İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 3
سکینه را صدا کرده حال محبوبه را پرسیدم.
گفت: «دختران آنجایند. مفصل گریه میکند، هر قدر سخنان تسلیتآمیز میگویند ساکت نمیشود؛ با حیرت نگاه میکند، جواب نمیدهد.» وقت شام همه رفتند مگر رفیقهٔ اصلی که دوست صادق و محبهٔ محبوبه بود ماند.
سکینه هم به نماز رفت. حاجی مسعود مرا صدا کرد رفته دیدم گوش بر سوراخ در اتاق داده. اشاره کرد «بیا صحبت ایشان را بشنو!» رفته ایستادم پشت در گوش داده دیدم رفیقه میگوید: «محبوبه، یک هفته پیش از این من درد تو را سنجیدم. از من پنهان داشتی، حالا امشب همه خانهها صحبت از عشقبازی تو میکنند. من نگفتم این راز نهان نخواهد ماند؟ تو انکار کردی. «نهان کی ماند آن رازی کزو سازند محفلها؟»
در صورتی که تو محبوبه و محبوبالقلوب خاص و عامی، چرا خود را در نزد خودی و بیگانه محجوب مینمایی؟ من باز به تو میگویم. صبر کن و خودداری نمای تا به عزت و احترام واصل به مقصود شوی! عشقبازی دختران را عیب و ننگ است. به این کمال و جمال چرا لکهٔ عذر به جبین خود گذاری؟ تو شهرهٔ آفاق، تربیتشده، شاعره و دبیره، هزار رمان خواندهای، سوء این عمل را بهتر از من میدانی که عاقبت این کار وخیم است؛ عزیزا! خواهرا! مهربانا! مکن، مکن، که پشیمان میشوی آخر!»
محبوبه علاوه بر اینکه صاحب حسن و جمال و اخلاق میمونهٔ مستحسنه بود، یک صوت خدادادی هم داشت. در ماه مبارک رمضان زنان عرب تلاوت کلام مجید مینمایند، وقتی که محبوبه سورهٔ یوسف را به لحن دلکش تلاوت میکرد، همه بیاختیار به گریه میآمدند. زمانی که آیهٔ شریفه «فلما سمعت بمکرهن ارسلت الیهن متکأ و آتت کل واحدة منهن سکیناً و قالت اخرج علیهن فلما رأینه اکبرنه و قطعن ایدیهن» میخواند، مستمعین چندان مات و مبهوت میماندند که اگر کاردی به دست ایشان دادی هر آینه دست از ترنج نشناختندی.
در مصر مشهور و خاص و عام بود قرائت محبوبه به «خانم عجم». طبع موزون هم داشت. گاهی مرثیه و اشعار عربی و فارسی انشاد میکرد.
امروز دیدم تکیه به بالین کرده، گیسوهای مانند بخت خود را پریشان نموده، با حالتی که از استماع گفتار او دل سنگ خارا آب میشد، به رفیقه میگفت: «خواهر جان! اگر دستم عنان اختیار را توانستی نگاهداشتن هرگز دیروز آن رسوایی را بار نیاوردمی و داغ بدنامی به ناصیهٔ خویش نه بنهادمی. درد من کفایت میکند زیاده از این میفزای!» و این مربعات را خوانده و گریه مینمود:
«گریبان اولدی رسوالق الیله چاک دامن هم
بکا رسوالغمده دوستار طعن ایتدی دشمن هم
ره عشق ایچره جان قلدم گرفتار بلا تن هم
بو یتمیزمی که بر درد آرترر سان دردیمه سن هم
اگر طوطسام غمم ایلدن نهان صبر و قراریم یرق
وگر شرح غم پنهانیم ایتسم غمگساریم یوق
اسیر بند زندانم المده اختیاریم یوق
بو یتمیزمی که بر درد آرترر سان دردیمه سن هم
جفای چرخ کجرفتارین الندن واردی یک دردم
اولوبدر اشک خونابیله گلگون چهرهٔ زردم
یانوبدور آتش هجرانه جان درد پردردم
بو یتمیزمی که بر درد آرترر سان دردیمه سن هم»
«خواهر جان! هر چه تو میگویی میدانم از راه جانسوزی و مهربانی است. من اگر در این ولایت یک نفر دوست معتمد از مکتب الی حال داشتهام تو هستی. ولی در این کار مسلوبالاختیار شدهام، عنان اختیار از دستم رها گشته، به جز اینکه خود را هلاک و این سر در خاک پنهان سازم چارهٔ خلاصی مفقود است. بیبیام از حالم آگاه شد، منبعد از شرم سر بالا نتوانم کرد. آه آه! چگونه گرفتار چنگ ملامت شدم؟ خدایا مرا حفظ کن! رفیقه جان نوعی کن که من رفته ولی نعمت خود را ببینم.
اگر از دست تو کاری برآید که روزی محنتم از وی سر آید،
به درمانم نشاید کوتهی کرد مرا باید در این ره همرهی کرد
اما مشروط به اینکه بیبیام در خانه نباشد.»
حاجی مسعود گفت: «آقا میرزا یوسف! کار به جای سخت کشیده، دل من پریشان و درهم شد. ممکن است که حاجیه خانم جایی برود تا محبوبه را ببریم پیش آقا؟ او که خود را نمیداند.»
رقت مرا گرفته دلم به حال دختر بسوخت.
گفتم: «باید دو سه روزی صبر کرد بلکه فردا به حکیم صالح افندی بگویم که او بگوید بهتر این است که محبوبه نزد ابراهیمبیگ بماند و تیمار دارش باشد. حالا به حاجیه خانم چیزی مگوی!»
رفتم پیش ابراهیمبیگ. خوابیده بود. حاجیه خانم پایش را مالش میداد. قدری نشسته به حاجیه خانم عرض کردم: «اگر اجازت شود نیم ساعت به گرمابه روم.» اذن داد. رفته برگشتم. چند نفر از احبا آمده خواهش کردند که حاجیه خانم بیرون رفته ابراهیمبیگ را دیدن کنند.
رفتیم نزد ابراهیم. مانند آهوی به دام افتاده، نگاه حسرتانهاش دل را پر آذر میکرد.
مهدی بیگ شاعر گفت:
«وصل بشد هجر ماند حیف که در باغ عشق
خار به پیری رسید گل به جوانی بمرد
ای داد و بیداد! این ابراهیمبیگ است؟ چه نشانه از او باقی است؟ هرگز من قبول نمیکنم که بدین نوع تغییر حال در انسان پیدا شود.»
پرسشها کردند، جواب نشنیدند.
مهدی بیگ گفت: «راستی من تاب دیدار این جوان را ندارم. خداحافظ!» برخاسته رفت.
آن شب را به روز آوردیم. ساعت چهار بود که آدم صالح افندی رقعه آورده، نوشته بود: «در ساعت هشت «دوقتور مسیو وولف» سرطبیب مریضخانهٔ انگلیس و «موسیو هارون اسرائیلی» و «شیخ یوسفالسید» را وعده گرفته خواهیم آمد.»
در ساعت موعود دو کالسکه وارد و به خانه داخل شدند. بعد از صرف چای گفتند: «برویم نزد ابراهیمبیگ!»
حاجیه خانم چادر به سر کرده، اطبا آمدند.
اول از بنده ایضاحات خواستند، اجمالاً احوالات سفر را بیان کردم. از خودش جویای حال شده جواب نشنیدند. دوقتور انگلیس گفت: «تمام لباسش را بیرون آورید!»
حاجی مسعود، جز زیرجامه، همه لباسش را کند. هر یکی جداگانه معاینه کرده و گوش نهادند؛ با ذرهبینی مخصوص گلو و دماغ و سایر اعضایش را نگاه کردند و درجه گذاشتند، نبض گرفتند.
چهار نفر حکیم یک ساعت تمام مرا استنطاق کردند که «پدرش به چه مرض مرد و در سلسلهٔ اینها چگونه امراض واقع میشود؟ مادرش به چه مرضها مبتلا گشته؟ در کودکی خودش بیمار شده؟ بیماریش چه بوده و چگونه ادویه خورده؟» همه را به تفصیل جواب دادم. با زبان فرانسوی با همدیگر مکالمه کرده «بون بون» نمودند، من نفهمیدم. بالاخره مطلب معلوم شد که مانند اطبای اسلامبول اینها هم چیزی نفهمیدهاند.
گفتند: «مادرش را بگو بیاید!»
خانم آمد. موسیو هارون اسرائیلی ترکی خوب میدانست. گفت: «خانم! نمیتوانیم بگوییم که اولاد شما بیماری ندارد؛ اگر بیمار نبودی بدین حال نیفتادی. درد را ما پیدا نکردیم؛ قلب درست، جگر سالم، حرارت معتدل، آنچه حکم آلت ذرهبینی بود از دهن و دماغ و گوش، احشا و اعضای اندرونی را دیدیم در حالت صحت و اعتدال. الآن ما از مرض چیزی مشخص ننمودیم. اگر بفرمایید هفتهٔ دیگر آمده باز معاینه کنیم؛ امروز را مسیو وولف چیزی مینویسد، شب و روز دو دفعه بمالید. داروی مشروبی هم خواهد نوشت، در هر شش ساعت دو فنجان بخورانید و موی سرش را بتراشید. مشمع از دواخانه بیاورند، ترکرده بچسبانید. باید به هر حیله و التماس باشد سوپ نان پخته بدهید بخورد و اگر چیز دیگر هم میل نماید عیب ندارد بدهید لکن از ترشی بپرهیزید!»
دواها را نوشته خواستند بروند، من به صالح افندی گفتم: «محبوبه را هم ببینید.»
گفت: «بگو حاضر باشد!»
رفته دیدم باز گریان است.
گفتم: «حکیمها میآیند.»
گفت: «عمو جان مرا رسوا مکن! من ناخوشی که ندارم.»
گفتم: «اگر چنین میباشد چرا سه روز است روزه گرفتهای، از گلویت قوتی پایین نرفته؟»
گفت: «امان دخیلم عمو جان! مرا به سر آقام بگردان! حکیم را پیش من میاور!»
هر چه اصرار کردم گفت: «خود را هلاک میکنم!»
گفتم: «صالح افندی تنها بیاید؟»
راضی شد.
جواب آورده گفتم: «صالح افندی بماند.» دیگران رفتند.
شیخ یوسفالسید از در برگشت، صالح افندی را به «کابینه» کشیده مرا نیز صدا کرد.
شیخ یوسف به صالح افندی گفت: «چه میگویی در حق ابراهیمبیگ؟»
صالح گفت: «چهل سال است طبابت میکنم؛ این جور مرض ندیده و نشنیدهام! رجوع به کتب عتیق و جدید کردم چنین دردی نجستم.»
شیخ یوسف گفت: «من سی و دو سال است که طبابت میکنم؛ اگرچه امتحان من در هر ادارهٔ صحیه در فن جدید بوده ولی معتقد فن عتیق هستم. بسیار تجربه کرده و استفاده حاصل کردهام خصوصاً در اینجا. یا این مرض مالیخولیاست یا سودا. من میخواهم حکمت ابوعلی سینا را هر دو در اینجا به کار برم و ببینم هیچ فایده مترتب میشود یا نه؟ اگر این مرض را تشخیص نکنم دیوانه خواهم شد.»
صالح افندی پرسید: «کدام فن را خیال امتحان داری؟»
گفت: «یکی آنکه یک نفر از امرای بزرگ به مرض مالیخولیا مبتلا شده. مثل ابراهیمبیگ، چیزی نمیخورد و هی داد میزد که من گاو پرواریام مرا بکشید و به سیخ بکشید! دایماً این ورد زبانش بود، چندی از تناول طعام باز ماند و حکما عاجز گشتند از علاج. علاءالدوله شیخالرئیس را احضار نمود. شیخ احوالات پرسید، پرستاران حالات مریض را بیان کردند. شیخ گفت: بروید به مریض بگویید خبر کردیم قصاب بیاید و تو را ذبح کند. به مریض گفتند. بسیار دلشاد شد. بعد از ساعتی، شیخ کارد و ساطور به دست گرفته به آواز بلند گفت: گاو کجا است؟ بیاورید تا او را بکشم! امیر خود مانند گاو صدا میکرد، یعنی اینجایم. خلاصه امیر را آوردند، سه چهار نفر دست و پایش را بستند. شیخ مانند قصابان کارد را به ساطور میکشید و صدای کارد به گوش امیر میرسید. سپس پای به سینهٔ امیر نهادی، تهیگاه و کفل امیر را مانند قصابان دست میزد، رانهایش را ملاحظه میکرد تا اینکه دست باز داشته گفت: این گاو بسیار لاغر است، قابل کشتن نیست. علف بدهید تا یک هفته فربه شود آن وقت او را بکشیم. بعد دست و پایش را گشادند. ابوعلی گفت: حالا هر چه بدهید خواهد خورد به امید کشته شدن. حقیقتاً هر چه پیشش بردند خورد. تا کمکم معالجه شده شفا یافت. دیگری تدبیر اوست در عشق و سودا. اگر یقین شد که سودا دارد، باید اطمینان داد «بخور تا به مقصود رسی!» این امراض بیاکل و شرب ممکن نیست معالجه شود. رأی من این است. شما چه صلاح میدانید؟»
صالح افندی گفت: «در این رأی و تدبیر شما اگر نفع نباشد به هیچوجه منالوجوه ضرر و زیان ملحوظ نیست؛ البته تجربهٔ عمل بیزیان که در ضمن آن هم سودی ملاحظه شود اولیتر است.»
بعد شیخ یوسفالسید به من گفت: «آقا یوسف! در مصر این جوان با کسی از طایفهٔ نسوان سر و کار داشت؟»
گفتم: «همه عالم گواه عصمت اوست. حاشا! ثم حاشا! که این گمان در حق او خطا است.»
گفت: «در ایران هنگام ایاب و ذهاب در منازلی که نزول میکردید و یا با کسانی که دید و بازدید داشتید از زن و دختر به کسی برخورد که دلبستگی به هم رساند؟»
گفتم: «ابداً!»
گفت: «این را ادعا نکنید. تو مرد پیر و او جوان است؛ با تو همراز نمیشود.»
گفتم: «ابداً در این خیالات نبود و این احتمالات در حق او فاسد است.»
شیخ یوسف چنین گفت: «ولیعهد عزالدوله بیمار شد. عموم اطبا از معالجهٔ او عاجز آمده عاقبت شیخالرئیس را خبر دادند. شیخ استنباط آثار عشق در او کرده خلوت نموده یک نفر که عموم محلات و خانههای شهر را به اسم میدانست آورده پهلوی مریض نشاند و خود نبض مریض را گرفته با آن شخص بنای صحبت گذاشت و محلات و خانههای شهر را یگان یگان به شمار آورد. تا فهمید که در فلان محله و فلان خانه به فلان دختر عشق ورزیده. به عزالدوله خبر داد تا مقصود حاصل شده صحت یافت. حالا نزد ابراهیمبیگ رویم. از مصر که بیرون رفته هر شهر و قصبه و دهکده که دیده و منزل کردهاید یگان یگان بشمارید شاید چیزی دستگیر شود و مقصود حاصل گردد.»
رفتیم پیش ابراهیمبیگ. صالح افندی در گوشهای پنهان شد، شیخ یوسفالسید نبض بیمار را گرفته از من چنین سؤال کرد:
«یوسف آقا! شما در این سفر از کدام طریق رفتید و کجاها را دیده و سیر و تماشا کردید؟»
گفتم: «از اینجا با راهآهن به اسکندریه و از آنجا با کشتی به اسلامبول و از اسلامبول هم با کشتی به باطوم و از باطوم با شمندفر به تفلیس، و از آنجا با کشتی به سواحل رشت و مازندران و عشقآباد تا داخل خاک ایران شدیم.»
یک بار شیخ یوسف فریاد کرد: «مقصود حاصل گشت. درد را پیدا کردم. بعد را بگو!»
یگان یگان از مشهد، سبزوار، نیشابور، سمنان، دامغان، شاهرود، طهران، قزوین، زنجان، تبریز، اردبیل، مراغه، بناب، مرند، تا کنار ارس یک یک شهرها و قصبهها و دهکدهها از هر جا که عبور و مرور کرده بودیم تمام را برشمردم. بعد روسیه را تا باطوم و از آنجا به اسلامبول و مصر؛ والسلام.
گفت: «سبحان الله! ایران سوای اینکه کل ممالک عجمان است، ایران نام شهر هم هست؟»
گفتم: «خیر!»
گفت: «باید باشد! البته در استخراج و استنباط من اشتباهی نشده.»
گفتم: «استنباط شما درست و ابداً سهو و خطایی ندارد. ماشاءالله به این درد! این بینوا را همان نام ایران انداخته.»
گفت: «یعنی چه؟ ایران نام انسان هست؟»
گفتم: «خیر حکیمباشی! این جوان غیور عاشق مملکت ایران است. رفت معشوق خود را ببیند، از دیدار او فرحناک و شادمان شود، بعد از وصلت قضیه بر عکس نتیجه داد. بعضی بیرونقی و پریشانحالی ولایات به طبع نیکخواهش ناگوار آمده از کثرت غصه و اندوه خود را به این حالت انداخته است.»
گفت: «نفهمیدم بیرونقی و پریشانحالی ولایات را.»
گفتم: «یعنی نظم و نظام و انتظام و قانونی در کار نیست. این افکار را در دل مستحکم کرده. تا اینکه از جهت همین فقره با یک نفر از بزرگان منازعه کرده، حدت و غیظ غلبه نموده، از آن وقت به این بلیه مبتلا گشت.»
حکیم گفت: «در این صورت من سهو نکردهام؛ عشق [و] اوهام جسم باسم [به اسم؟]، با وجود یا بیوجود، تفاوت نمیکند؛ اینها تفصیل دارد. وقت نداریم، مختصرش این است: حکما افراط محبت را عشق خوانند و آن بر دو قسم است: قسمی فطری، یعنی خلقتی و ذاتی است. و این عشق در تمام کائنات و موجودات - خواه فلکیات و خواه عناصر که به مقتضای طبع جاذب و مجذوب یکدیگرند - موجود است. قسم دیگر، عشق کسبی است و در حیوان و انسان یافت میشود؛ و منشأ این عشق لذت است. یعنی از ادراک ملایم و از حالتی که در اعتدال مزاج به هم رسد حاصل میشود. و این عشق کسبی خارج از دو قسم نیست: یا این است که از قوهٔ تحریک است و یا قوهٔ ادراک. آنکه از قوهٔ تحریک است جسمانیاش خوانند، چون میل به غذا و شوق به مآکل و مشارب و غیره! و آنکه ادراک است، روحانیاش گویند، چون شوق به نظر در حقایق امور و تمیز حسن و قبح و غیره. اما آنکه روحانی است یا بالذات است یا بالعرض. اما آنکه بالذات است عشق حقیقی: چون محبت اهل حق و روحانیون که موجد خود را طالباند و آثار صنع او را مایل و این عشق را منفعت بالذات است نه بالعرض. و اما آنکه بالعرض است عشق مجازی است مانند محبت اهل هوس به نسوان و اولاد و اعمار و آثار و غیره. در صورت محبت مفرط، عشق و شدت عشق و غلبهٔ او به عناصر که اساس حیاتیهٔ انسان است ضعف اعتدال را سبب میشود و مهلک است. علاج و دفع آن سوای کامیابی به معشوق محال است. پس صحت این بسته به حصول آرزوی آن است. اینقدرها ظن من خطا نرفته. در این صورت معالجهٔ این بسته به حصول نظم و قانون ایران است. وقتی که در ایران نظم و قانون مساوات گذاشتند، این هم بدون معالجه روی به بهبودی خواهد گذاشت والا فلا. اینقدر به شما میسپارم از ایران اخبارات خوش برسد در پیش او مذاکره نمایید که بشنود و خبرهای بد را پنهان دارید که دفعتاً به قلبش زده هلاکش میکند. و اگر خواهید غذایی بخورانید از آن کس که ممنون است و آنچه معشوق او را یاد آورد مانند علاءالدوله تمهید نموده به امید استقبال بخورانید!»
«خداحافظ» گفت و رفت.
صالح افندی ماند. رفتیم پیش محبوبه؛ احوالپرسی کرد. من درد محبوبه را به حکیم کما هو حقه حالی کرده بودم.
سؤال کرد: «چه خوردهای؟» جواب نداد.
گفتم: «سه روز است به اندرون این دختر طعام و شراب نرفته.»
گفت: «بهبه! تو نخور از حال بیفت و آقایت هم آنجا بیپرستار بماند! ماشاءالله کارها در نظام است. اقلاً تو بخور قوت پیدا کرده پرستاری و خدمت آقایت را بکن! میبینی بیچاره مادرش پیر و ناتوان است. به جهت پرستاری مریض، آدم توانا لازم است. غیر از تو که میتواند خدمت شایسته کند که انشاءالله چند روزه صحت یابد؟ آخر ببین خواهر ابراهیمبیگ به شما چهقدر مهربانی و خدمت میکند؟ تو هم باید به خاطر ایشان قوت حاصل کرده به ابراهیمبیگ خدمت نمایی!»
چهار شیشهٔ شربت نوشت که هر روز باید یکی را بنوشی تا به کلی رفع نقاهت گردد. بیرون آمد. خواست از حاجیه خانم خداحافظ کند.
گفت: «خانم در اینجا مریض و بیماری نیست. اگرچه حکیمان وعده کردند که باز بیایند، لکن شیخ یوسفالسید حکیم مجرب و با وقوف است. بنده حقالقدم ایشان را داده به پای شما نوشتم؛ شما اینقدر سعی بکنید که ابراهیمبیگ غذا بخورد و دیگر هر روز را برای پرستاری ابراهیمبیگ از روی مصلحت تعیین فرمایید؛ گاهی همشیرهاش و گاهی محبوبه معاون شما باشند. البته این عرض بنده را قبول فرمایید!»
حاجیه خانم گفت: «امر حکیم را اطاعت باید نمود که قرین به صلاح است.»
حاجیه خانم آمد از پشت در صدا کرد: «محبوبه! به جهت چه سه روز خود را در اینجا حبس کردهای؟ یقین نماز هم نخوانده باشی. برخیز نماز بگذار! من بالا کار دارم؛ سکینه در مطبخ ابراهیم تنها است. او را تنها مگذار!»
حاجیه خانم رفت بالا. من آهسته در منزل محبوبه را باز کرده دیدم در بستر سر به دیوار نهاده گریه میکند.
گفت: «شنیدم. چه خاک بر سر کنم؟»
گفتم: «محبوبه! اینقدر بدان که من عمو و پدر معنوی شمایم و خود هم پیر دنیا دیده و تجربت آزموده هستم؛ من از امروز به شما صراحتاً میگویم هر درد در دل داشته باشی از من پنهان مدار! اگر درد خود را به دل بیفکنی غصه مرگ میشوی. البته دل خوش دار و از خدمت آقایت تغافل روا مدار! حاجیه خانم خدمت او را به شما محول فرموده. دائماً با نشاط تمام بخور و بنوش و به آقایت هم بخوران و بنوشان. دعا کن خدا صحت دهد و شما را بخت یاری کند. و اکنون نماز گزارده خدمت آقایت بشتاب!»
لکن حالت محبوبه از روز تلگراف تاکنون بدتر از حال ابراهیمبیگ شده، گویا از حیات رمقی باقی مانده. مانند ابری که مستعد بارندگی باشد برخاسته گفت: «عمو جان اول مرا آنجا ببر بعد نماز بگزارم. نماز بیحضور قلب جایز نیست.»
این را گفت و دستم را بوسید. محبوبه کجا؛ دستبوسی من کجا! نه در او چنان شرم و نه در من چنین دست محترم؛
عشق آمد لاابالی اتقوا عشق آمد عقل دوراندیش کو؟
گفتم: «مرا بعد از این چنین خجل مکن! اگرچه پیر و در مقام پدر تو هستم، ولی باطناً خود را چاکر و شماها ولینعمت من هستید. بیا فرزند بیا برویم!»
در را گشاده داخل اتاق گشتم. الله الله! از آن دم که محبوبه داخل اتاق شده سلام دادی با کمال ادب و شرم و حجاب ایستاده جوابی نشنیده پیش رفته گفت: «یا مولای!» گریان و نالان خود را انداخت در بستر ابراهیمبیگ. پاهای او را بغل کشیده گفت: «یا مولای یا قوة قلبی!
تا کی ز غمت چو شمع سوزان باشم در آتش عشق تو فروزان باشم
تا چند در انتظار تو آینهوار سر تا به قدم دیدهٔ گریان باشم؟
آقا جان! جاریهٔ کمترینهات نه ماه چشم به راه ایام دوخت و در انتظارت نشست که تو را به این حال مشاهده کند؟ کو کلام دلجویت؟ کو عنبرین گیسویت؟ قد صنوبرت چرا خمید؟ از کجا خار غم به پایت خلید؟ از چه رهگذر فلک کجمدار خاک مصیبت بر سرم ریخت؟»
ابراهیمبیگ نگاه مظلومانه کرده گفت: «یا حق، یا مدد!» - این مخفی نماناد که تکلم ابراهیمبیگ جهت شنیدن نام ایران بود.
محبوبه پایهای مولای خود را به بر کشیده بوسید و گفت: «مولای! کمینهٔ کنیزت حاضر است. هر خدمتی داری بفرمای!» بعد برخاسته دور ابراهیمبیگ گردیده گفت: «خداوندا مرا تصدق مولایم گردان و هر درد و بلایی که دارد بر جان من نه! خدایا مرا بیمولایم زندگی مباد!»
گفتم: «محبوبه بس است! وقت نماز میگذرد برو نماز بخوان زیاده اذیت مکن! بعد از نماز با حضور قلب دعا کن. انشاءالله دعای تو مستجاب خواهد شد.»
از آن بعد به مسعود گفتم: «برو به حاجیه خانم عرض کن، نماز مغرب و عشا را آنجا بگذارد و قدری دیر تشریف بیاورد.»
محبوبه رفت، وضو گرفت که در منزل خود نماز بخواند. من نزد بیمار نشسته یواش یواش پایش را میمالیدم. نماز محبوبه طول کشید. خیال کردم شاید باز غش کرده، آهسته رفته پشت در دیدم در مناجات با قاضیالحاجات است. میگوید:
«خداوندا! رحیما! کردگارا! خود آگاهی که این کنیزک کمینهات را به الطاف بلانهایهٔ خود در مهد عزت پروریدی و حال آنکه جز یک طفل صغیر اسیر بیکس و اقربایی نبودم. همه امید و بختیاریم وابسته به این جوان با غیرت و حمیت است. گر او را اجل موعود فرا رسیده کمینه به رضا و رغبت و طیب خاطر باقی عمر خود را به او بخشیده خویشتن را تصدق وی نمودم. ای رحیم کارساز و ای معبود بندهنواز! تو میدانی که بی او زندگی بر من حرام است. تو قاضیالحاجات و مجیبالدعواتی
ای جملهٔ بیکسان عالم را کس یک جو کرمت تمام عالم را بس
من بیکسم و تو بیکسان را باری از لطف به فریاد من بیکس رس!»
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/zeynalabdin-maragayi-2-ibrahim-beyin-isinin-sonu-ve-teessubkesliyinin-neticesi-3
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
عارف، جمالالدین اصفهانیاین عمر که از نیمهٔ هشتاد گذشت یادش چه کنی که شاد و ناشاد گذشت
Şairlərdən seçmələr, 6فردوسیاسمش میرزا ابوالقاسم طوسی -علیهالرحمه- پادشاه شعرا و ممدوح شاه و گدا، شاعر به آن هنروری مادر جهان نزاییده. با وجود صدها رقیب که همه در فنون شعر ماهر مانند عنصری و غیره لاف «انا ولا غیر» زدندی، تمام اوقات خود را صرف نمودند که نکتهای گیرند به او و ایرادی به وی آورند، موفق نشدند و از حسرت مردند، در علوم ریاضی و رجال و منطق و تاریخ سرآمد دوران و مشار بالبنان بود و در حقیقت زبان و رسوم ایران را زنده کرد. علاوه از فن شعر، چند هزار بیت در یک بحر و وزن سرودن سهل نیست، آهنگ اشعار آن مرد دانای بزرگوار، از ابتدا تا انتها، حالت غریب دارد، خواننده و شنوندهٔ کلام آن، شیخ و شاب را قوهٔ شجاعت حاصل گردد به نوعی که گویا در میدان رزم حاضر است؛ و کتاب او در نزد هر قوم با عزت و احترام است. عالیجنابی و غنی طبعی او به حدی که زحمات چندین سالهٔ خود را در آنی به حمامی و دلاک بذل فرمود، و حفظ شرافت شأن خود را در هر السنه و افواه جاری نمود، چنانچه ترجمهٔ حالش را مختلف به السنهٔ خارجی نمودهاند، نه مانند شعرای عصر ما که تملق و مبالغه را شعار ساختهاند.
Şairlərdən seçmələr, 7معین بن عبدالله شیرازیایام بقا چو باد نوروز گذشت روز و شب ما به محنت و سوز گذشت
Şairlərdən seçmələr, 8هاتفینروی رو گشاده بر سر کوی تا نگردد نقاب رویت موی
Poems by other poets
Təngə gəldim, saqiya, bu məscidi-viranədən,Gəl, tərəhhüm eylə bir yer ver mənə meyxanədən.
BayatılarGötürdü göy at məni,Saxladı Sayat məni,
Güllü xanımQürrətül-üyunum, ay Güllü xanımHünərin var, bu meydanə gəl indi
TiflisinQazılar, sizdə bilin necədir halı Tiflisin,Əkləşüb Sərdar Orbəl cah-cəlalı Tiflisin,