Page 1 of 2

فردوسی

اسمش میرزا ابوالقاسم طوسی -علیه‌الرحمه- پادشاه شعرا و ممدوح شاه و گدا، شاعر به آن هنروری مادر جهان نزاییده. با وجود صدها رقیب که همه در فنون شعر ماهر مانند عنصری و غیره لاف «انا ولا غیر» زدندی، تمام اوقات خود را صرف نمودند که نکته‌ای گیرند به او و ایرادی به وی آورند، موفق نشدند و از حسرت مردند، در علوم ریاضی و رجال و منطق و تاریخ سرآمد دوران و مشار بالبنان بود و در حقیقت زبان و رسوم ایران را زنده کرد. علاوه از فن شعر، چند هزار بیت در یک بحر و وزن سرودن سهل نیست، آهنگ اشعار آن مرد دانای بزرگوار، از ابتدا تا انتها، حالت غریب دارد، خواننده و شنوندهٔ کلام آن، شیخ و شاب را قوهٔ شجاعت حاصل گردد به نوعی که گویا در میدان رزم حاضر است؛ و کتاب او در نزد هر قوم با عزت و احترام است. عالی‌جنابی و غنی طبعی او به حدی که زحمات چندین سالهٔ خود را در آنی به حمامی و دلاک بذل فرمود، و حفظ شرافت شأن خود را در هر السنه و افواه جاری نمود، چنانچه ترجمهٔ حالش را مختلف به السنهٔ خارجی نموده‌اند، نه مانند شعرای عصر ما که تملق و مبالغه را شعار ساخته‌اند.

وصیت انوشیروان به هرمز، من کلامه

به نیکان گرای و به نیکی بکوش به هر نیک و بد پند دانا نیوش

همه پاک پوش و همه پاک خور همه بندها یادگیر از پدر

به یزدان پناه به یزدان گرای چو خواهی تو را باشد او رهنمای

جهان را چو آباد داری به داد بود گنجت آباد و تخت تو شاد

چو نیکی نمایند، پاداش کن نمان تا شود رنج نیکان کهن

هنرمند را شاد و نزدیک‌دار جهان بداندیش تاریک‌دار

به هر کار با مرد دانا سگال به رنج تن از پادشاهی منال

ز نیکی فرومایه را دور دار به بیداد گر مرد نگذار کار

همه گوش و دل سوی درویش‌دار غم کار او چون غم خویش خوار

گر این پند ما شوی کار بند همیشه کلامت بماند بلند!

(وله ایضاً)

ز بدگوهران بد نباشد عجب نشاید ستردن سیاهی ز شب

ز ناپاک‌زاده مدارید امید که زنگی به شستن نگردد سپید

بزرگی سراسر به گفتار نیست که صد گفته چون نیم کردار نیست

(وله ایضاً)

کنون ای خردمند ایرج خرد بگو تا چه داری بیار از خرد

خرد بهتر از هر چه ایزد بداد ستایش خرد را به از راه داد

خرد افسر شهریاران بود خرد زیبِ سور نامداران بود

خرد زندهٔ جاودانی شناس خرد مایهٔ زندگانی شناس

خرد رهنمای و خرد دل‌گشای خرد دوست بهر تو در دو سرای

خرد جسم و جان است، چون بنگری تو بی‌جسم شادان جهان نسپری!

(وله ایضاً)

خداوند بالا و پستی تویی ندانم کیی، هر چه هستی، تویی!

فخرالدین رازی

هرگز دل من ز علم محروم نشد کم ماند ز اسرار که مفهوم نشد

هفتاد و دو سال عمر کردم تحصیل معلومم شد که هیچ معلوم نشد

فدای طهرانی

این جهانی‌ست در او نیست کسی را بنیاد کهنه دری است [دیری‌ست] که بسیار چو ما دارد یاد

این جهانی‌ست که جمشید و فریدون دیده است این جهانی‌ست که داوود و سلیمانش به باد

فضولی ملا محمد بغدادی

اگر عمرها مردم بد سرشت بود همدم حوریان بهشت

در آن محفل پرصفا، روز و شب ز جبریل خوانند فنون ادب

بر آن اعتقادم سرانجام کار نگردد از او جز بدی آشکار وگر سال‌ها گوهر تابناک فتد خوار و بی‌قدر بر روی خاک

برآنم که کمتر نشیند غبار ز خاکش بر آیینهٔ اعتبار

چو از خاک برداری آن گوهر است شهان را برازندهٔ افسر است

فضل‌الله بن ابوخیر غزنینی

جسمم همه اشک گشت چشمم بگریست در عشق تو بی‌جسم همی باید زیست

از وی اثری نماند، این عشق از چیست چون من همه معشوق شدم، عاشق کیست؟

فریدون، مولدش معلومم نیست

تا در طلب دوست همی بشتابم عمرم به کران رسید و من در خوابم

گیرم که وصال دوست در خواهم یافت این عمر گذشته در کجا دریابم؟

فخری شیرازی

ای جملهٔ بی‌کسان عالم را کس یک جو لطف تو [از] هم عالم بس

من بی‌کسم و کسی ندارم جز تو از لطف به فریاد من بی‌کس رس!

فدایی

نه منزل است بیابان بی‌نهایت عشق که به در از فلکات است یک ورا سیاح

کدام کشتی از این ورطه روی ساحل دید وگر ز نوح نبی بودش بهتری ملاح

تو از فنون مساحت می طرب پیمای که چرخ خاک بپیماید از ره مساح

معین است که تن خاک راه خواهد شد ولی نگشت مشخص که چون شود ارواح

فراهی

به دل مهر غمازی اندوختن بود آتش جور افروختن

حرف القاف

قادری

جهان چیست؟ ماتم‌سرایی در او نشسته دو سه ساعتی رو برو

جگر پاره‌ای چند بر خوان او جگر خورده‌ای چند مهمان او

قاآنی شیرازی

اسمش میرزا حبیب‌الله، لقبش حسام، شاهرودی بود کامل، در شعر ید طولایی داشت. فصاحت کلام و بلاغت مقامش به حدی بود که بر اکثر شعرای متقدمین و متأخرین برتری داشته و گوی سبقت از همگنان ربود، از علوم و فنون بهرهٔ وافی و حظی کافی داشت. اگر می‌خواست نام بسیار بلند با شرف در زمانه به یادگار می‌گذاشت ولی افسوس که آن فضل و کمال را در غیرموقع صرف کرده خدمتی به ملک و ملت خود نکرد. هر چه سروده از جهت جایزه و انعام بوده، دو بیت از آن یاد ندارم که با مسلک این کتاب برآید تا درج نمایم. اشعار آن مرحوم بسی آبدار و درر بار است ولی بی‌فایده از معنی بسی دور به مقدار است. می‌توان در مناسبت مثل اشعار لادری گرفتن.

ز افسانه زنبور شلوار بربر [ابر] توان آسیا ساخت اما به صبر

اگرچه دو سه قصیده در منقبت مولای متقیان امیرالمؤمنین -علیه‌الصلوة والسلام- سروده ولی صد حیف که در آخر ارزان فروخته، بدیهی است آن هم به‌خاطر وزیر بود، نه به جهت حضرت امیر (ع). خدا کاسد کند بازار این سخن فروشان را که کلامی نگویند مگر به ریا، سخنی نسرایند مگر به بها، به قول فرصت شیرازی:

منم از جملهٔ ایشان یک‌تن که خدا خرد کند گردن من

«در عمر خود یک بار سخن فروختم هنوز خجل‌ام در نزد وجدان خویش، پس آنان که سخن‌فروشی را شعار ساخته و پیشه و کسب خود قرار داده‌اند نمی‌دانم چون کنند.»

چون از ادبای معاصرین نامی در این منتخبات ایراد نیافته، ولی به مناسبت مقام ذکری از ادیب یگانه و فاضل فرزانه، و عالم زمانه، فرصت، به میان آمد لذا واجب و لازم شد که چند بیت از اشعارش که به جهت عبرت سروده در این کتاب درج و این اوراق را به کلام شیرین و الفاظ رنگین آن عالم یگانه و فاضل فرزانه رشک گلستان ارم نمایم که الحق شایستهٔ هزار تحسین است. اگرچه این بنده از فیض صحبت ایشان محروم و از یمن ملاقات مهجورم، ولی از آن‌جایی که «الکلام صفت المتکلم» از آثار سخنش هویداست که در غالب علوم و فنون بهرهٔ کافی داشته و به هر زبان و مسلک بینایی وافی بوده، کلامش عالی و خدمتش به بنی‌نوع خود قابل قدر و آن‌چه ممکن بود ادا کرده و فرصت را فوت نکرده، مداح این و آن نیست فضایل خود را داناست؛ خدا به ادبا و فضلا دیدهٔ بینا دهد که وقت را مغتنم شمارند و فرصت را از دست ندهند و آن‌چه گویند از تهذیب اخلاق گویند و آن‌چه سرایند از حب وطن و ترویج شریعت سرایند و از طریق نیک‌خواهی درآیند و نصیحت عامه را غنیمت شمارند. مردمان با بصیرت و دانا را لازم است که تفاوت سخنان فرصت و قاآنی را در میزان عقل بسنجند و حق بدهند. در نظر ارباب بصیرت واضح و آشکار است که کتاب قاآنی من‌البدو الی الختم مانند قصیده‌ای است در معنی که در جواب سوزنی گفته.

Use ← → keys to move, R for a random poem

Random poem

More by this author

İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 7

علی‌الصباح برخاسته دوگانهٔ معبود یگانه را به جای می‌آوردم که ناگاه شنیدم در اتاق را طراق طراق می‌زنند، بعد از اتمام نماز گفتم: «کیست؟»محبوبه گفت: «منم یوسف عمو!»

15 min
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 8

از میرزا عباس پرسیدم: «این شخص کیست؟»گفت: «مازندرانی و در مارسل [مارسی] مقیم است، جهت ایران امتعه خریده می‌فرستد.»

14 min
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 9

شمه‌ای از تمدن ژاپون را اجمالاً که سبب ترقی ایشان شده گفتم. با وجودی که قانون مدنیت اروپا را قبول کرده‌اند در مواظبت آیین و مذهب خود محکم‌تر از اول شده، مراقب شئونات آیین مذهبی خود بیش از پیش هستند. نسبت به سایر ارباب ادیان امانت و دیانتی که این‌ها دارند هیچ ملت ندارد. همه روزه به رونق معابد و بتخانه‌های خودشان می‌افزایند. ولی این فرنگی‌مآبان ما به محض این‌که یک ماه در فرنگستان ماندند، و همین‌قدر تحصیل زبان و اخلاق کردند که ایستاده بتوان شاشید، پس از مراجعت منکر آیین مذهب آبا و اجداد خود می‌شوند. علاوه بر انکار خودشان، در گمراهی دیگران هم اقامهٔ بینه و دلیل می‌نمایند: یعنی همان دلیل‌ها که در مکاتب فرنگستان از کشیشان پروتستانی یاد گرفته، [بی]شعور بیان می‌نمایند. بدبختانه عقیده‌شان این است که شریعت مطهره مانع از اجرای قانون اساسی است. و این قدر مدرک و تمیز ندارند که اولین قانون مکمل دنیا را صاحب شریعت مطهرهٔ اسلام در عالم ارائه نموده است. روزی یکی از مستفرنگ‌ها که خود را فاضل‌ترین اهل ایران می‌دانست و در فرنگی‌مآبی اول شخص بود، به یک نفر از دوستان خود چنین نوشته بود:«تو قانون را چه‌قدر سهل و آسان می‌پنداری؟ تا سی هزار مسئله از شریعت اسلام محو نکنی و - العیاذبالله! - با آتش نسوزانی، اجرای قانون در اسلام نتواند شد.» آن شخص، مکتوب فاضل جلیل را به من بنمود و گفت: «شما را به خدا انصاف دهید که افکار باطل این فرقهٔ بی‌انصاف تا چه درجه است! نظم قانون و اجرای آن چه دخل به بطلان احکام شریعت مطهره دارد؟ ملت ژاپون از کدام مسائل شرعیهٔ خود یکی را ترک کردند؟ دولت عثمانی کدام احکام شریعت مقدسه را واگذارد؟ بلکه در استحکام بنیان شریعت مطهره زیاده بر سابق ساعی [شده‌اند]. قانون چه چیز است؟ قانون همان دستورالعملی است که مولای متقیان امیرمؤمنان خلیفهٔ بر حق حضرت سیدالمرسلین، علی‌بن‌ابی‌طالب - علیه‌السلام - به مالک اشتر - رضی‌الله تعالی عنه - نوشته وقتی که به حکومت مصرش فرستادند. اگر بخوانند و بدانند که آن بزرگوار به مالک اشتر چگونه دستورالعمل داد هرگز برای ایشان شک و شبهه باقی نمی‌ماند که قانون دول مغرب زمین از این دستورالعمل گرفته شده که کار خود را به درجهٔ علیا رسانیده‌اند. غیر از سرمشق و دستورالعمل حضرت امیرالمؤمنین - علیه‌السلام - هیچ مسلمان قانون دیگری را طالب نیست؛ خواه کشوری، خواه لشکری، خواه مالیات، خواه عدالت، خواه قضاوت. تماماً از روی دستورالعمل آن جناب اخذ شود کافی است.

13 min
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 10

نخستین صفات مروجین هر قانون، در هر دین و مذهب و قوم و ملت که باشند، امانت و دیانت است و باید با اعتقاد پاک و استواری در دین و مذهب خود قانون را برای رواج آیین خویش مجری بدارند؛ و الا برای بی‌دین و لامذهب نه قانون لازم است، نه نظام. چه اولین مرتبهٔ بی‌قانونی و بی‌نظامی سهل گرفتن احکام مذهب است، و حال آنکه قانون و نظام برای حفظ شریعت و محافظت طریقت و نگاهداری معابد و صیانت احکام کتاب آسمانی است؛ و تربیت لشکر به جهت جهاد و دفاع هجوم اعادی می‌باشد. اگر گفته شود: قانون به جهت حب وطن و حفظ آن است، خواهم گفت: ابداً! سربازان، بلکه غالب رجال بزرگ طبقات مختلفهٔ ما، هنوز اسمی از حب وطن نشنیده و رسمی از آن را نفهمیده‌اند؛ و کلیه از این عوالم دورند، ولی نتایج حسنه قانون شامل حال وطن خواهد گردید.بالجمله عنان سخن از دست رها شد، باز بر سر مطلب خود رویم.

12 min

Poems by other poets