Aşıq Musa ilə Mələknisə xanım dastanı
Page 5 of 6 · 67%
Başına döndüyüm ,ay çoban qardaş,
Yaman bəd yazılıb bu yazım mənim.
Çöldə ahulara olmuşam yoldaş,
İtibdi əlimnən şahbazım mənim.
Üzülüb qatardan qalmışam dala,
Gecə ah çəkirəm, gündüzlər nala.
Sidq ilə sığınnam Misgin Abdala,
Qəbul olsun nəzir-niyazım mənim.
Bax Musanın fəryadına, ahına,
Gör nələr yazılıb kəm talahına.
Üz tutub yalvarram xublar şahına,
Qoymasın gözümdə murazım mənim.
Musanın dərdinnən halı olan çoban ona çox yazığı gəldi. Nə qədər elədisə, çoban onu qoymadı getməyə. Dedi:
– Daha gecdi, gecə düşür, bu gecə mənim yanımda qal. Sabah gedərsən. Xülasə, Musa o gecə də çobanın yanında qaldı. Amma nə çörək yedi, nə də su içdi. Səhər açılan kimi çobannan xudahafizləşib yoluna davam elədi. Musa and içmişdi ki, Nisə xanımın meyitini tapmasam, mən də özümü atacam Araza. Bu fikirnən dolanan Musa dincəlmək üçün bir qıraqda oturub Araza baxırdı. Bir də gördü durna səsi gəlir. Başını qaldıranda gördü ki, durnalar Göyçə tərəfə uçurlar. Elə bil Musanın dərdi təzələndi, ürəyi qövr elədi. O, üzünü durnalara tutub görək nə dedi:
Durnam, gedər olsan Göyçəyə sarı,
Dərdimi sən bizim ellərə danış.
Sel alıb əlimdən apardı yarı,
Sərgəndər düşmüşəm çöllərə, danış.
Gəlibdi başıma bir görün nələr,
Hicranın oxları qəlbini dələr.
Atamı, anamı görsəniz əgər,
Daha göz tikməsin yollara, danış.
Bəli durnalar gözdən itdikdən sonra Aşıq Musa yoluna davam elədi. Bir neçə gün də dəli-divanə kimi gəzib dolandı. Artıq cana doymuşdu, əlini hər şeydən üzmüşdü. Öz-özünə deyirdi ki, əgər bu gün də tapa bilməsəm özümü həlak eləyəcəm. Fikirli-fikirli yenə Araz aşağı getməyə başladı. Dərd-qəmnən, acından-suzundan taqətdən düşmüş üzü üstə yıxıldı. Bir qədərdən sonra yuxuda gördü kü, Mələknisə gəlib onu oyadır. Sevincək sıçrayıb yerindən durdu. Baxıb gördü ki, Nisə xanım nə gəzir, bura kimsəsiz bir yerdi. O, yenə çay aşağı getməyə başladı. Bir xeyli yol gedəndən sonra baxıb gördü ki, bir qədər aralı Arazın qırağında saysız-hesabsız camaat yığılıb. Bunu görəndə Musanın ürəyi kövrəldi. O, üzünü camaata sarı tutub öz dərdi-dilini onlara belə bəyan elədi:
Qərq olubdu canan qanlı dəryaya,
Leysan yağdı, sel yarımı apardı.
Çatan yoxdu nə imdad, fəryada,
Haray oba, el yarımı apardı.
Araz daşdı, sel yarımı apardı.
Gör nə günə qoydu yazıq Musanı,
Üzülüb cəsədi, qalmayıb canı.
Gedibdi əlimnən qızların xanı,
Araz daşdı, sel yarımı apardı.
Musa bu sözləri deyib taqətsiz halda yerə yıxldı.
İndi görək Mələknisə xanımın başına nə gəldi. Elə ki, sel Mələknisə xanımı apardı o gördü kü, sel özünnən kol-kos, köklü ağaşlar gətirir. Qollu-budaqlı bir ağac ona yaxınlaşanda tez əlini atıb ağacın iri bir budağından yapışdı. Sel onnarı gah o tərəfə, gah da bu tərəfə çırpırdı. Amma qız ağacdan bərk yapışmışdı. Mələknisə xanım ağacdan möhkəm yapışıb axmağa başladı. Axır ki, sıx bir meşəlikdə həmin bu ağac ilişib qaldı. Mələknisə xanım da ağacın üstündəydi. O, tam taqətdən düşmüşdü. Gah huşunu itirir, gah da özünə gəlirdi. Bir səhər gün hər tərəfə yayılmışdı. Mələknisə xanım o tərəf, bu tərəfə baxırdı ki, bəlkə bir adam görəm, gələ mənə kömək eləyə. Baxıb gördü ki, bir qarı çayın o tərəfində dərman otu yığır. Nisə xanım qışqırdı ki, amanın bir günüdü, qarı nənə, mana kömək elə. Qarı onu görmürdü. Odu ki, bu səsin cin səsi olduğunu güman eləyib qaçamağa başdadı. Bunu görən Mələknisə xanım ağacın üstündə görək qarıya nə deyir:
Şanı-şöhrətinə qurban olduğum,
Bax ah-naləmə, fəryada yetiş.
Qolsuz qeyrətinə qurban olduğum
Cənabı Zeynabı sal yada, yetiş...
...Mələknisə olsun sənə sadağa,
Göy atı, göy donu qoyma uzağa.
Nuhun gəmisini qaldıran dağa,
Yunusu qoymayan dəryada yetiş.
Mələknisə xanım bu sözləri deyəndə qarı inandı ki, bu adamdı. Amma nə qədər özünə ürək-dirək verdisə, səs gələn tərəfə gələməyə cürəti çatmadı. Yenə buradan uzaqlaşamağa başladı. Bunu görən Mələknisə xanım indi alır görək qarını necə çağırır:
Aman nənə əlin yetir əlimə,
Görürsənmi, mən ümmana axıram.
Çarxı-fələk məni saldı zülümə,
Heç bilmirəm hansı yana axıram?
Quşlar yata bilmir ahu-zarımdan,
Yarı mənnən etdi, məni yarımnan.
Can çıxır cəsəddən, ixtiyarımnan,
Mən qovrulub yana-yana axıram.
Kim axtarar Mələknisəni hanı?
Kəsilib hər yandan əlac-gümanı.
İtirdim, tapmıram Aşıq Musanı,
Yetişibdi ömrüm sona, axıram.
Nisə xanım bunu deyib yenə də huşsuz halda ağacın üstünə yıxıldı. O yıxılmaqda olsun, eşidin qarıdan. Qarı özünü kəndə gətirib elə bir haray saldı ki, hamı onun başına toplandı. Qarı yaman qorxmuşdu. Neçə il idi ki, buralardan dərman otu çiçəyi yığırdı. Amma belə şeyə rast gəlməmişdi. O, gah cin deyirdi, gah şeytan deyirdi, gah da insanıydı, – deyirdi. Axırda camaat qarıyı qabaqlarına salıb bu sıx meşəliyə, səs gələn tərəfə gəldilər. Bir neçə adam yuxarı çıxıb baxdı ki, görən bu nə səsidi? Gördülər çayın üstündə böyük bir ağac var. Ağac da bir sıxlıqda ilişib qalıb. Onun da üstündə bir qadın xaylağı görünür. Adam göndərdilər kənddən kəndir gətirdilər. Bir sözlə, ağaşnan birlikdə Nisə xanımı çəkib qırağa çıxartdılar. Kimi dedi, bu gün ölüb, kimi dedi çoxdan ölüb, kimi də dedi bir saatdı ölüb. Nə isə hərə bir söz deyirdi.
Bir müddətdən sonra Aşıq Musa ayılıb yenə camaatı orada gördü. O da durub birtəhər bunların yanına gəldi. Soruşdu ki, bu zənən ölüb. Onu çıxarıb aparırıq dəfn eləməyə. Musa elə bil səksənən kimi oldu. O irəli yeriyib gördü bu zənən xaylağı onun axtardığı Mələknisə xanımdı. Bir qarı da Mələknisə xanımın ağzına güzgü tutur. O deyir:
– Ay camaat, məni qınamayın, vallah bunun nəfəsi var. Deyəsən hələ ölməyib.
Bütün bu hadisənin şahidi olan Aşıq Musa özünü Mələknisə xanıma yetirib sazı döşünə basdı, görək nə dedi:
Zalım fələk yenə girdi qəsdimə,
Ağrın alım, Nisə xanım, oyansan.
Alışıram, baxan yoxdu tüstümə,
Qürbət eldə çıxdı canım, oyansan.
Yazığam sındırma, qırma qəlbimi,
Dolandım çölləri bir cünun kimi,
Sənsiz başa vurmam nakam ömrümü,
Şirin dilli, xoş zəbanım oyansan.
Salmısan Musanı fikrə xəyala
Bükülüb qaməti əyilib dala.
Həsrətdi əqrəbam, göz dikib yola,
Sana qurban din-imanım, oyansan.
Aşıq Musa gördü Mələknisə xanım oyanmaq bilmir. Elə bil kökündən üzülmüş bahar bənövşəsi kimi asta-asta solur. Göz qapaqları örtülmüş, rəngi sapsarı saralmışdı. Camaat da onun oyanmasına inanmırdı. Hamı peşman-peşman ona baxır, köks ötürür, ah çəkirdi. Musanın ürəyi bu ağrıya, sitəmə dözmədi. Köksündən dağları-daşları lərzəyə gətirən bir fəryad qopdu:
Döndü nobaharım oldu zimistan,
Yağdı dağ başına qar oyanmadı.
Yıxdı könlüm evin eylədi viran,
Tərlan bəxtim oldu sar, oyanmadı.
Qurban desən yazıq Musa qurbandı,
Firqətdən cəsədim alışdı, yandı.
Gözdərim verərəm, desən dərmandı,
Qoydu sinəm üstə nar oyanmadı.
Doğrudan da, elə bil Mələknisə xanım bir il bundan qabaq ölmüşdü. Bu zaman Nərgiz adlı bir gəlin əlində güzgü Mələknisə xanıma yaxınlaşdı. Bu da bayaqkı qarı kimi güzgüyü onun ağzına tutdu. Bir qədərdən sonra dedi ki, camaat, bu qız ölmüyüb. Nəfəsi asta-asta gəlib gedir. Sonra Nərgiz ayağa qalxıb Musaya təsəlli verdi:
– Aşıq qardaş, qorxma, bu qürbət eldə sənə kömək eliyərəm. Bu saat nə qədər təbib, loğman varsa, hamısını yığıb sənin sevgilini qurtaracam.
Nərgiz xanım ata suvar olub üz qoydu kəndə tərəf.
Bir neçə saatdan sonra bir də gördülər ki, Nərgiz xanım başında bir neçə atdı özünü yetirdi.
Bəli, mənim əzizlərim, Nərgiz xanımın gətirdiyi təbib-loğmanlar başladılar Mələknisə xanımı ayıltmaq üçün çalışmağa. Bir xeyli əlləşənnən sonra təbib Vəfadar cibindən bir dərman çıxardıb Nisə xanımın burnuna tutdu. Nisə xanım gözlərini açdı. Mələknisə xanımı oyanmış görən Musanın ürəyi qubar elədi. O, üzünü Nisə xanıma tutub görək nə dedi:
Şükür olsun cəlalına,
Ay hazarat, yarı gördüm.
Baxmaram dünya malına,
Küllü aləm, varı gördüm.
Gəldi təbib, gəldi loğman,
Nazdı yara o verdi can.
Yazıq Musa sizə qurban,
Təbib Vəfadarı gördüm.
Bəli, mənim əzizlərim, təbib, loğman, dava-dərman öz işini gördü. Mələknisə ayılannan sonra Nərgiz onnarı öz evinə gətirdi. Onnar bir neçə gün burada qaldılar. Vəziyyətləri yaxşılaşandan sonra halal-hümmət eləyib Göyçəyə yola düşdülər. Gecəli-gündüzlü at sürüb axır ki, Göyçə mahalına yetişdilər. İlin yaz fəsliydi. Allah-tala dünyanın bütün gözəlliklərini Göyçə mahalına bəxş eləmişdi.
Bəli, mənim əzizlərim Aşıq Musaynan Mələknisə xanım bir müddət yol gəlib Çamırlı kəndinə çatdılar. Gördülər ki, bir neçə adam söhbət eliyir. Musa üzünü onnardan birinə tutub dedi:
– Qardaş axşam düşür, bizi burada qonaq eləyən olarmı? Bir cavan oğlan irəli durub, – aşıq mənim qonağımsınız, – dedi. Onlar birlikdə həmin oğlangilə gəldilər. Oğlan dedi ki, mənim adım Məhərrəmdi. Aşıq Musa da özünü oğlana isnad verdi. Bir az söhbətdən sonra oğlan soruşdu:
– Aşıq Musa, haradan gəlib haraya gedirsiniz?
Musa başına gələn bütün əhvalatı Məhərrəmə danəşdı. Musa Məhərrəmə onu da dedi ki, atamgilə xəbər göndərdiyim otuz doqquz gündü. Musa dedi ki, gecəni burada yatıb xoruz banında yola düşməliyik. Səhər tezdən Musagil yola düşəndə Məhərrəm də onnara qoşuldu. Onnar Basarkeçəri keçəndə Məhərrəm dedi:
– Aşıq Musa, siz bir qədər yavaş gəlin, mən qabaqda gedib onnarı muşduluqluyum.
Məhərrəm yola düşəmkdə olsun, eşidin Ağkilsədə Səfər kişidən. Səfər kişi Novruzun xəbərinnən sonra toy üçün hər tədarük görmüşdü. İndi sabah o toy üçün aldığı malı, qoyunu qırxı tamam olan Musaya ehsan verəsiydi.
Səhər tezdən Səfər kişi qalxıb qapıdakı duz daşının üstündə oturub dərin fikrə getmişdi. Birdən gördü ki, cavan bir oğlan qonşudan onnarın evini soruşur. Həmin adam da ona isnad verir ki, odu orda oturan Səfər kişidi. Amma Səfər kişinin halı özündə deyildi. Məhərrəm gördü ki, yox, kişinin əhvalı çox pərişandı. O, Aşıq Musanın sazını da özünnən götürmüşdü. Həmin sazı köynəkdən çıxarıb zilini zil, bəmini bəm elədi görək öz məqsədini dərdli ataya necə nağıl elədi. Biz deyək, siz də qulaq asın.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/asiq-musa-asiq-musa-ile-meleknise-xanim-dastani
More by this author
Bilin, bu yerlərdə ədalət yoxdu,Heç bilmirəm, kimə gedim dada mən.
Mən istərəm bu meydanda nər indiAy ağalar, gəlim sizə söyləyim,Mən istərəm bu meydanda nər indi.
Mənə DilbərQız, belə gəzməyin aşıq öldürür,Telindən tel ayır sat mənə, Dilbər!
MəndənGecə-gündüz ahu kimi mələrəm,Yetişirmi sənə nalalar məndən?!