İkinci pərdə
Contents
Page 4 of 5 · 60%
On üçüncü şəkil
Xurşidbanunun malikanəsi.
Xurşidbanu
Mirzə Ruhullah, Seyid Hüseyn...
Seyid Hüseyn
Banu bəyim, əgər, Muradalının elə bir qəsdi olsaydı, mən bilərdim.
Xurşidbanu
Təəccüblüdür, bəs, necə olub ki, Muradalı hara getdiyini bizə deməyib?
Seyid Hüseyn
Bu mənim üçün də bir müəmmadır, Banu bəyim.
Nəvvab, Ter Vahan daxil olurlar.
Nəvvab
Banu bəyim, başa düşə bilmirik ki, bu necə məsələdir? Şahzadənin əhvalatından sonra qala rəisinin müavini Fərəc bəy “Məclisi-üns”ün üzvlərini bir-bir çağırıb sorğu-suala tutur, ağlagəlməz qəribə şeylər soruşur. Hətta, qorxudur da...
Mamayı tələsik gəlir.
Mamayı
Banu bəyim, bu işlərdən sizin xəbəriniz var?
Xurşidbanu
Nə olub?
Mamayı
Rəisin müavini Fərəc bəy çağırıb məni sıxmaboğmaya salıb ki, sən əlahəzrət imperatorunun əleyhinəsən, yazmısan ki, “vətənimdə vətənim yox...”. Deyirəm mən zülm içində olan Cənubi azərbaycanlıları nəzərdə tutmuşam, deyir, xeyr, əlahəzrət imperatora sataşmısan...
Mirzə Ruhullah
Dad yarımçıq əlindən...
Ter Vahan
Fərəc bəy məni çağırıb deyir ki, “Ter Vahan, sən xristian adamsan, nə üçün gedib o “Məclisi-üns” şairlərinə qoşulmusan? Bilmirsənmi ki, bizim müsəlmanlardan yaxşı iş baş verməz?!” Mən də dedim: “Cənab naçərnik, vallah, indi siz deyirsiniz yadıma düşür ki, mən xristianam”. (Gülür)
Daşdəmir tələsik daxil olur.
Daşdəmir (Xurşidbanuya)
Fərəc bəy iki nəfər polislə gəlmişdir. Sizi görmək istəyir.
Xurşidbanu
Necə? Mənim sarayıma polislə gəlmək?! (Qışqırır) Denən bu saat rədd olub getsin! (Daşdəmir yerindən tərpənmir) Nə üçün durmusan?
Mirzə Ruhullah
Yox, Banu bəyim, madam ki, o, polislə gəlib, Daşdəmirin sözü ilə geri qayıtmaz.
Xurşidbanu (Daşdəmirə)
Qoy gəlsin!
Daşdəmir çıxır. Fərəc bəy tək daxil olub, Xurşidbanuya təzim edir.
Fərəc bəy
Xan qızı Xurşidbanuya hörmət və ehtiram.
Xurşidbanu (qəzəblə)
Nə ixtiyarla mənim sarayıma polislə gəlmisiniz?
Fərəc bəy
Banu bəyim! Əgər, vəziyyət məcbur etməsəydi, əlbəttə, gəlməzdik. Da... da... Ancaq... Yenə də məhz sizə dərin hörmətimizə binaən mən kiçik rütbəli çinovnik göndərməyib, şəxsən özüm gəldim...
Xurşidbanu
O!.. Nə böyük nəzakət... (Qəzəblə) Niyə gəlmisiniz?
Fərəc bəy
Da... da... Əlahəzrət imperator hökuməti adından mən cənab Seyid Hüseyni həbs etməliyəm.
Xurşidbanu
Nə üçün?
Fərəc bəy
Üzr istəyirəm ki, mən bunu indi sizə söyləyə bilməyəcəyəm. Da... da... Ancaq Seyid Hüseyn bizimlə getməlidir.
Xurşidbanu
Seyid Hüseyn heç bir günah sahibi olmadığı üçün heç yerə getməyəcək!
Fərəc bəy
Ərz elədim ki, mən əlahəzrət imperator hökuməti adından gəlmişəm.
Xurşidbanu (qəzəblə)
Mən xan qızıyam! Seyid Hüseyn də mənim ərimdir, onu həbs etməyə sizin ixtiyarınız yoxdur!
Fərəc bəy
Seyid Hüseynin həbsə alınması barədə prokurorun sərəncamı var.
Xurşidbanu
Dedim ki, o heç yerə getməyəcək!
Seyid Hüseyn (qalxaraq)
Banu bəyim...
Xurşidbanu (eyni qəzəblə Seyid Hüseynə)
Sən dayan! (Fərəc bəyə) Bura Mehdiqulu xanın sarayıdır!
Fərəc bəy
Bağışlayın, Banu bəyim... İ... i... Elə eləməyin ki, mən polis nəfərlərini içəri çağırmalı olum...
Xurşidbanu (ağlını itirəcək dərəcədə qəzəbli)
Necə? (Yaxınlaşıb Fərəc bəyi sillə ilə vurur) Rədd ol! Bu saat! Bu dəqiqə!
Fərəc bəy (təəccübdən hələ də özünə gələ bilməyərək)
Siz dəli olmusunuz, nədir?
Xurşidbanu (qışqırır)
Çıx dedim! (Dalbadal iki sillə vurur. Fərəc bəy qəribə keyliklə dönüb tələsik çıxır) Alçaqlar!
Nəvvab
Afərin, Banu bəyim. Qoy tarix görsün ki, şairə satqınların təhqirini cavabsız qoymadı!
Ter Vahan
Şairəni təhqir etmək şeri-sənəti təhqir etmək deməkdir!
Mirzə Ruhullah
Şairəni təhqir etmək bütün xalqı təhqir etməkdir.
Seyid Hüseyn (qətiyyətlə)
Banu bəyim, onlar məndən əl çəkməyəcəklər. Ona görə də, özüm gedirəm: görək mənim günahım nədən ibarətdir?! Əgər, gəlməsəm, darıxma! Hələlik, ağalar.
Sürətlə çıxır. Ağır pauza. Birdən Xurşidbanu zəngi səsləndirir. Daşdəmir gəlir.
Xurşidbanu (Daşdəmirə)
Denən tez karetanı qoşsunlar! (Daşdəmir çıxır) Ağalar! Mən bu saat getməliyəm canişinin yanına.
İşıq sönür
On dördüncü şəkil
Qala rəisinin otağı. Tiflisdən gəlmiş canişin və Xurşidbanu.
Canişin
Əlbəttə, Fərəc bəy sizin sarayınıza gəlməkdə qəbahət iş tutmuşdur. (Zarafatyana) Siz də onu pis cəzalandırmamısınız. Lakin, Banu bəyim, bəla orasındadır ki, həmin həbs olunan adamlar haqqında bütün məlumatı sizin öz millətinizdən, hətta, öz zadəgan sinfinizdən olan adamlar vermişdir.
Xurşidbanu
Ah, knyaz, bilirsiniz ki, namuslu adam heç vaxt bu dərəcədə alçaqlıq eləməz!
Canişin
Doğrudur. Mən sizə inanmaya bilmərəm. Lakin o məlumatların yalan olduğuna əlahəzrət imperatoru inandırmaq çətindir. (Eyhamla) Axı, bizdə məxfi şöbə də var... Vəliəhdin öldürülməsinin siyasi nəticəsi biz gözləyən kimi də oldu: İran şahı bizi ittiham edir.
Xurşidbanu
Əlahəzrət hökumətinin bu işdə əli olmadığını sübut üçün günahsız adamları badi-fənaya vermək olarmı, knyaz?
Canişin (bir qədər aralanaraq)
Hər şey diqqətlə öyrəniləcəkdir. Həbs edilən şəxslər, hətta, siz özünüz də əlahəzrət hökumətinə qarşı düşmənçilikdə təqsirləndirilirsiniz.
Xurşidbanu
Vətən, millət xainləri sizə dürüst məlumat verməyiblər, knyaz!
Canişin
Bəs, dürüstü nədən ibarətdir, Banu bəyim?
Xurşidbanu
Biz istəyirik ki, Cənubi azərbaycanlılar qəddar İran şahlarının zülmündən azad olsun. Biz öz qan qardaşlarımızla birləşmək istəyirik. Biz onu da bilirik ki, tək-tək caniləri qətlə yetirməklə bu böyük amala yetə bilmərik, böyük döyüşə isə, gücümüz çatmır... Bizə kömək eləyən yoxdur...
Canişin
Mən sizi başa düşürəm, Banu bəyim. Çox təəssüf ki, beynəlxalq vəziyyətin indiki halında imperator həzrətləri sizə heç bir kömək eləyə bilməz. Arzular müxtəlif olduğu qədər də ziddiyyətlidir; deyirlər sizin yazıçılar, ziyalılar hər cürə mütləqiyyət əleyhinədirlər. Axı, cümhuriyyət, məsələn, qədim Romaya hansı xoşbəxtliyi bəxş etdi? Dostları Sezarı öldürdülər ki, o, özünü imperator elan etmək istəyir. Amma Sezardan sonra bir-birilərilə tutuşaraq, xalqı qırğına verdilər. Fransızlar on altıncı Lyüdovikin başını gilyatinaya qoydular ki, “respublika istəyirik”. Amma həmin respublikaçılar özləri xalqa divan tutdular.
Xurşidbanu
Şəxsiyyət, vicdan azadlığı olmayan yerdə hansı həyatdan danışmaq olar? Əgər, xalq öz müqəddaratının sahibi deyilsə, onun dühası, cəsurluğu neyləyə bilər?
Canişin
Siz zərif bir şairəsiniz. Banu bəyim, həyatın sərt üzünü görməmisiniz. Xalq sizə əlvan buludlar üzərində uçuşan mələklər kimi görünür.
Xurşidbanu
Knyaz, mən xan qızı, əminəm ki, əgər, şeytanlar, mənsəb düşkünləri olmasaydı, zəhmətkeş xalqın, doğrudan da, mələk olduğuna siz də inanardınız! Satqınların, rəzil ikiüzlülərin qurduqları hiylə-fəsadların istedadlı, namuslu, mərd insanlara güc gəlməsi məni yandırır, knyaz!
Canişin (dərindən nəfəs alaraq)
Etiraf edirəm ki, sizin sözlərinizdə həqiqət vardır. Lakin insanlar bu həqiqətin təntənəsini nə vaxt görəcək? O barədə bir söz deməkdə acizəm. (Pauza) Mən çalışaram, heç olmasa, sizin rəfiqiniz Seyid Hüseyni azad etdirim. İmperator sizin xətrinizi istəyir.
Xurşidbanu (qalxaraq)
Knyaz! Mən yalnız ərimin təvəqqəsi üçün gəlməmişəm. Mən istəyirəm ki, şahzadənin öldürülməsi Azərbaycanın üzərinə qara kölgə salmasın!
Canişin
Mənim hər şeyin ədalətlə həll olunmasına çalışacağıma əmin ola bilərsiniz, Banu bəyim.
Xurşidbanu xəfif təzimlə çıxır.
İşıq sönür
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/ilyas-efendiyev-xursidbanu-natevan-ikinci-perde
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
Vanya yüzbaşının evinin yaşıl tənəklər arasında görünən eyvanı. Vanya libasını dəyişib, özünü azərbaycanlı kəndli şəklinə salıb. Güzgü qabağında dayanaraq, üzünə qoyduğu uzun saqqalı düzəldir. Arvadı Haykanuş daxil olur.*Vanya** (*gözünü güzgüdən çəkməyərək*)
On yeddinci şəkilƏbülfət xanın qərargahı. Əbülfət xan çadırdadır. Yavər daxil olur.*Yavər**
On səkkizinci şəkilİbrahim xanın iqamətgahı. Yavər daxil olur.*Yavər**
On doqquzuncu şəkilKürəkçay sahilində general Sisyanovun qərargahı. Böyük çadır. General Sisyanov, mayor Lisaneviç və Vanya.*Sisyanov**
Poems by other poets
Gəlmiş ol alicənabın qasidi istər tüfəngEy gözüm, nəzzarə qıl, bax hər yana axtər tüfəng
Təcnis: Rəxtin al geyimiş bağçaya gedirRəxtin al geyimiş bağçaya gedir,Başına götürmüş buta bağları,
Haray, harayZülm eyləyib bu gərdişi-dövran, haray haray!Ömrüm yetişdi axıra, ey can, haray, haray!
EyləməTutu quşu, gəl, Allahı sevirsən,Mənim sirrim xalqa bəyan eyləmə,