چون زمین از گلیم گرد آلودسایه گل بر آفتاب اندود

شه درین خشت خانهٔ خاکیخشت نمناک شد ز غمناکی

راه می‌جست بر مصالح کارتا ز گل چون برد درشتی خار

درجفای جهان نظاره کنانمصلحت را به عدل چاره کنان

چون ز کار وزیرش آمد یاددست از اندیشه بر شقیقه نهاد

تا سحر گه نخفت ازان خجلیدیده برهم نزد ز تنگ دلی

چون درین کوزه سفال سرشتچشمه آفتاب ریحان کشت

شه چو باران رسیده ریحانیکرد بر تشنگان گل افشانی

داد فرمان که تخت بار زنندبر در بارگاه دار زنند

عام را بار داد و خود بنشستخاصگان ایستاده تیغ به دست

سربلندان ملک را بنشاندعدل را ناقه بر بلندی راند

جمع کرد از خلایق انبوهیبرکشید از نظارگاه کوهی

آن جفا پیشه را که بود وزیرپای تا سر کشیده در زنجیر

زنده بر دار کرد و باک نبردتا چو دزد‌ان به شرمساری مرد

گفت هرکه آن‌چنان سرافرازدروزگار‌ش چنین سر اندازد

از خیانت‌گر‌ی‌ست بدنامیوز بدی هست بد سرانجامی

ظالمی کانچنان نماید شورعادلانش چنین کنند به گور

تا نگویی که عدل بی یار استآسمان و زمین بدین کار است

هر که میخ و کدینه پیش نهادکنده بر دست و پای خویش نهاد

پس از این داوری نمای بزرگیاد کرد از سگ و شبانه و گرگ

و آن شبان را بخواند و شاهی دادنیک‌بختی و نیک‌خواهی داد

سختی از کار مملکت برداشتبر کسی زور دست کس نگذاشت

تا نه بس دیر از چنان تدبیرآهنش زر شد و پلاس حریر

لشگر و گنج شد بر او انبوهاین ز دریا گذشت و آن از کوه

چون به خاقان رسیده شد خبر‌شباز پس شد نداد درد سرش

کس فرستاد و عذر خواست بسیبر نزد بی رضا‌ی او نفسی

گفت کان کشتنی که شاهش کشتآفتی بود فتنه را هم پشت

سوی ما نامه کرد و ما را خواندفصل‌هایی به دلفریبی راند

تا بدان عشوه‌های طبع فریباز من‌ِ ساده‌طبع برد شکیب

گفت کان‌ْ پُر زر است و ره خالیکاین بخوانی‌، شتاب کن حالی‌!

شه ز مستی بدان نپردازدکه‌آبی از دست بر رخ اندازد

من کمر بسته‌ام به دمسازیاز تو تیغ و ز من سراندازی

چون خبرهای شاه بشنیدمکارها بر خلاف آن دیدم

شه به هنگام آشتی و نبردکارهایی کند که شاید کرد

من همان سفته‌گوش حلقه‌کشمبا خود از چین و با تو از حبشم

دخترم خود کنیز خانهٔ تستتاج من خاک آستانهٔ تست

وآنچه آن خائن خرابی خواهبه شکایت نبشته بود ز شاه

همه طومار‌ها به‌هم در پیختداد تا پیک پیش خسرو ریخت

شه چو برخواند نامه‌های وزیرتیز شد چون قلم به دست دبیر

بر هلاکش سپاسداری کردکار ازان پس به استواری کرد

پیکر عدل چون به دیدهٔ شاهعبرت انگیخت از سپید و سیاه

شاه کرد از جمال منظر اوهفت پیکر فدای پیکر او

بیخ دیگر خیال‌ها برکنددل درو بست و شد بدو خرسند

В день, когда хакан услышал о делах царя,Отойти от зла решил он, благо сотворя.

Распрю он закончить миром поручил послам,Написал письмо, надеясь, что простит Бахрам.

Он писал: «Виновник смуты наконец казнен;В нем был корень всех напастей, им я был смущен.

Он хитрил и льстил; он миру и тебе вредил.Подлой ложью, на вражду он дух мой возбудил.

Простодушного — он ловко обманул меня,На войну с тобой —'великим — он толкнул меня.

Он писал: «Страна богата, путь тебе Открыт.Как прочтешь письмо — не медли. Скорый — победит.

Шах страной не управляет, только пьет вино.Все дела его — пустое хвастовство одно.

Я с тобой теперь на дружбу пояс повяжу,Приходи с мечом, а шаха сам я поражу».

О твоих деяньях славных я, мой шах, узналИ увидел, что изменник мне бесстыдно лгал.

В пору брани, в пору мира все вершит Бахрам,Что великим подобает совершать царям.

Я, как прежде, раб твой верный. В Чине — у себя —Я хакан. Но эфиопский раб я для тебя!

Дочь моя — раба, служанка твоего дворца;Прах твоих порогов выше моего венца.

Все послания злодея, что писал он мне,Где о падишахе мира дерзко лгал он мне,

Я свернул и отдал в руки преданных послов,Чтобы их прочел великий царь мой и хосров».

А когда Бахрам те письма принял от гонца,Их прочтя, он разъярился, как калам писца.

Воздал богу он, что правду наконец обрел.Все дела рукою твердой в царстве он повел.

И когда в дурном и добром суть увидел он,Справедливостью одною был Бахрам пленен.

Как красавицу, он правду страстно полюбил,Отпустил он семь красавиц и о них забыл.

Корни всех других стремлений подрубил в себе,Ради правды жил и счастлив был в своей судьбе.

OriginalGanjoor (opens in a new tab)

TranslatorВладимир Державин, 1986azeribooks.narod.ru (opens in a new tab)

NoteПеревод В. Державина, по изданию: Низами Гянджеви. Собрание сочинений в пяти томах. М.: Художественная литература, 1986 (в сокращённом виде: Баку, Азернешр, 1989). Главы, которых нет в этом издании, не переведены; текст набран по электронной публикации.

Suggest a translation

Use ← → keys to move, R for a random poem

Random poem

More by this author

Poems by other poets · Praise