Ayaq gücdən düşdü, işə girdi əl.
Xanalar alırdı xacənin daşı,
Yol tapa bilmədi qaçsın yoldaşı.
Qələnin düşüncə xacə qəsdinə
İstədi su tökə odun üstünə.
Demə, çöl siçanı baxıb uzaqdan,
Neçə kudu görmüş asılı tağdan.
Qalxdı, qanadlandı quş kimi yerdən,
Dişlədi kudunun bəndini birdən
Hər kudu təbilə döndü, sürüşdü,
Sapından üzülüb torpağa düşdü.
Səsləndi kudular, səs getdi mil-mil,
Elə bil köçməyə çalındı təbil.
Büründü səslərə hər tərəf, hər yan,
Aslan pəncəsindən qurtardı ceyran.
Xacə elə bildi, gəlir təlaşla,
Darğa nağarayla, möhtəsib daşla,
Qoydu başmağını, düzəldi yola,
Qaçdı çevrilərək baxmayıb dala.
Min qorxuyla pəri yenə düzəldi,
Gözəl dostlarının yanına gəldi.
İlkin nəfəs dərdi, o dilbər gözəl,
Sonra pərdə açdı, atdı çəngə əl.
Dedi ki: "Aşiqlər deyər, bir kərə
Yar gəlmiş baş çəkə incə dilbərə.
Görüncə gözəli aşiq uzaqdan,
İstəmiş barını dərsin budaqdan.
Qucuşmaq arzusu coşmuş canında,
Gül qiyamət eylər sərvin yanında.
Sinə bostanında bilmiş barı var,
İstəmiş qoparıb yesin armud, nar;
Gövhər xəznəsinə uzadaraq əl,
Atsın o xəznəyə ayaq ilk əvvəl.
Axıtsın nabata şəkər bilətsin,
Söyüdlə lalədən al qan çilətsin.
Qəflidən başlamış fitnə qovğaya,
Bütün arzuları çıxmışdır zaya.
Pərvanə işıqdan qalmışdır iraq,
Susuz düşmüş həyat suyundan uzaq.
Sən, ey pərdələri gec vuran, dur, al,
Çəngə düz pərdə vur, rəngi doğru çal.
Mənə pərdə verdin olduqca əyri,
Səninlə dönmərəm düzlükdən geri".
Söylətdikcə qəzəl dərdli nigarı,
Xəbər tutdu yenə can sirdaşları.
Xacəni gəzdilər, yenə çapdılar,
Gəlib bir tərəfdə yorğun tapdılar.
Ürəyi dönmüşdü əsən yarpağa,
Vermişdi yanını quru torpağa.
Oxşayıb durdular sınıq ruhunu,
Çəkib çıxardılar xarlıqdan onu.
Ürəkdən acıyıb, tutdular əhval,
Xacə ahlar çəkib etdi ərzi-hal.
Ona çarə gəzdi iki ayqabaq,
Yaman xəyallardan etdilər uzaq.
Açıb ürəyini o bir cüt çiçək
Vədələr verdilər, aldılar ürək.
Dedilər: "Bu işdə möhkəm insan ol,
Mehribandan daha çox mehriban ol.
İş üçün elə bir yuva təmir et,
Qoy uça bilməsin oraya afət.
Uzaqdan baxarıq, gözləyərik biz,
Olarıq işgüzar bir gözətçiniz".
Deyib bu sözləri tez yönəldilər,
Durub ayağına sərvin gəldilər;
Elə ki xacəni tapdı o canan,
Oldu ürək alan, əziz, mehriban.
Gözəl deyilənə edincə əməl,
Xacə xacəliyi atdı əlbəəl.
Tutdu sərxoş kimi gül saçlarından
Apardı, yer gəzdi bağçada pünhan.
Bağın kənarında vardı bir bucaq,
Bir xərmənlik yerdi, nurlu tağdı, tağ.
Orada ağaclar bənzər hasara,
Üstü meşəlikdi, altı mağara.
Xacə gəzib, gəzib orada durdu,
Bu xoş çəmənlikdə yerini qurdu.
Kəsib yasəməni atdı kənara:
- Gedək ora, - dedi nazlı dildara.
Həya üz çevirib qaçdı, gizləndi,
Açdı, necə deyim, o gizli bəndi.
Çəkdi qucağına tər güləndamı,
Şəkər arasında gördü badamı.
Hələ sürmədana getmədən mili,
Yeni oyun açdı fələyin əli.
Mağara içində olan tülkülər
Qismətin üstündə qopardılar şər.
Haman tülküləri görüb canavar
İstədi eyləsin onları kənar.
Qorxdular tülkülər bu yalquzaqdan,
Zağ-zağ titrədilər əsib uzaqdan.
Baxaraq çöllərin bu heyvanına,
Qaçdılar xacənin birbaş yanına.
Qabaqda tülkülər, dalda canavar,
Aşiqlər üstündən keçib qaçdılar.
Bir ordu salmışdı sanki çataçat,
Pozuldu xacənin qurduğu büsat.
Nə vardı, bilmədi, xəyalı çaşdı,
Toz-torpaq içində yüyürdü, qaçdı.
Əridi, qan oldu bağrının yağı,
Çalışdı tərk edə qorxulu bağı.
Şümşadlar ki, vermiş nərgiz, nar ona
Gördülər xacəni qaçır bir yana.
Gedib dilbərini tapdılar yalqız,
Cüt nəhəng içində dürr oldu o qız.
Səsləndilər: "Nə var, nə olub, anlat!
Bu nə şeytanlıqdır, bu nə xəyalat?
Niyə puç edirsən bu cavanlığı,
Niyə öldürürsən mehribanlığı?
Mehriban olduğun bu qəriblə sən,
Belə bir oyunu kim oynar, desən?
Neçə yol bu gecə tərk etdin onu,
Fitnə-fellər qurub, əzdin ruhunu".
Gözəl yalvararaq içdi and-aman,
Lakin inanmadı o qoşa canan.
Xacə gəlib çatdı bu zaman dada,
Qızlar sanki qayçı, şam da ortada.
Danlaqdan çəkinib utanıb, durur,
Qızlar da hey ona sərzəniş vurur.
Dedi: - Siz əl çəkin bu qızdan, barı,
Bir də incitməyin incimiş yarı.
Pis bir iş tutmamış əsla o gözəl,
Gərəkdir başqa yol, başqa bir əməl.
Əgər xəyanətdə varsa bir xətər,
Sizi döymək lazım, sizsiniz rəhbər.
Məsumdur nə qədər onun gövhəri,
Təqsirkar sayınız ancaq bu yeri.
Dünya zirəklərin karvan yoludur,
Düzlər təmizlərin sadiq quludur.
Pislikdən qurtardı yaradan bizi,
Qoymadı bizlərdə bir xəta izi.
O əngəllər bizdə qoymadısa can,
Afəti afətlə yudu Yaradan.
Bəxtimiz olalı pasibanımız,
Pis işdən qurtardı şirin canımız.
Aldada bilməsə hər kimi şeytan,
İnan ki, baş verməz pis əməl ondan.
Hər kim istəsə ki, işləsin haram,
Haramzada olar yalnız o adam.
Bu pəri camallı, şux güləndamı
Mehriban sayacaq hər zaman hamı.
Mərdliyi sevdirər belə cavanı,
Belə sadə xislət bir mehribanı.
Yolun üzərində olanda ismət
Günahın üstünə qonmaz hərəkət.
Dəysə bir ağaca əgər bədnəzər,
Onun meyvəsini dərib yeməzlər.
Yüz heyvan göz dikib gözlərimizə,
Odur ki, üz vermir yaxşılıq bizə.
Artıq unudulsun olub-keçənlər,
Bizlər varımızdan çəkmərik zərər.
Etdim gizli-aşkar tövbə mən, hərgah
Qəbul etsə mənim tövbəmi Allah.
Əcəl aman versə sözüm budur, bax,
Razılıq verərsə bu şəkərdodaq,
Eyləyərək onu özümə övrət,
Çəkərəm nazını, edərəm xidmət".
Qızlar gördülər ki, o nəcib insan
Allah bəndəsidir, qorxur Tanrıdan.
Önündə səcdəyə düşdülər yerə,
Afərin belə pak əqidələrə
Ki, onda yaxşılıq, saflıq toxmu var,
Qorusun qoy onu tək pərvərdigar.
İnsana üz verər əziyyət, cəfa,
Olar nəticəsi rahatlıq, səfa.
Bəzən üz verəndə mərəz insana,
Bu mərəz çevrilir yaxşı dərmana.
Gözəllər naz ilə döndülər geri,
Çoxaldı fələkə təəccübləri.
Qalxdı nur çeşməsi dağlar başından,
Qovdu bədnəzəri üfüqdən yaman.
Səhər üstürlabın ənkəbututək
Yerin sütununa tor qurdu, gerçək.
Bürüdü çıraqlı bir yel hər yanı,
Apardı şəhərə bağdan bağbanı.
Xacə, padşahlığa bayraq vurdu, şad,
Köləlikdən etdi özünü azad.
Dünən eşqə düşüb gəzdi, dolandı,
Bu gün qazan kimi qaynadı, yandı.
Dönərək şəhərə o əhli-vəfa
Dedi: istəyimdən görüm bir səfa.
Aldı beşiyinə gözəl hilalı,
Kəbinlə eylədi öz halal malı.
Bütöv ləli dəldi mərcanla, daddı,
Quşlar ayılanda balıq da yatdı.
Balıqdan quşadək canlılar, hər kəs
Yaşayır, göstərir buna meyl, həvəs.
Yetirdi saf suya onu cah-cəlal,
İçdi o şeydən ki, sayılır halal,
Səmən saflığında, gümüş qədər ağ,
Günəş kimi təmiz, gün kimi parlaq.
Gündüzün işığı ağlığındadır,
Ayın yaraşığı ağlığındadır.
Rənglər çox sünidir, dünyada bir ağ
Bilməyir sünilik, bilməyir boyaq.
Nə zaman eyləsən haqqa ibadət,
Ağ libas geyməkdir yaxşı əlamət.
Qurtardı sözünü yasəmən, nagah
Çəkib qucağına onu, aldı şah.
Haman bu qaydayla gəlincə axşam,
Qurdu günbədlərdə əyləncə Bəhram.
O günbəd quran göy bir hünər saçdı,
Şah üçün yeddicə darvaza açdı.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/nizami-yeddi-gozel-32
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Zəfərin açarı aydın, aşkardır,Dəmir iradə bir qızıl açardır.
Xosrov və Şirin, fəsil 35Dünya görmüş kişi başladı sözə:O dünya axtaran yetişdi düzə.
Xosrov və Şirin, fəsil 36Cütçü saf tum səpsə torpağa əgər,Şübhəsiz torpaqdan saf tum göyərər.
Xosrov və Şirin, fəsil 37Asimantək, yaşıl geymiş o qocaCavan budaqları işə salınca.