Diliçan yolunda
I
Yüksək təpələrin hakim bir çayaSıldır qayaların hayıldır aya.Qoynunda doğulur ulduzun, ayın,İlantək qıvrılıb sürünür çayın.Bəslənir qoynunda sakin bir hava,Vərəmlər sağaldan həkimsiz dava.Dağların bürünmüş ipəkdən dona,Ağ bürüncək örtmüş yaşılbaş sona.Ayın şəfəqindən yanır məş’əlin,Hər çamın kölgəsi rəqsan bir gəlin.Yoxuşun meşədir, enişin çayır,Büsbütün varlığın çalıb-oynayır.Bir gəlin boyudur hər yaşıl çamın,Nəqşəni çox gözəl çəkib rəssamın.Maralın fınxırar, çeyranın mələr,Səhnəsən varındır əlvan pərdələr.Ovçular gəzməmiş keçilməz «dərən»,Kino lentasıdır sahir mənzərən.Yaşıl tarlaların, sonsuz ormanın,Varlığın tanıdır Ermənistanın.Yarpaqlar dalından çıxan ulduzun,Gözün xatırladır mən görən qızın.Hər yanın bir yığın sünbül arxaçı,Uyumuş gəlinin dağınıq saçı.Baxışın bir ana, qucağın çəmən,Çiçəkdən çoçuğun, buluddan məmən.
Quzular yüyürür sərin qoynuna,Yavrular qolunu salır boynuna.Baltalar dəyməmiş gənc ağacların,Turac oynağıdır gül yamaçların.Hər qarış torpağın bir çiçək koluŞairlər ilhamı Diliçan yolu.
II
Kərəm körpüsü
Dəyişmiş baxışın, həyatın, işin,Sənə çox uzaqdır yaxın keçmişin.Meşəndən kəsilmiş canavar səsi,İnqilabçı nəslin azad ölkəsi!Qaymaqlı döşlərin, südlü yaylağın,Ballı bulaqların, çeşməli dağın,Bağların almalıq, çaylağın söyüd,Qucağında məs’ud yavrular böyüt!Analar balasın tapşırır sənə,Diliçan yaylası, mehriban ana!Bir yanın Bayazid, bir yanın Qazax,Vəsfin tamam olmaz kitablar yazaq.Laylayın çağırır Ağmangal dağı,Ninnini oxuyur Göyçə yaylağı.Molla qayasından keçdiyim zamanElə hiss etdim ki, dedilər «Dayan!»Dedilər başqadır bu yerin şahı,Kərəmdir buranın qadir allahı.Kərəm görməmişdir allahdan kömək,Ona nicat vermiş üsyan eləmək.Dövlət yardım etdi mülkədar bəyə,İstəyir Kərəmin dilin kəsməyə.Kərəm öz əzmindən bir qüvvət tapır,Zalimlərə qarşı bir üsyan yapır.«Kərəm bazarı»dır gördüyün dərə,Bax qurşun buraxan dərin izlərə,O izlər bir düşün nələr söyləyir?!Sənə bir üsyanın tarixin deyir.Kərəm körpüsünün hər iki yanı.Qazax ellərinin köçü, karvanı,İldə bir bu yerin suyundan içər,Üsyançı Kərəmi salamlar keçər.
III
Köç
May girən kimi köçlər başlanır,Kəndlər buraxılır, yurdlar daşlanır.Örüşün buraxan, evin tərk edən,Əkinin biçməmiş yüklənib gedən,Arabasın çəkən, camışın qoşan,Yollarda başlanır «çoşan ha çoşan».Xəncərin bağlayan, atın nallayan,Toyuğun kişləyən, köpək yallıyan,Tüfəngin götürən, çəkməsin geyən,Öküzün çullayan, at yəhərliyən,Yaxdanın dolduran, yükün bağlayan,Keçəsin yamayan, çarxın yağlayan,
Ələyin, xəlbirin, təhnəsin, tasın,Taxta tabağların, mis qazançasın,Asmış arabadan qavalın, tarın,Başına toplamış yoldaşın, yarın.Hər kəs qız-qadının çıxarmış yola,Boylu gəlinləri salmış qol-qola,Quzusun kişləyir Pirili qızı,Nimtənəsi əlvan, şalı qırmızı.«Ağ köynək» köçünün keçəsi sarı,İçində çalınır qavalı, tarı.Xatınlı qızının qızıldır işi,Onlarda iş görməz bir nəfər kişi.Hər kəsə rast gəldim Daş SalahlıdanKöroğlu çağıran, cıdır oynadan.Qədirli qızları oxuyur, çalır,Ayrımlı çobanın qərarın alır.Aslanbəyli qızı atıb yaşmağı,Gülabətin börkü, sarı başmağı.Şıxlı köçləridir bütün yol boyu,Qarabəsənlinin yoldadır toyu.Alpalaslı köçlər çilovdarlıdır,Musaköylü bütün bəydir, varlıdır.Çaylı köçləridir çayların başı,Qadınlar bürünüb, görünür qaşı.Yalnız qadın gördüm Səmədbəylidən«Meydan» döşlərinə dırmanıb gedən.Daşkəsəmənli qız oxuyur, gülür,Qaynanası yatır, əri mürkülür.
Dəmirçi çıldırmış camışın döyür,Uşağa çımxırır, qadının söyür.Öküzlülər geymiş şirvani çarıx,Kahlı çuxaları, döşlü arxalıq.Hər biri bir çomaq götürmüş ələ,Qarapapaqlılar köhnədir hələ.«Kəmərlər» bulaşmış toza, torpağa,Arıx camışların qaldırır dağa.Əskiparalının çoxdur zəhməti,Bütün ayaqyalın köçü-külfəti.Kosalardan çıxan qocadır, qarı,Qırışmış boynunda şəddə mirvarı.Örkəməzli gəlin gözlərin süzür,Çinaylı qarısı dodağın büzür.Albaut qızları yüksəlir dağa,Çəbkəni qumaşdan, tumanı xara.Qaymaqlı köçüdür, Diliçan çalı,Quzusundan artıq çoçuğun sayı.Duzqışlaq xalqının işi mə’rəkə,Adam istər onun söyüşün çəkə.Çırdaxan kişisi yatır xan kimi,Qadını yamanlar tərs baxan kimi.Bir qayanın dibin tutar hər biriYoxdur köçərinin müəyyən yeri.Bilməz əkin əkmək, bilməz işləmək,Peşəsi dağlarda qoyun kişləmək.Mədəni bir həyat qurmaq istəməz,Ölüb məhv olsa da yoruldum deməz.Onun vətənidir gündə bir qapı,Camış belindədir bütün yük-yapı.Ac qalar bir toxum salmaz torpağa,May gəlcək ağzını çevirər dağa.Oturax həyatın dadın anlamaz,Köçmə desən sənə eylər e’tiraz.Dağlarda doğulur, dağlarda ölür,Köçəri həyatı belə ölçülür.
IV
Fəqir köçlər
Varlı köçlərindən yazdıq bir kərə,İndi gəl baxalım fəqir köçlərə.Var-yox bir cüt öküz, dörd arıq qoyun,
Qonşudan borc almış bir dağarcıq un.Arabası sınıq, öküz də arıq,Piyada getməyə tapmamış çarıq.Yağış şiddətlənir, gecələr damır,Təbiət ac bilmir, fəqir anlamır.Çamıra quylanmış hərlənməz təkər,Öküzləri döyər, «ya Əli» çəkər.Nə qüvvətli qolu, nə qızğın gəli,Yolun ortasında çəkər «ya Əli».Bütün müqəddəslər gəlir ortaya,Ancaq körpü çəkməz o çoşqun çaya.Kəndli verər artıq qoyunun selə,Dalı qalar köçdən, yetişməz elə.Ağırlığın tökər, öküzün satar,Arabasın yaxar, təkərin atar.Ər-arvad çoçuğun atar dalına,Tuman-köynəyini bağlar şalına,Qayıdar arana yeni yolçularƏski komasından bir nicat duyar.Köçəri xalqların belədir işi,Hər il fəqirləşir bir neçə kişi.Gəzəcək çayların başın birbəbirHər yerdə görərsən iki-üç qəbir.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/ordubadi-dilican-yolunda
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
(Səkkiz pərdəli dram əsəri)*Əsərdə iştirak edənlər
Birinci pərdəSəhnə. Kaspi dənizinin kənarıdır. Ay çıxır, pərdə açılmadan uzaqdan avtomobil motorunun səsi eşidilir. Pərdə qalxarkən bir maşın görünür.*Şofer** — *(Kabinədən düşərək qapını açır)* Möhtərəm vətəndaşlar, təəssüf edirəm ki, sizi burada buraxmalı olacağam. Zəhmət çəkib maşından düşün.
İkinci pərdəQoca mühəndis Mirzə Əhmədin mənzilidir. Onun qızı mühəndis Dilbər əlində portfel gəlir, üst libaslarını çıxarıb şkafdan asır, pəncərənin qarşısına gəlib dışarı baxır.*Dilbər** — İntizar çəkənlər xəyalpərəst olurmuş, çox doğru və yerində deyiblər. Dünən axşamdan bəri xəyalımdan nələr gəlib keçmədi? Bilmirəm onun başında nə hadisə var. *(Fikrə gedir)* Ah, heç bilmirəm nə üçün onun gəlməsilə maraqlanıram?! Kim bilir bəlkə də o öz Firəngizi ilə bərabər gəlir. *(Portfelindən telegram çıxarıb baxır).* Şübhəsiz ki, o tək gəlmir, telegramda yazır ki, «gəlirik» *(Başını tutub otağı dolaşır).* Ah, nə qədər acı təsəvvürlər. Altı ildir bu təsəvvürlər bir ilan kimi mənim qəlbimə sarılmış. *(Pəncərənin qarşısına gedir və öz-özünə danışır):* Yox, bu yaramaz, mən qısqanırmışam. Qoy onlar xoşbəxt yaşasınlar.
Üçüncü pərdəSəhnə mühəndislərin ümumi iş salonudur. Divarlarda xəritələr və planlar vurulmuşdur. Kürsülər və stollar qoyulmuşdur.*Mirzə Teymur** — *(Mirzə Əhməd ilə bərabər gəlir)* Dünyanı yığıb töküblər bura, elə bilirlər ki, işi görən adamın çoxluğudur. Bilmirəm kimə arxalanıb işə başlamaq istəyirlər? Belə bir zavodu tikmək üçün yüzlərcə başını işdə ağartmış mütəxəssislər lazımdır.
Başqa şairlərin şeirləri
Qurdum hər cür torumu, vermədi fayda miçəkə,Sataşır gündə gözüm xörəkdə, çayda miçəkə,
Dərbəndli AğabəyəEy əzizim, bu qədər raği-həmam olma,Mərdümi-qafil, tənpərvər və əyyam olma.
OlmuşamNə saatda gəldim dünya evinə,Şum sitarə bəxti bağlu olmuşam.
KəramətƏya ey mərdümi-aləm, baxın bu bir rəvayətdir,Bu əsrin xalqına ancaq münasib bir hekayətdir