Səhifə 2 / 2 · 50%

پند

آهسته‌رو نمی‌ماند. آب که از سر گذشت، چه بسیار چه کم. کلوخ‌انداز را پاداش سنگ است. احتیاط از زاغ، وفا از سگ، غیرت از خروس، از عنکبوت فرزندپروری، از مایکیان خانه‌داری، از زنبور همت، از مور ملکداری باید آموخت. بازگشت به خدا بهترین اعمال است. غماز را به خود راه مده، بدترین خصلت انسان، به فرمایش خداوند سبحان، غمازی است!

تو گر بندهٔ ایزد داوری وگر تابع قول پیغمبری

ز غماز روی محبت بتاب که تا کاخ دینت نگردد خراب!

که غماز از رحمت حق جداست که او سرور دشمنان خداست

به آزار غماز همت گمار که رنجش بود طاعت کردگار!

ضروب‌الامثال

هر که زر دارد زور دارد. گربه در خواب دنبه بیند. مار به هر جا کج رود، به خانهٔ خود راست. چوب نرم را مور زود می‌خورد. شمشیر که صیقل نزنند زنگ زند. پیش آفتاب چراغ فروغ ندارد. فریاد سگ سائل را از سؤال باز ندارد. عصمت بی‌بی از بی‌چادری است. اگر خلق را بفریبی به خدا چه گویی؟ دست شکسته وبال گردن است. حرکت از تو، برکت از خدا. جان کندن موش گربه را ذوق و تماشاست. مور در خانهٔ خود حکم سلیمان دارد. در خانهٔ مور شبنمی طوفان است. در خانه اگر کس است یک حرف بس است!

ایضاً پند

پیش سلطان خشمناک مرو در دم پنجهٔ هلاک مرو!

موج دریاست قربت سلطان خشم ایشان بلای ناگاهان

شاه را بی‌نفاق طاعت کن بسه قبولی از آن قناعت کن

جهد کن تا به ناکس او باش نکنی سر مملکت را فاش!

باد سر خاکسار خواهد بود باده خور خاکخوار خواهد بود

در هنر بس پدر که داد دهد پسر از مستیش به باد دهد

هوشیار تو[یت] به ز بیهوشی هوشداری چو باده کم نوشی!

شیخ می‌فرماید

چو دست از همه حیلتی درگسست حلال است بردن به شمشیر دست

نصیحت از دشمن پذیرفتن خطاست، ولیکن شنیدن رواست که به عکس آن کار کنی.

حذر کن ز آنچه دشمن گوید آن کن که بر زانو زنی دست تغابن

از بدان نیکویی نیاموزی نکند گرگ پوستین دوزی

از دزدان و راهزنان عطا ببرید و از همسایهٔ بد پرهیز کنید و بی‌رفیق به سفر نروید و با بد اصل همسفر مشوید. به راست و دروغ سوگند مخورید. در هر کاری یاد از خدا کنید. تا خود را از عیوبات پاک نسازید به عیب دیگران نپردازید.

چهار چیز باز نگردد: عمر گذشته، تیر از کمان به در رفته، سخن گفته، قضای رفته. سه چیز بر همه ناپسند است: کبر و نخوت، خشم و غضب، تنبلی و غمازی.

من‌النصایح

شرط ادب نیست که پهلوی شاه غیر شهان را بود آرامگاه

من که در گنج طلب می‌زنم گام در این ره به ادب می‌زنم

هم ادبم راه به جایی دهد در طلبم قوت پایی دهد

جهد کنم تا به مقامی رسم گام نهم پیش به کامی رسم

کام من این است که فیاض جود انجمن‌آرای بساط وجود

مرحمت خویش کند یار من کم نکند مرحمت از کار من

(ایضاً)

منگر تو بدان که ذوفنون آید مرد بر عهد و وفا نگر که چون آید مرد

از عهدهٔ عهد اگر برون آید مرد بر هر چه گمان بری فزون آید مرد

(ایضاً)

تا از تو نپرسند تو از خویش مگوی جز با دل خود راز دل ریش مگوی

گوش تو دو دادند زبان تو یکی یعنی که دو بشنو و یکی بیش مگوی

اوصاف ممدوحهٔ انسان

حکمت، شجاعت، معرفت، مروت، حلم، عفو، سهولت، مؤاسات، مسامحه، صبر، وفا، حیا، انصاف، مکافات، ادب، قناعت، تحمل، فهم، ذکاوت، علم، تعلم، تواضع، ورع، امانت، دیانت، اخلاص، ارادت، حریت، ثبات، صداقت، عفت، فتوت، عمل.

ادب بهتر از گنج قارون بود فزون‌تر ز ملک فریدون بود

از خدا خواهیم توفیق ادب بی‌ادب محروم ماند از فیض رب

رو توکل کن توکل بهتر است نیست کسبی از توکل خوب‌تر

گر حیا نبود برافتد رسم عصمت از میان ور حجابی در میان هست از تقاضای حیاست

تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافری‌ست راهرو گر صد هنر دارد توکّل بایدش

ادب تاجی ست از نور الهی بنه بر سر برو هر جا که خواهی

دیو بند است حلم اگر دانی غضب از دست اوست زندانی

تواضع است بزرگی و سیرت محمود نه کبر و سلطنت و سرکشی و جبّاری

تواضع ز گردن فرازان نکوست گدا گر تواضع کند خوی اوست

نوشته ست بر گور بهرام گور که دست کرم به ز بازوی زور

در تردد ره نجات مدان هیچ چیزی به از ثبات مدان

به شجاعت توان گرفت جهان هر که بد دل بود چه کار کند

و آنکه جرئت نماید اندر کار خویشتن را بزرگوار کند

ای که بر تخت سلطنت شاهی عدل کن گر ز ایزد آگاهی

تخت را استواری از عدل است پادشه را سواری از عدل است

همت بلند دار که نزد خدا و خلق باشد به قدر همت تو اعتبار تو

گر طهارت نبود کعبه و بتخانه یکی ست نبود خیر در آن خانه که عفت نبود

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

Başqa şairlərin şeirləri