Yeddi gözəl, fəsil 38
Məsnəvi nədir?
Məsnəvi: hər beyti öz qafiyəsi ilə gələn uzun nəzm, adətən dastan və ya hekayə.
چون فروزنده شد به عکس و عیارنقد این گنجهخیز رومیکار
نام شاهنشهی برو بستمکاب گیرد ز نقش او دستم
شاهِ رومیقبایِ چینیتاججزیتش داده چین و روم خراج
یافته از ره اصول و فروعبخت ایشوع و رای بختیشوع
بر زمینبوسش آسمان بر پایو آفرینش ز جاه او بر جای
در نظامی که آسمان دارداجری مملکت دونان دارد
زان مروّت که بوی مشک دهدلؤلؤ تر چو خاک خشک دهد
از زمین تا اثیر در دو کف استصافی او شد که مایه شرف است
در ذهب دادنش به سائل خویشزر مصری ز ریگ مکی بیش
تیغش آن کرده در صلابت سنگکاتش تیز با تراش خدنگ
بیدبرگش به نوکِ مویشکافنافهٔ کوه را فکنده ز ناف
دِرعش از دست صبح نیزهگشاینیزهش از درع ماه حلقهربای
شش جهت بر قبای او زرهیهفت چرخ از کمند او گرهی
ای نظامی امیدوار به تونظم دوران روزگار به تو
زمی از قدرت آسمان داندو آسمانت هم آسمان خواند
دور و نزدیگ چون در آب سپهرتیز و آهسته چون در آینه مهر
قائم عهد عالمی به درستقائم نامده فکندهٔ تست
با همه چون ملک بر آمدهایوز همه چون فلک سر آمدهای
این چنین نامه بر تو شاید بستکز تو جای بلندنامی هست
چونکه شد لعل بسته بر تاجشبر تو بستم ز بیم تاراجش
گر به سمع تو دلپسند شودچون سریر تو سربلند شود
خار کان انگبین بر او رانندزیرکانش ترانگبین خوانند
میوهای دادمت ز باغ ضمیرچرب و شیرین چو انگبین در شیر
ذوق انجیر داده دانهٔ اومغز بادام در میانهٔ او
پیش بیرونیان برونش نغزوز درونش درونیان را مغز
حقهای بسته پر ز در داردوز عبارت کلید پر دارد
در دران رشته سر گرای بودکه کلیدش گره گشای بود
هر چه در نظم او ز نیک و بد استهمه رمز و اشارت خرد است
هر یک افسانهای جداگانهخانهٔ گنج شد نه افسانه
آنچه کوتاهجامه شد جسدشکردم از نظم خود دراز قدش
وآنچه بودش درازی از حد بیشکوتهی دادمش به صنعت خویش
کردم این تحفه را گزارش نغزاینت چرب استخوان شیرین مغز
تا درآری به حسن او نظریجلوهای دادمش به هر هنری
لطف بسیار دخل اندک خرجکرده در هر دقیقه درجی درج
دست ناکرده دلستانی چندبکر چون روی غنچه زیر پرند
مصرعی زر و مصرعی از درتهی از دعوی و ز معنی پر
تا بدانند کهز ضمیر شگرفهرچه خواهم درآورَم به دو حرف
وآنچه بر هفت کنج خانهٔ رازبستم آرایشی فراخ و دراز
غرض آن شد که چشم از آرایشدر فراخی پذیرد آسایش
آنچه بینی که بر بساط فراخکردهام چشم و گوش را گستاخ
تنگچشمان معنیام هستندکه رخ از چشم تنگ بربستند
هر عروسی چو گنج سر بستهزیر زلفش کلید زر بسته
هر که این کان گشاد زر بایدبلکه در یابد آن که دریابد
من که نقاش نیشکر قلممرطبافشان نخل این حرمم
نی کلکم ز کشتزار هنربه عطارد رساند سنبل تر
سنبله کرد سنبلم را خاصگرچه القاص لایحب القاص
چون من از قلعه قناعت خویششاه را گنج زر کشیدم پیش
در ادا کردن زر جایزوامدار من است رویین دز
وامداری نه کز تهی شکمیدز رویین بود ز بی درمی
کاهن تیز آن گریوهٔ سنگلعل و الماس ریخت صد فرسنگ
لعل بر دست دوستان به قیاسوز پی پای دشمنان الماس
آن نه دز کعبه مسلمانیستمقدس رهروان روحانیست
میخ زرین و مرکز زمی استنام رویین دزش ز محکمی است
یافت دریافت نارسیده اوزهره را هم زره دریده او
جبل الرحمه زان حریم دریستبو قبیس از کلاه او کمریست
ابدی باد خط این پرگارزان بلند آفتاب نقطه قرار
در دزی چون حصار پیوندندنامهای بر کبوتری بندند
تا برد نامه را کبوتر شادبر آنکس که او رسد فریاد
من که در شهربند کشور خویشبسته دارم گریزگه پس و پیش
نامه در مرغ نامه بربستمکاو رساند به شاه، من رَستم
ای فلک بر در تو حلقه به گوشهم خطا پوش و هم خطاییپوش
چون مرا دولت تو یاری کردطبع بین تا چه سحرکاری کرد
از پس پانصد و نود سه برانگفتم این نامه را چو ناموران
روز بر چارده ز ماه صیامچار ساعت ز روز رفته تمام
باد بر تو مبارک این پیوندتا نشینی بر این سریر بلند
نوشی آب حیات ازین ابیاتزنده مانی چو خضر از آب حیات
ای که در ملک جاودان بادیملک با عمر و عمر با شادی
گر نرنجی ز راه معذوریگویمت نکتهای به دستوری
بزمهای تو گرچه رنگین استآنچه بزم مخلد است این است
هر چه هست از حساب گوهر و گنجراحت اینست و آن دگر همه رنج
آن اگر صد کشد به پانصد سالدیر زی تو که هم رسد به زوال
وین خزینه که خاص درگاهستابدالدهر با تو همراهست
این سخن را که شد خرد پروردبر دعای تو ختم خواهی کرد
دولتی باش هر کجا باشیدر رکابت فلک به فراشی
دولتت را که بر زیارت بادخاتم کار بر سعادت باد
Только пробой осветился звонкий золотой,Что в Гяндже был по-румийски отчеканен мной,
Начертал я имя шаха, чтоб моя рукаПрославлялась по вселенной долгие века.
Шах — в румийских одеяньях славный властелин;Рум ему налоги платит, дань большую — Чин.
На стезе наук и знаний, словно на весы,Разум Бахтишу он ставит и престол Исы.
Все творение земное дышит только им,Небо, преклонясь, целует землю перед ним,
Ты, на милость чью надеждой полон Низами,Средь касыд и песен века — песнь мою прими.
Коль найдет по нраву книгу твой высокий вкус,Я, как твой венец высокий, в мире вознесусь.
Капельки росы медвяной стынут на шипах,Божий дар небесной манной падает в песках.
Я тебе из сада мысли отдал лучший плод,Чистый, сладостный, как в сливки погруженный мед.
Как инжир, в плоде роскошном сладки семена,Сердцевина же — отборным миндалем полна.
В нем, для тех, кто ценит внешность, внешность хороша,А ядро для тех, кем выше ценится душа.
Мой дастан — ларец закрытый, полный жемчугов,Ключ к нему — в особом строе и значенье слов.
Я для мудрых этот жемчуг стал на нить низать,Что сумеют самый трудный узел развязать.
Все, что доброго и злого в ней ты видеть мог,Это — мысли указанье, разума намек.
Я семи царевен сказки нанизал подряд.То — не сказки; в каждой сказке потаенный клад.
Сказку — у которой платье было коротко,Я стихом своим крылатым удлинил легко.
Ну, а сказка, что сверх меры — мнилось мне — длинна,Для тебя была искусно мной сокращена.
Я подарок царски щедрый подношу царю, —Кость тебе со сладким мозгом жирную дарю.
Книгу я украсил тонко, росписью одел,Чтоб ценитель благосклонно на нее смотрел.
Почему же так узорно изукрасил яСемь сокровищниц, в них тайну смысла затая?
Это потому, что чтенье утомляет глаз,А на росписи узорной отдыхает глаз.
Почему так длинно, спросишь, повесть я развил,Чтением глаза, а уши пеньем полонил?
Потому, что много мыслей было у певца,Как красавиц узкоглазых в глубине дворца.
Я — творец, мне был каламом сахарный тростник.Пальма, полная плодами, — эта книга книг.
Я — жестоко осажденный в городе родном —Убежать не мог, сражаться я не мог с врагом.
Словно с голубем, с дастаном весть я шлю сейчас,Чтобы шах пришел и друга от осады спас.
Ты, чьи серьги носит вечный небосвод в ушах,В драгоценных одеяньях светоносный шах,
Посмотри, какое чудо мой калам явилВ дни, когда ты добрым словом дух мой окрылил!
Завершил я эту книгу в срок, когда идетПо Хиджре без семилетья шестисотый год.
На четырнадцатых сутках месяца постаУтром положил калам я и закрыл уста.
Пусть благословеньем будет книга для тебя,Чтобы ты со славой правил, правду возлюбя.
Пей из этих бейтов воду жизни и любви,Словно Хызр, живой водою упоен — живи!
Будь во всем велик душою, с жизнью подружись,Царствуй долго, и да будет радостною жизнь.
Коль простишь мне, что на зов твой не явился я,То позволь, чтобы достойно объяснился я.
Хоть и в море наслаждений, царь мой, ты живешь,В этой книге наслажденье вечное найдешь.
И всего, что ценно в мире, выше в наши дниЭта книга, остальное — тяготы одни.
Пусть сто лет наш век продлится, даже пусть — пятьсот,Самый долгий прекратится век и в тьму уйдет.
Этот клад, что освятил я именем твоим,Вечен будет, как небесный светоч, негасим.
Здесь, мой шах, я слово правды завершить хочу,И тебя с открытым сердцем восхвалить хочу.
Счастлив будь! Пусть будет солнце хлебом для тебя,Пусть стремянный будет послан небом для тебя!
Да пошлет творец владыке радостный уделИ счастливым увенчает завершеньем дел!
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/nizami-yeddi-gozel-38
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Sən şahlıq taxtının şahsüvarısan,Qaranın və ağın hökmdarısan.
Leyli və Məcnun, fəsil 6Sən, ey can aləmi, ey aləmə can!Ey insan qəlbini güldürən insan!
Leyli və Məcnun, fəsil 7Səhərin qırmızı gövhəri erkənZülmətdən bir işıq zahir edərkən,
Leyli və Məcnun, fəsil 8Məni inkar edənlərdən şikayətCoşmaq zamanıdır, coş, ey könül, sən,
Başqa şairlərin şeirləri
Qanlı fələk, səndən şikayətim varYar üzünə həsrət qalan mən oldum
Məyus bir qəlbin fəryadıEy nəşvəli, ey işvəli ümmid!Lənət sana, ey afəti-cavid!
ƏslimizƏslimiz olmuş əhli-Hövsandan,Gəmi zəhmətkeşi olubdur atam.
GörmədimMən cahan mülkündə, mütləq, doğru halət görmədim,Hər nə gördüm, əyri gördüm, özgə babət görmədim