Лейли и Меджнун, глава 19
Что такое маснави?
Маснави: длинная поэма, где каждый бейт рифмуется внутри себя; обычно эпос или повесть.
سر دفتر آیت نکوییشاهنشه ملک خوبرویی
فهرست جمال هفت پرگاراز هفت خلیفه جامگیخوار
رشک رخ ماه آسمانیرنج دل سرو بوستانی
منصوبهگشای بیم و امیدمیراث ستان ماه و خورشید
محراب نماز بتپرستانقندیل سرای و سرو بستان
همخوابهٔ عشق و همسر نازهم خازن و هم خزینه پرداز
پیرایهگر پرند پوشانسرمایهدهِ شکر فروشان
دلبند هزار دُر مکنونزنجیر بُر هزار مجنون
لیلی که به خوبی آیتی بودوانگشت کش ولایتی بود
سیراب گلش پیاله در دستاز غنچهٔ نوبری برون جست
سرو سهیاش کشیدهتر شدمیگون رطبش رسیدهتر شد
میرُست به باغ دلفروزیمیکرد به غمزه خلق سوزی
از جادویی که در نظر داشتصد ملک به نیم غمزه برداشت
میکرد به وقت غمزهسازیبر تازی و ترک ترکتازی
صیدی ز کمند او نمیرستغمزش بگرفت و زلف میبست
از آهوی چشم نافهوارشهم نافه هم آهوان شکارش
وز حلقهٔ زلف وقت نخجیربر گردن شیر بست زنجیر
از چهره گل از لب انگبین کردکان دید طبرزد آفرین کرد
دلداده هزار نازنینشدر آرزوی گل انگبینش
زلفش ره بوسه خواه میرُفتمژگانش خدا دهاد میگفت
زلفش به کمند پیش میخواندمژگانش به دور باش میراند
برده به دورخ ز ماه بیشیگل را دو پیاده داده پیشی
قدش چو کشیده زاد سرویرویش چو به سرو بر، تذروی
لبهاش که خنده بر شکر زدانگشت کشیده بر طبرزد
لعلش که حدیث بوس میکردبر تنگ شکر فسوس میکرد
چاه زنخش که سر گشادهصد دل به غلط در او فتاده
زلفش رسنی فکنده در راهتا هر که فتد برآرد از چاه
با اینهمه ناز و دلستانیخون شد جگرش ز مهربانی
در پرده که راه بود بستهمیبود چو پرده بر شکسته
میرفت نهفته بر سر بامنظارهکنان ز صبح تا شام
تا مجنون را چگونه بیندبا او نفسی کجا نشیند
او را به کدام دیده جویدبا او غم دل چگونه گوید
از بیم رقیب و ترس بدخواهپوشیده به نیمه شب زدی آه
چون شمع به زهر خنده میزیستشیرین خندید و تلخ بگریست
گل را به سرشک میخراشیدوز چوب رفیق میتراشید
میسوخت به آتش جدایینه دود در او نه روشنایی
آیینهٔ درد پیش میداشتمونس ز خیال خویش میداشت
پیدا شغبی چو باد میکردپنهان جگری چو خاک میخورد
جز سایه نبود پردهدارشجز پرده کسی نه غمگسارش
از بس که به سایه راز میگفتهمسایهٔ او به شب نمیخفت
میساخت میان آب و آتشگفتی که پری است آن پریوش
خنیاگر زن صریر دوک استتیر آلت جعبهٔ ملوک است
او دوک دو سرفکنده از چنگبرداشته تیر یکسر آهنگ
از یک سر تیر کارگر شدسرگردان دوک از آن دو سر شد
دریا دریا گهر برآهیختکشتی کشتی ز دیده میریخت
میخورد غمی به زیر پردهغم خورده ورا و غم نخورده
در گوش نهاده حلقهٔ زرچون حلقه نهاده گوش بر در
با حلقهٔ گوش خویش میساختوان حلقه به گوش کس نینداخت
در جستن نور چشمهٔ ماهچون چشمه بمانده چشم بر راه
تا خود که بدو پیامی آردزآرام دلش سلامی آرد
بادی که ز نجد بردمیدیجز بوی وفا در او ندیدی
وابری که از آن طرف گشادیجز آب لطف بدو ندادی
هرجا که ز کنج خانه میدیدبر خود غزلی روانه میدید
هر طفل که آمدی ز بازاربیتی گفتی نشانده بر کار
هرکس که گذشت زیر بامشمیداد به بیتکی پیامش
لیلی که چنان ملاحتی داشتدر نظم سخن فصاحتی داشت
ناسفته دُری و دُر همیسفتچون خود همه بیت بکر میگفت
بیتی که ز حسب حال مجنونخواندی به مثل چو دُر مکنون
آنرا دگری جواب گفتیآتش بشنیدی آب گفتی
پنهان ورقی به خون سرشتیوان بیتک را بر او نوشتی
بر راهگذر فکندی از بامدادی ز سمن به سرو پیغام
آن رقعه کسی که بر گرفتیبرخواندی و رقص در گرفتی
بردی و بدان غریب دادیکز وی سخن غریب زادی
او نیز بدیههای روانهگفتی به نشان آن نشانه
زین گونه میان آن دو دلبندمیرفت پیام گونهای چند
زآوازهٔ آن دو بلبل مستهر بَلبَلهای که بود بشکست
زان هردو بریشم خوش آوازبر ساز بسی بریشم ساز
بر رود رباب و نالهٔ چنگیک رنگ نوای آن دو آهنگ
زایشان سخنی به نکته راندنوز چنگ زدن ز نای خواندن
از نغمهٔ آن دو هم ترانهمطرب شده کودکان خانه
خصمان در طعنه باز کردنددر هر دو زبان دراز کردند
وایشان ز بد گزاف گویانخود را به سرشک دیده شویان
بودند بر این طریق سالیقانع به خیال و چون خیالی
چون پرده کشید گل به صحراشد خاک به روی گل مطرا
خندید شکوفه بر درختانچون سکهٔ روی نیکبختان
از لالهٔ سرخ و از گل زردگیتی علم دو رنگ بر کرد
از برگ و نوا به باغ و بستانبا برگ و نوا هزار دستان
سیرابی سبزههای نوخیزاز لؤلؤ تر زمردانگیز
لاله ز ورق فشانده شنگَرفکافتاده سیاهیش بر آن حرف
زلفین بنفشه از درازیدر پای فتاده وقت بازی
غنچه کمر استوار میکردپیکان کشیای ز خار میکرد
گل یافت ستبرق حریریشد باد به گوشوارهگیری
نیلوفر از آفتاب گلرنگبر آب سپر فکند بی جنگ
سنبل سر نافه باز کردهگل دست بدو دراز کرده
شمشاد به جعد شانه کردنگلنار به نار دانه کردن
نرگس ز دماغ آتشین تابچون تب زدگان بجسته از خواب
خورشید ز قطرههای بادهخون از رگ ارغوان گشاده
زان چشمهٔ سیم کز سمن رستنسرین ورقی که داشت میشست
گل دیده به بوس باز میکردچون مثل ندید ناز میکرد
سوسن نه زبان که تیغ در برنی نی غلطم که تیغ بر سر
مرغان زبان گرفته چون زاغبگشاده زبان مرغ در باغ
دراج ز دل کبابی انگیختقمری نمکی ز سینه میریخت
هر فاخته بر سر چناریدر زمزمهٔ حدیث یاری
بلبل ز درخت سرکشیدهمجنونصفت آه برکشیده
گل چون رخ لیلی از عماریبیرون زده سر به تاجداری
در فصل گلی چنین همایونلیلی ز وثاق رفت بیرون
بند سر زلف تاب دادهگلزار بنفشه آب داده
از نوش لبان آن قبیلهگردش چو گهر یکی طویله
ترکان عرب نشینشان نامخوش باشد تُرکِ تازیاندام
در حلقهٔ آن بتان چون حورمیرفت چنانکه چشم بد دور
تا سبزه باغ را ببینددر سایه سرخ گل نشیند
با نرگس تازه جام گیردبا لاله نبید خام گیرد
از زلف دهد بنفشه را تابوز چهره گل شکفته را آب
آموزد سرو را سواریشوید ز سمن سپیدکاری
از نافهٔ غنچه باج خواهدوز ملک چمن خراج خواهد
بر سبزه ز سایه نخل بنددبر صورت سرو و گل بخندد
نهنه غرضش نه این سخن بودنه سرو و گل و نه نسترن بود
بودش غرض آنکه در پناهیچون سوختگان برآرد آهی
با بلبل مست راز گویدغمهای گذشته باز گوید
یابد ز نسیم گلستانیاز یار غریب خود نشانی
باشد که دلش گشاده گرددباری ز دلش فتاده گردد
نخلستانی بدان زمین بودکارایش نقشبند چین بود
از حله به حله نخل گاهشدر باغ ارم گشاده راهش
نزهتگاهی چنان گزیدهدر بادیه چشم کس ندیده
لیلی و دگر عروسنامانرفتند بدان چمن خرامان
چون گل به میان سبزه بنشستبر سبزه ز سایه گل همیبست
هرجا که نسیم او درآمدسوسن بشکفت و گل برآمد
بر هر چمنی که دست میشستشمشاد دمید و سرو میرست
با سرو بنان لاله رخسارآمد به نشاط و خنده در کار
تا یک چندی نشاط میساختآخر ز نشاطگه برون تاخت
تنها بنشست زیر سرویچون بر پر طوطیای تذروی
بر سبزه نشسته خرمن گلنالید چو در بهار بلبل
نالید و بناله در نهانیمیگفت ز روی مهربانی
کای یار موافق وفاداروی چون من و هم به من سزاوار
ای سرو جوانهٔ جوانمردوی با دل گرم و با دم سرد
آی از در آنکه در چنین باغآیی و زدایی از دلم داغ
با من به مراد دل نشینیمن نارون و تو سرو بینی
گیرم ز منت فراغ من نیستپروای سرای و باغ من نیست
آخر به زبان نیکنامیکم زآنکه فرستیم پیامی؟
ناکرده سخن هنوز پروازکز رهگذری برآمد آواز
شخصی غزلی چو دُرّ مکنونمیخواند ز گفتههای مجنون
ک«ای پردهدرِ صلاحکارمامید تو باد پردهدارم
مجنون به میان موج خون استلیلی به حسابِ کار چون است؟
مجنون جگری همیخراشدلیلی نمک از که میتراشد؟
مجنون به خدنگِ خار سفتهستلیلی به کدام ناز خفتهست؟
مجنون به هزار نوحه نالدلیلی چه نشاط میسگالد؟
مجنون همه درد و داغ داردلیلی چه بهار و باغ دارد؟
مجنون کمر نیاز بنددلیلی به رخ که باز خندد؟
مجنون ز فراقْ دلرمیدهستلیلی به چه راحت آرمیدهست؟»
لیلی چو سماع این غزل کردبگریست؛ ز گریه سنگ حل کرد
زان سرو بنان بوستانیمیدید در او یکی نهانی
کز دوری دوست بر چه سان استبر دوست چگونه مهربان است
چون باز شدند سوی خانهشد در صدف آن دُر یگانه
دانندهٔ راز، راز ننهفتبا مادرش آنچه دید بر گفت
تا مادر مشفقش نوازددر چارهگریش چاره سازد
مادر ز پی عروس ناکامسرگشته شده چو مرغ در دام
میگفت گرش گذارم از دستآن شیفته گشت و این شود مست
ور صابریای بدو نمایمبر ناید ازو و زو برآیم
بر حسرت او دریغ میخوردمیخورد دریغ و صبر میکرد
لیلی که چو گنج شد حصاریمیبود چو ماه در عماری
میزد نفسی گرفته چون میغمیخورد غمی نهفته چون تیغ
دلتنگ چنانکه بود میزیستبیتنگدلی به عشق در، کیست؟
Lailí in beauty, softness, grace,Surpassed the loveliest of her race;
She was a fresh and odorous flower,Plucked by a fairy from her bower;
With heart-delighting rosebuds blooming,The welcome breeze of spring perfuming.
The killing witchery that liesIn her soft, black, delicious eyes,
When gathered in one amorous glance,Pierces the heart like sword or lance;
The prey that falls into her snare,For life must mourn and struggle there;
Her eyelash speaks a thousand blisses,Her lips of ruby ask for kisses;
Soft lips where sugar-sweetness dwells,Sweet as the bee-hive's honey-cells;
Her cheeks, so beautiful and bright,Had stole the moon's refulgent light;
Her form the cypress-tree expresses,And full and ripe invites caresses.
With all these charms the heart to win,There was a cureless grief within —
Yet none beheld her grief, or heard;She drooped like broken-wingèd bird.
Her secret thoughts her love concealing,But, softly to the terrace stealing,
From morn to eve she gazed around,In hopes her Majnún might be found,
Wandering in sight. For she had noneTo sympathise with her — not one!
None to compassionate her woes —In dread of rivals, friends, and foes;
And though she smiled, her mind's distressFilled all her thoughts with bitterness;
The fire of absence on them preyed,But light nor smoke that fire betrayed;
Shut up within herself, she sate,Absorbed in grief, disconsolate;
Yet true love has resources still,Its soothing arts, and ever will!
Voices in guarded softness roseUpon her ever-listening ear;
She heard her constant lover's woes,In melting strains, repeated near;
The sky, with gloomy clouds o'erspread,At length soft showers began to shed;
And what, before, destruction seemed,With rays of better promise gleamed.
Voices of young and old she heardBeneath the harem-walls reciting
Her Majnún's songs; each thrilling wordHer almost broken heart delighting.
Lailí, with matchless charms of face,Was blessed with equal mental grace;
With eloquence and taste refined;And from the treasures of her mind
She poured her fondest love's confessionWith faithful love's most warm expression;
Told all her hopes and sorrows o'er,Though told a thousand times before:
The life-blood circling through her veinsRecorded her affecting strains;
And as she wrote, with passion flushed,The glowing words with crimson blushed.
And now the terrace she ascendsIn secret, o'er the rampart bends,
And flings the record, with a sigh,To one that moment passing by:
Unmarked the stranger gains the prize,And from the spot like lightning flies
To where the lingering lover weeps unseen.— Starting upon his feet, with cheerful mien,
He gazes, reads, devours the pleasing tale,And joy again illumes his features pale.
Thus was resumed the soft exchange of thought;Thus the return of tenderest feeling wrought:
Each the same secret intercourse pursued,And mutual vows more ardently renewed;
And many a time between them went and cameThe fondest tokens of their deathless flame;
Now in hope's heaven, now in despair's abyss,And now enrapt in visionary bliss.
The gloomy veil of night withdrawn,How sweetly looks the silvery dawn;
Rich blossoms laugh on every tree,Like men of fortunate destiny,
Or the shining face of revelry.The crimson tulip and golden rose
Their sweets to all the world disclose.I mark the glittering pearly wave
The fountain's banks of emerald lave;The birds in every arbour sing,
The very raven hails the spring;The partridge and the ring-dove raise
Their joyous notes in songs of praise;But bulbuls, through the mountain-vale,
Like Majnún, chant a mournful tale.The season of the rose has led
Lailí to her own favourite bower;Her cheeks the softest vermil-red,
Her eyes the modest sumbul flower.She has left her father's painted hall,
She has left the terrace where she keptHer secret watch till evening fall,
And where she oft till midnight wept.A golden fillet sparkling round
Her brow, her raven tresses bound;And as she o'er the greensward tripped,
A train of damsels ruby-lipped,Blooming like flowers of Samarkand,
Obedient bowed to her command.She glittered like a moon among
The beauties of the starry throng,With lovely forms as Houris bright,
Or Peris glancing in the light;And now they reach an emerald spot,
Beside a cool sequestered grot,And soft recline beneath the shade,
By a delicious rose-bower made:There, in soft converse, sport, and play,
The hours unnoted glide away;But Lailí to the Bulbul tells
What secret grief her bosom swells,And fancies, through the rustling leaves,
She from the garden-breeze receivesThe breathings of her own true love,
Fond as the cooings of the dove.In that romantic neighbourhood
A grove of palms majestic stood;Never in Arab desert wild
A more enchanting prospect smiled;So fragrant, of so bright a hue,
Not Irem richer verdure knew;Nor fountain half so clear, so sweet,
As that which flowed at Lailí's feet.The Grove of Palms her steps invites;
She strolls amid its varied scenes,Its pleasant copses, evergreens;
In which her wakened heart delights.Where'er the genial zephyr sighs,
Lilies and roses near her rise:Awhile the prospect charms her sight,
Awhile she feels her bosom light,Her eyes with pleasure beaming bright:
But sadness o'er her spirit steals,And thoughts, too deep to hide, reveals:
Beneath a cypress-tree reclined,In secret thus she breathes her mind: —
'O faithful friend, and lover true,Still distant from thy Lailí's view;
Still absent, still beyond her powerTo bring thee to her fragrant bower;
O noble youth, still thou art mine,And Lailí, Lailí still is thine!'
As thus she almost dreaming spoke,A voice reproachful her attention woke.
'What! hast thou banished prudence from thy mind?And shall success be given to one unkind?
Majnún on billows of despair is tossed,Lailí has nothing of her pleasures lost;
Majnún has sorrow gnawing at his heart,Lailí's blithe looks far other thoughts impart;
Majnún the poison-thorn of grief endures,Lailí, all wiles and softness, still allures;
Majnún her victim in a thousand ways,Lailí in mirth and pastime spends her days;
Majnún's unnumbered wounds his rest destroy,Lailí exists but in the bowers of joy;
Majnún is bound by love's mysterious spell,Lailí's bright cheeks of cheerful feelings tell;
Majnún his Lailí's absence ever mourns,Lailí's light mind to other objects turns.'
At this reproof tears flowed apaceDown Lailí's pale, dejected face;
But soon to her glad heart was knownThe trick, thus practised by her own
Gay, watchful, ever-sportive train,Who long had watched, nor watched in vain;
And marked in her love's voice and look,Which never woman's glance mistook.
Her mother too, with keener eye,Saw deeper through the mystery,
Which Lailí thought her story veiled,And oft that fatal choice bewailed;
But Lailí still loved on; the rootSprang up, and bore both bud and fruit;
And she believed her secret flowerAs safe as treasure in a guarded tower.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/nizami-leyli-ve-mecnun-19
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
حکایت بر گرفته شاه و شاپورجهان دیدند یکسر نور در نور
Хосров и Ширин, глава 89به پیروزی چو بر پیروزهگون تختعروس صبح را پیروز شد بخت
Хосров и Ширин, глава 90Всем розам небеса, сперва сказав: «ПробудимВас в день весны», — потом их предлагают людям.
Хосров и Ширин, глава 91Был светлый день; Ширин про мудрость, про делаПравления с царем беседу повела:
Стихи других поэтов · О природе
Dəli könül, nə məlulsan,Məgər ol nazlı yar getdi,
Bir kəs ki, qəm düçarı ola, ağlar, ağlamazBir kəs ki, qəm düçarı ola, ağlar, ağlamaz?Ənduhu qüssə yarı ola, ağlar, ağlamaz?
GülÇün olur fəsli-bahar, eylər özün izhar gülƏndəlib məstü xabından qılar bidar gül
MənEy gül, rəhmin kəsmə məndən,Valehü heyranınam mən.