Təbriz səyahətinin icmalı
مردمان این شهر غالباً خودپسند و گرفتار درد تجملات، همه مستعد نفاق و بیخبر از منافع اتفاق؛ همیشه فکرشان به کارشکنی یکدیگر مشغول و دلشان بدان خوش است که میان دو تن از ایشان اختلاف حساب یا خصومتی از جهات دیگر حاصل آید تا اینکه اینان نیز دو تیره شده هر فرقه به هواخواهی یکی از طرفین متخاصمین برخاسته اجلاسها کنند و رشوتها بدهند و بگیرند؛ و در میان پلوها صرف شود تا بالاخره طرفین هر دو از پای درافتند. احدی از اینان در امثال این موارد به عنوان مصلحی سخن نمیگوید. همه از یکدیگر منتظر انتقام هستند که به محض لغزیدن قدم یکی، آن دیگران پایمالش کنند! این است شغلشان! بیخبر از اوضاع زمان، نه دنیا دارند نه آخرت. منتهای آرزویشان این است که از سقف هر اتاقی چلچراغ شاهنشان چندین شاخه آویخته آن را سرمایهٔ افتخار و مباهات خود شمارند. «زندهاند ولی مرده، مردهاند ولی زنده!»
باری، چاپارشاگرد اسبها را آورده بود. همانروز صاحبخانه را وداع کرده از آنجا با دلی پر از یک کوه درد و اندوه، روی به کنار «ارس»، حرکت کردیم. چون از شهر خارج شدیم، اسبها را رکاب کشیده راندیم تا نقطهای که سواد شهر دیده نمیشد. در آنجا دیدم چند تن از چپ و راست راه نشسته دیده به سوی ما دوختهاند.
از چاپار شاگرد پرسیدم: «اینان چرا یمین و یسار راه را گرفته و در این نقطهٔ دور از آبادی نشستهاند؟»
گفت: «آقاجان! اینان گویا از سادات شهرند. در اینجا انتظار ورود شما را میکشند.»
گفتم: «برای چه؟»
گفت: «سیدند، البته چیزی از شما توقع دارند. نیازی به اینان باید بدهی تا سلامت بگذری.»
گفتم: «چه عیب دارد؟ یوسفعمو! پنجشش قران در سر دست حاضر کن که رسیدیم به ایشان بده!»
چاپار را دیدم که بیاختیار خندید.
گفتم: «چرا میخندی عزیز من؟»
گفت: «از پنج شش قران حاضر کردن شما فهمیدم که معامله نزدیک است.»
گفتم: «مگر چند باید داد؟»
جواب داد که «حالا میرسیم خود میبینید!»
باری، چیزی نگذشت که به ایشان رسیدیم. دیدم ده پانزده نفر به علامت و نشان ظاهری سیادت -که از عمامه و شال کمر سبز و کبود عبارت است- از دو طرف راه پیش دویده جلو اسب من و یوسفعمو را گرفته سلام دادند. ما نیز جواب سلام را رد نمودیم.
به اتفاق گفتند: «سلامتانهٔ ما را التفات فرمایید! خدای شما را سلامت بدارد!»
یوسفعمو پول حاضر کرده را داد و گفت: «دیگر پول خرده نداریم. هر چه هست در میان خودتان تقسیم نمایید.»
به محض شنیدن این سخن همگی به یکبار برآشفتند. پولها را به سر صورت یوسفعمو پرانده گفتند: «با این مبلغ شیره خریده به سر خودتان بمالید.»
دیگری گفت: «اگر خرجی ندارید چند قرانی هم ما بدهیم. مردکه! هیچ شرم ندارید! مگر به ما مفت میدهید؟»
در این گیر و دار دیدم دو نفر از ایشان از دو طرف به پاهای یوسفعمو چسبیدهاند و میخواهند که پاهایش را از رکاب خالی کرده از روی اسب به زمین کشند. و از این طرف نیز دو سه نفر دیگر عباهای خودشان را به بازوان چپ پیچیده، دست به چماق، درصدد حمله و هجوماند. دیدم عجب هنگامهای است.
گفتم: «آقاجان! با این پیرمرد کار نداشته باشید. پیشتر بیایید تا ببینم از ما چه میخواهید.»
یکی گفت: «مال جد خودمان را میخواهیم. دیگر هیچ!»
گفتم: «آقاجان! قربان جد شما بروم! چه قرضی به شما داریم؟ در نزد ما چه حق و طلب از شماست؟»
گفت: «کدامین حق بالای این تواند شد که هر چه دارید خمس آن حق ماست؟ حتی ز پنج انگشت دست شما یکی حق سادات است.»
گفتم: «آقاجان! اول شما از کجا میدانید که ما مردمان متمول و صاحبچیزیم؟ ثانیاً چگونه بر شما معلوم شده که در نزد ما از خمس و حق سادات چیزی هست؟ ثالثاً ما را از کجا میشناسید؟ از مذهب و آیین ما چه اطلاع دارید؟ رابعاً ما از کجا بشناسیم که شما سید و اولاد پیغمبرید؟ خامساً پیغمبر خدا -صلواةالله علیه و آله- کجا امر فرموده است که شما در بیابان جلو مسافرین ناشناسا را گرفته به ضرب چماق پول بخواهید و لخت کنید؟»
یکی از آن میان گفت که: «فضولی موقوف! عقلت را به سرت جمع کن، بیندیش و آنگاه سخن بگو! اول شما را این جسارت از کجا حاصل شده که از سیادت ما بپرسی و از ما بینه خواهی؟ دوم اینکه ما شما را خوب میشناسیم. اسم شما ابراهیمبیگ است و در مصر اقامت دارید. پدرت دویست هزار تومان میراث نقدی به تو گذاشته. یک خواهرت نیز هست. و در این سفر از زیارت جدم امامرضا -علیهالسلام- به طهران و از آنجا به تبریز آمده و حالا درصدد مراجعت به مصر هستی. خدای پدر تو را بیامرزاد! به سادات خیلی پول میداد، صاحب خیرات و حسنات بود، مثل شما. اکنون فهمیدی که ما تو را خوب شناخته و بدون شناسایی جلو تو را نگرفتهایم؟ دیگر ما را بیش از این معطل مکن که خودت متضرر خواهی شد. وقت است که ده دوازده سید دیگر بدینجا برسند، آن زمان تکلیف تو سنگین میشود. خود میدانی! ما چهاردهتن اولاد رسول سه ساعت میشود که در این نقطهٔ دور از آبادی، در زیر آفتاب، به انتظار ورود شما نشستهایم. به هر یک از ما پنج تومان زودتر داده به سلامت درگذرید. اینقدر بدانید که هر چه ایستادگی در ادای این وجه کنی بر خود ستم کردهای. چه آخرالامر هم پیاز را میخوری و هم کوتک را، پول را نیز از تو میگیرند.»
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/zeynalabdin-maragayi-1-tebriz-seyahetinin-icmali
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Səyahətnamədə yazıldığı kimi, bizim möhtərəm qonaqçımızın evində İbrahim bəylə bir nəfər molla arasında mübahisə və münaqişə üz verdi. İbrahim bəy hirslənib papağını yerə vurdu.Papaq lampaya dəydi, lampa sındı, evə yanğın düşdü. Çox təlaşdan sonra dəhşətli yanğını söndürdülər. Bədəninin yarısı yanmış molla özünü bayıra saldı. Amma İbrahim bəy oddan aralı yıxılmışdı. Köməkləşib onu otaqdan bayıra çıxartdıq. Səsimizə qonşular gəldilər, çoxlu adam, polis toplaşdı. Bir saatdan sonra məhəllənin tulumbaçılarından (yanğın söndürən məmurlarından) iki dəstə gəlib çıxdı. Ancaq yanğından əsər qalmamışdı.
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 2Altıncı gün pasportları qaydaya salıb, Xidivi gəmisinə bilet aldıq. Mən burada qonaq qaldığımız evin sahibi və onun əyalından gördüyümüz hörmət və mehribanlıqdan danışmaq istərdim.İbrahim bəyin atası, özü nə qədər xoşbəxt adamlardır ki, belə dost tapmışlar. Həqiqi dost nadir ələ düşür. Xüsusilə indiki alçaq zəmanədə. İndiki zamanda camaatın işi hiylə və aldatmaq olmuşdur. Sədaqət azdır, düşmənçilik çoxdur, əmanətin yerini xəyanət tutmuşdur.
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 3Səkinənn çağırıb, Məhbubənin əhvalını soruşdum. Dedi:“Qızlar onun yanındadırlar, bir ucdan ağlayır. Nə qədər ürək-dirək verib sakitləşdirmək istəyirlərsə, mümkün olmur, heyran-heyran baxır, cavab vermir.”
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 4Bu vaxt mən qapını döyüb dedim:“Xanım, buyurun gəlin, mən gedirəm.”