مدار هفته دوران که نفع او ضررست
What is a qasida?
Qasida: a long, formal poem of praise or counsel.
مدار هفته دوران که نفع او ضررستنه گنج هفت درست اژدهای هفت سرست
منه ز طول امل دل بسرعت شب و روزکه مرغ عمر چنین تیز پر بدین دو پرست
گرت درو گهر آید بکف مکن طغیانکه بحر را صد ازین قطره در کنار و برست
مگو که جمع گهر تلخ کامیم ببردکه تلخ کامیم از گرد گردن گهرست
بکش ز قید موالید سر چو می دانیکه سین سر چو شود نقطه دار شین شرست
رقم مکن طمع سیم و زر بلوح ضمیرکه سکه زر و سیم طمع خط خطرست
چو سیم جمع کنی فیض آن بخلق رسانچو سود زانکه شجر را شکوفه بی ثمرست
در کرم بگشا تا شوی بلند مقامکه جای فتحه همیشه ز فتح بر زبرست
ز کس مکن طمع نفع تا نگردی پستکه کسره زیر نشین صفوف خط خطرست
غرض ز جمع زر و سیم چیست ممسکراچو در حصول غرض شرط ترک سیم و زرست
درین نظرگه پر فیض کز طریق نظربقدر بینش خود هر که هست بهره برست
نکو اگر نگری هیچ خلقتی بد نیستتفاوتی بدو نیکی که هست در نظرست
بنسخه هنر هیچکس مکش خط عیببعیب کش خط اگر مدعای تو هنرست
بکار کوش که در کارخانه عالمبقدر حاصل هر کار مزد کارگرست
ز هرزه کاری تو چرخ مهربان تو نیستو گر نه مهر پسر رسم فطری پدرست
کسی که لاف هنر زد هنر نخواهد داشتکه از صداست تهی هر نی که پر شکرست
گر اهل درکی ازان علم و عقل لاف مزنکه زرق را سببست و معاشر قمرست
ورای عالمی و عاقلیست دانش حقز قول و فعل خدا علم و عقل کور و کرست
کدام عقل کماهی به گنه کار رسیدکدام عالم از انجام حال با خبرست
مکش که فایده قید عقل درد دلستمکن که ما حصل بحث علم درد سرست
کمال گر طلبی در مقام عشق طلبکه فیض عشق ز علم و ز عشق بیشترست
مذاق عیش مجو مطلق از مقید عقلکه مست خواب نه آگه ز نشئه سحرست
فریب عقل مخور آن مبین که در ره قیدبچشم عقل اقالیم سبعه گنج زرست
ز نخل عشق طلب بر که مجملا بر اومحقرست بر عقل هر چه معتبرست
ز عشق مگذر اگر بر مجاز هم باشدکه مرد را بحقیقت مجاز راهبرست
کتابه که بود محض فیض مضمونشخط عذار صنوبر قدان سیمبرست
نظر کسی که ندارد بر آفتاب وشیچو شب هزارش اگر دیده هست بی بصرست
گمان مبر که در آب و گلست نشانه حسنحقیقتی است که در روی خوب جلوه گرست
مشعبدیست درین پرده ور نه کس بخودینه پرده دار نه پرده نشین نه پرده درست
ز صورتست رهی گر توان بمعنی بردمظاهر گل معنی حدایق صورست
بود صفای فضای فرح فزای نجفدلیل آنکه درو پادشاه بحر و برست
امام مفترض الطاعه حیدر صفدرکه درک او ز حد دانش بشر بدرست
ملک بمحکمه او رجوع کرده قضااحاطه بشر او کجا حد بشرست
بجوهرش حجرالاسود آمده مظهرچه آب زنده گیست آن که ظلمتش حجرست
بران شجر که دهد جویبار قدرش آبهر آسمان یکی از برگ سبز آن شجرست
ز شعله که زند سر ز آتش مهرشبر اوج عز و شرف هر ستاره یک شررست
گدای درگه اقبال او همایون فالهمای اوج تمنای او فرشته فرست
ستاره شرف مهر راحت افزایششب دراز امل را نشانه سحرست
طلیعه علم فیض عالم آرایشسپاه علم و عمل را علامه ظفرست
همین ز جمجمه اقبال کرده حکمش راکشیده از خط فرمان او کدام سرست
رموز دانه خرما ازو مدار عجبکه نخل معجز او را چنین هزار برست
ببوی آن گل تازه که داد سلمان رادماغ اهل یقین تا بهار حشر ترست
بیک نهیب دو شیر تر شد سنگباوج پنجه زند خصم اگر چه شیر نرست
شکستن مه و برگشتن خور از مغربمیان خلق چو روشن بسان ماه خورست
نه در خورست که گویم بر آسمان وجودنبی ز کوکبه شمس آمد و ولی قمرست
علی کسیست که در عزم قرب حق جبریلبراه مانده ازو همچو خاک ره گذرست
چه سان برابر جبریل دارم و گویمعلی میان خدا و نبی پیام برست
بشهر علم نبی چون علیست در چه عجبز جبرئل گر او را ز حاجبان درست
زهی سپهر ولایت که در ولایتهاولایت تو چو خورشید و ماه مشتهرست
بشهر علم نبی از برای معموریز معجزات تو هر یک ولایت دگرست
نشان داغ وفایت بسینه احباببدفع تیر حوادث نمونه سپرست
سرسر افکن تیغ تو در تن بدرکبخون فاسد طغیان کفر نیشترست
ز ذوالفقار تو و دلدل تو دشمن و دوستبر اسم پی روی و سرکشی بنفع ضرست
بدلدلت بود آن دال دال سوی نجاتبذوالفقار تو آن ذال ذال الحذرست
ز تیغ تو جگر دشمنان همه شده خونبعزم دشمنی تیغ تو کرا جگرست
اگر بملک جهان دل نداده چه عجبتو شاه بازی و این صید صید مختصرست
فضای ملک عبودیت تو صحرا نیستکه همچو طایر قدسش هزار جانورست
هوای بندگی درگه تو فایده ایستکه صد خلیل بادرار ازو وظیفه خورست
کسی نیافت بقدر تو در صف عزتقضا که انجمن ارای محفل قدرست
گلی ندیده برنگ تو در بهار وجودصبا که چهره گشای عرایس زهرست
هزار شکر که در سلک خادمان توامهمین سعادت من بس که قدرم این قدرست
شها بلطف نظر کن همین که با چه کسانمرا بقوت مدح تو دست در کمرست
گرفت کاتبی این راه حیرتی از پیقدم برسم تتبع نهاده بی سپرست
میان این دو سخن هست گفته من حشوچرا کزان دو یکی رو یکی چو آسترست
درین لباس حد نظم من معین شدکه گر بود ز یکی زیر از یکی ز برست
فضولیم من و کارم گنه اگر زین کارکشم بعذر زبان عذرم از گنه بترست
امید هست که بدگو مرا معاف کندچو هرز مدح تو از هر ملامتم مقرست
همیشه تا بمکافات خیر و شهر بجهانامید و بیم بدو نیک جنت و سقرست
خوشم بدین که همیشه ز قرب تو حاصلطواف کعبه مرا بی مشقت سفرست
مرا جدا نکند حق ز جنت در توکه هر که هست ز جنت برون سقر مقرست
Zəmanin həftəsinə uyma kim, yetər zərəri,
Xəzinə zənn eləmə əjdahayi-həftəsəri
Ömür quşu uçar, axşam-səhər qanaddır ona,
Boş arzularla saya alma axşamı, səhəri.
Əlində varsa beş-on inci, eyləmə tüğyan,
Dənizdə yüz o qədər inci var, nədir bəhəri?
Demə ki, qamımı şirin edər yığanda göhər,
Göhər yığanda fələk kamına tökər zəhəri.
Boyun qaçırma təbiət həvadisindən, bil
Ki, “sin” hərfinə nöqtə qoyub şər etdi səri.
Qızıl-gümüş sözünü qəlb lövhünə yazma
Ki, simüzər xəti ilə tamah yazar xətəri.
Gümüş varınsa, çalış xəlqə faydası yetsin,
Nə faydası ağacın, yoxsa şaxının səməri?
Kərəm qapısını aç, ta məqamın olsun uca
Ki, fəthədir deyə, xətt üzrə yazdılar zəbəri.
Önündə alçalaraq bir kəsin, xeyir diləmə
Ki, kəsrənin bu səbəbdən xət altı oldu yeri.
Nə məqsəd ilə xəsis toplayır zərü simi?
Muradə yetmək üçün sərf edərlər simü zəri.
Nəzər təriqi ilə əhli-feyzə salsa nəzər,
Məqaminə görə yırtar o sirli pərdələri.
Pis ilə yaxşıdakı fərq, fərqi-zahirdir,
Görünməmiş ola mə’yub xilqətin əsəri.
Hünər görüncə eyib tutma kimsədən zinhar,
Hünərlisənsə çalış zayil eylə eybləri.
Çalış bu ərseyi-aləmdə bir xeyir iş tut
Ki, işlə ölçülər hər işçi müzdünün qədəri.
Bu hərzəliklə sənə çərx mehriban olmaz,
Ata necə sevər övladı, olmasa hünəri?
O kəs ki, lovğadır onda hünərdən olmaz əsər,
Səda çıxarmı o neydən ki, var onun şəkəri?
O əqlü elmə güvənmə, varınsa idrakın
Ki, şöhrət ilə çörəkdir sənə bari, bəhəri.
De, hansı əql işin əslini əyan etmiş?
Var hansı alimin əncami-karidən xəbəri?
Ürək sıxıntısıdır əql, qeydinə qalma,
Girişmə bəhsinə elmin, böyükdü dərdi-səri.
Məqami-eşqidə axtar, kəmal axtarsan
Ki, əqlü elmdən eşqin dəyərlidir göhəri,
Məzaqi-eşq tələb etmə əql əsirindən,
Nə anlayır yuxu sərməsti nəş’eyi-səhəri?
Inanma əqlə, elə zənn qılma kim aqil,
Ağıl gözüylə görər zər dolu xəzinələri.
O şey ki, əql üçün alidir, eşq üçün dundur,
Sən eşqi tut ki, şirin bar verər onun şəcəri.
Məcazi olsa belə, eşqi tərk qılma, məcaz
Olub həqiqətə mərdin həmişə rahibəri.
O sərv qəddilərin arizindəki xəttin,
Hədisi-feyzi-xudavəndidir ziri, zəbəri.
Gecə kimi kor olar, min gözü olarsa belə,
Kimin ki, yoxdu günəş üzlü yari-simbəri.
Sən eşq nəş’əsini abü gildə axtarma,
Həqiqətin gözəl üzdür həmişə cilvəgəri.
Bu pərdədə bir oyunbazdan özgə görməzsən,
Açarsa bir gün əgər ruzigar pərdələri.
Təriqi-surəti tut, qəsdi-mülki-mə’na et,
Güli-həqiqətə məzhər qəbul qıl süvəri.
Nəcəf fərəh gətirən bir səfalı gülşəndir
Ki, sinəsinə basıb padişahi-bəhrü bəri.
Itaəti hamıya fərzi heydəri-Səfdər
Ki, yox məqamini idrakə kimsənin hünəri.
Onun sifatini insan necə əhatə edər?
Qəza, mühakiməsinə verib məlakələri.
Təbiəti həcərül-əsvəd ilə etdi zühur,
Həyat çeşməsidir, zülmət eyləmiş həcəri.
Verərsə bir ağaca qədr çeşməsindən su,
Olar həmin ağacın asimanda bərgi-təri.
Məhəbbət atəşi şö’lə saçarsa afaqə,
Şərəf göyündə hər ulduz olar onun şərəri.
Hümayi-ovci-təmənnasıdır mələk xislət,
Şaha baş əyməz o dərgahinin dilənçiləri.
Şərəf sitarəsidir mehrinin ki, əhbabə,
Verər uzun gecələrdə nişan işıq səhəri.
Cəhanə bayraği feyzilə kim, verər ziynət,
Onunla elmü əməl ordusu çalar zəfəri.
Nəinki kəllə onun hökmünü edir icra,
Hanı o baş ki, bu fərmanidən çəkildi geri?
Təəccüb eyləmə rəmzinə xurma danəsinin
Ki, nəxli-mö’cüzünün vardı min belə səməri.
O tazə gül ki, qılıb lütf verdi Səlmanə,
Bahari-həşrə qədər getməz ətrinin əsəri.
Onunla xəsmi bacarmaz döyüşdə, olsa da şir
Ki, döndərib daşa bir nə’rə ilə şiri-nəri.
Ay ilə gün kimi mə’lumdur bütün xəlqə
Ki, qaytarıb günəşi qərbdən, bölüb qəməri.
Rəva deyil ki, deyim varlıq asimanində
Nəbi günəşdir, ay isə vəliyyi-dadgəri.
Edəndə əzm xuda ərşinə Əli, Cibril
Dayandı yolda, onun oldu xaki-rəhgüzəri.
Əli və on bir imam oğlunun məhəbbətidir,
Nizama salmış ay ilə ili və həftələri.
Təəccüb etmə, desəm Cəbrail dərbandır,
Əli özü qapıdır, şər’i-həq bilik şəhəri.
Nə xoş sipehri-vilayətsən, hər vilayətdə,
Günəşlə ay kimi parlar vilayətin göhəri.
Sənin vilayətinin mö’cüzilə hər yerdə,
Quruldu şər’i-nəbi mülkünün binövrələri.
Çəkəndə dostlarının bağrına vəfa dağı,
Tutar bəla oxuna qarşı dostlar ol sipəri.
Boyun vuran o qılıncın damarsız hər cismin,
Fəssad qanını saçmaqda oldu niştəri.
O Zülfüqarin ilə Düldülündə dost, düşmən,
Tapar itaətilə imtina nümunələri.
Nicatə doğru sənin Düldülün açıb yollar,
Biçib əlinlə sənin zülfüqar Zül-həzəri.
Qılıncın ilə cigərqan olubsa düşmənlər,
Ona ədavət üçün varmı bir kəsin cigəri?
Deyil qəribə, könül vermədin bu dünyayə,
Nedər sənin kimi şahin bu seydi-müxtəsəri?
Sənin fəzayi-ibudiyyətin o yerdir kim,
Həqir sakinidir huriyi-behiştü pəri.
Qapında xidmət elə, bir əziz ne’mətdir
Ki, yüz Xəlili edər asitanının nökəri.
Şərəf səfində tapa bilmədi bərabərlik,
Qəza ki, eylədi təşkil məhfili-qədəri.
Səba açanda çiçəklər niqabini üzdən,
Sataşmadı sənə oxşar gülə onun nəzəri.
Hezar şükr ki, məddahinəm, mənə bu yetər,
Bu bir səadət üçün yox sevincimin qədəri.
Mənim bu halıma lütf ilə qıl nəzər, ey şah
Ki, kimlər ilə bu işdə yapışmışam kəməri.
Bu yolda ilk qədəmi Katibi atıb, sonra,
Onun iziylə nişan verdi Heyrəti-hünəri.
Iki əsər var ikən yazdığım əbəsmi mənim
Ki, onların biri üz, astarı olar digəri.
Birindən əskik isə, digərindən artıqdır,
Yəqin ki, var o libas içrə nəzmimin dəyəri.
Füzuliyəm, günahım çoxdur, istərəm ki, susam,
Bu üzr məncə olardı günahların betəri.
Ümid tək bunadır kim, məni yaman dildən,
Mühafizə edəcək mədhinin polad çəpəri.
Həmişə xeyr ilə şərrin ümidi, qorxusu var,
Behişti yaxşıya və’d etdilər, pisə səqəri.
Ayırmasın məni həq dərgəhin behiştindən,
Behiştə getməyənin bil cəhənnəm oldu yeri.
Təvafi-dərgəhin ilə mənə müyəssər olur
Təvafi-Kə’beyi-həq, görmədən uzaq səfəri.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/fuzuli-qeside-14
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
Poems by other poets
Qanlı fələk, neyləmişdim sənə mən,Axırda məni yüz min bəlaya saldın,
تا چند آب حسرتم از چشم تر چکدخونآبه لاله لاله ز داغ جگر چکد
BismillahQaşına yazılmış sətir bismillahHəbibin surəsi nəsrun minəllah
Həcvi-məlih: Ola bərbad görüm belə yava dövranıOla bərbad görüm belə yava dövranı,Bəlkə bundan da yaman ola onun payanı