Лейли и Меджнун, глава 8
Что такое маснави?
Маснави: длинная поэма, где каждый бейт рифмуется внутри себя; обычно эпос или повесть.
برجوش دلا که وقت جوش استگویای جهان چرا خموش است
میدان سخن مراست امروزبه زین سخنی کجاست امروز؟
اجریخور دسترنج خویشمگر محتشمم ز گنج خویشم
زین سحر سحرگهی که رانممجموعهٔ هفت سُبع خوانم
سحری که چنین حلال باشدمنکر شدنش وبال باشد
در سحر سخن چنان تماممکایینهٔ غیب گشت نامم
شمشیر زبانم از فصیحیدارد سر معجز مسیحی
نطقم اثر آن چنان نمایدکز جذر اَصَم زبان گشاید
حرفم ز تبِش چنان فروزدکاَنگشت بر او نهی بسوزد
شعر آب ز جویبار من یافتآوازه به روزگار من یافت
این بینمکان که نان خوراننددر سایهٔ من جهان خورانند
افکندن صید کار شیر استروبه ز شکار شیر سیر است
از خوردن من به کام و حلقیآن به که ز من خورند خلقی
حاسد ز قبول این رواییدور از من و تو به ژاژ خایی
چون سایه شده به پیش من پستتعریض مرا گرفته در دست
گر پیشه کنم غزلسراییاو پیش نهد دغل درآیی
گر ساز کنم قصایدی چستاو باز کند قلایدی سست
بازم چو به نظم قصه راندقصه چه کنم که قصه خواند
من سکه زنم به قالبی خوباو نیز زند ولیک مقلوب
کَپّی همه آن کند که مردمپیداست در آب تیره انجم
بر هر جسدی که تابد آن نوراز سایهٔ خویش هست رنجور
سایه که نقیصهساز مرد استدر طنزگری گراننورد است
طنزی کند و ندارد آزرمچون چشمش نیست کی بود شرم؟
پیغمبر کو نداشت سایهآزاد نبود از این طلایه
دریای محیط را که پاک استاز چرک دهان سگ چه باک است؟
هر چند ز چشم زردگوشانسرخ است رخم ز خون جوشان
چون بحر کنم کنارهشوییاما نه ز روی تلخرویی
زخمی چو چراغ میخورم چستوز خنده چو شمع میشوم سست
چون آینه گر نه آهنینمبا سنگدلان چرا نشینم؟
کآن کندن من مبین که مردَمجان کندن خصم بین ز دردم
در منکر صنعتم بهی نیستکالا شب چارشنبهی نیست
دزد دُر من به جای مزد استبد گویدم ار چه بانگ دزد است
دزدان چو به کوی دزد جوینددر کوی دوند و دزد گویند
دُر دزدی من حلال بادشبد گفتن من وبال باشد
بیند هنر و هنر نداندبد میکند این قدر نداند
گر با بصر است بیبصر بادور کور شده است کورتر باد
او دزدد و من گدازم از شرمدزدافشاری است این، نه آزرم
نینی چو به کدیه دل نهاده استگو خیز و بیا که در گشاده است
آن کاوست نیازمند سودیگر من بدمی چه چاره بودی
گنج دو جهان در آستینمدر دزدی مفلسی چه بینم؟
واجب صدقهام به زیر دستانگو خواه بدزد و خواه بستان
دریای دُر است و کان گنجماز نقبزنان چگونه رنجم؟
گنجینه به بند میتوان داشتخوبی به سپند میتوان داشت
مادر که سپندیار دادمبا درع سپندیار زادم
در خط نظامی ار نهی گامبینی عدد هزار و یک نام
والیاس کالف بری ز لامشهم با نود و نه است نامش
زین گونه هزار و یک حصارمبا صد کم یک سلیح دارم
هم فارغم از کشیدن رنجهم ایمنم از بریدن گنج
گنجی که چنین حصار داردنَقّاب در او چهکار دارد؟
این است که گنج نیست بی مارهر جا که رطب بود، بود خار
هر ناموری که او جهان داشتبدنام کنی ز همرهان داشت
یوسف که ز ماه عقد میبستاز حقد برادران نمیرست
عیسی که دمش نداشت دودیمیبرد جفای هر جهودی
احمد که سرآمد عرب بودهم خستهٔ خار بولهب بود
دیر است که تا جهان چنین استبی نیش مگس کمانگبین است
تا من منم از طریق زورینازرد ز من جناح موری
دری به خوشاب کس نشُستمشوریدن کار کس نجستم
زآن جا که نه من حریف خویمدر حق سگی بدی نگویم
بر فسق سگی که شیریم داد«لاعیب له» دلیریم داد
دانم که غضب نهفته بهتروین گفته که شد نگفته بهتر
لیکن به حساب کاردانیبیغیرتی است بیزبانی
آن کس که ز شهر آشنایی استداند که متاع ما کجایی است
وان کو به کژی من کشد دستخصمش نه منم که جز منی هست
خاموش دلا ز هرزهگوییمیخور جگری به تازهرویی
چون گل به رحیل کوس میزنبر دست کشنده بوس میزن
نان خورده ز خون خویش میدارسر نیست کلاه پیش میدار
آزار کشی کن و میآزارکآزرده تو بِه که خلق بهآزار
Məni inkar edənlərdən şikayət
Coşmaq zamanıdır, coş, ey könül, sən,
Dünyaya dil verən dinməyir nədən?
Gəldi söz meydanı, mənəm sənətkar,
Bu gün məndən gözəl söz deyənmi var?
Əlimin muzduyla dolanıram mən,
Calalım yaranır söz xəzinəmdən.
Bu səhər sehrini yaradan zaman,
Bütün yeddi fəsli dedim qurandan.
Bu halal, bu açıq sehrə baxın siz,
Günahdır bu sehri danmaq, şübhəsiz.
Bu söz sənətində elə kamiləm
Ki, qeyb ayinəsi adımdır bu dəm.
Mənim dil qılıncım iti füsunkar,
İsa möcüzundən onda nişan var.
Nəzmimdə nə qədər mənim əsər var
Lal gər eşidərsə onu, dil açar.
Alışar göz kimi sözüm qızanda,
Barmaq toxundurma, alov var onda.
Arxımdan su içdi şerlə sənət,
Mənlə şöhrət tapdı sözdəki qüvvət.
Bu qarın otaran duzsuz şairlər
Sayəmdə dünyanı basıb yedilər.
Şikarı tutmağa aslan gərəkdir,
Tülkünün işi də müftə yeməkdir.
Mənim öz nəfsimə yeməyimdənsə,
Qoy məndən yesinlər, verib səs-səsə.
Paxıl! Göz yumaraq açıq nemətə,
Saqqız çeynəyirsən, girib xəlvətə.
Ey mənim yazımın oğrusu insan,
Qarşımda kölgə tək çox alçalırsan.
Mən qəzəl deməyi edəndə peşə,
O da zurnasını çalar həmişə.
Mən hər gün düzəndə xoş qəsidələr,
O da quraşdırır boş qəlidələr.
Hədərən-pədərən dilinə bax bir,
Yenə də nəzm ilə hekayə deyir.
Mən yaxşı qalıbda sikkə vururam,
O da, döyəşdəyir, qəlp çıxır müdam.
Meymun da yamsılar, bu deyil hünər,
Bulanlıq suda da ulduz görünər.
Gözlər işıqlanır hər əsərimdən,
Lakin o incikdir kölgələrimdən.
Bəllidir, insanı kölgə yamsılar,
Kölgədən də betər kölgələrim var.
Yamsılar, yamsılar utanmaz bir az,
Çünki gözü görməz, üzü utanmaz.
Kölgəsi olmayan peyğəmbər belə
Təqib edilmişdir bu kölgələrlə.
Mühit dənizində pakdırsa sular,
İtin seliyindən nə qorxusu var.
Sarı qulaqları düşündükcə mən
Coşub qızıramsa bəzən hirsimdən,
Sahili yusam da, sanki bir dəniz,
Bunu acığımdan zənn etməyiniz.
Çıraq tək aldığım sərt bir zərbədən
Şam tək gülümsəyib sönürəm bəzən,
Mən ki, ayna kimi dəmir deyiləm,
Ürəyi daşlara olmaram həmdəm.
Xəzinə qazsam da, bir kişiyəm mən,
Düşmən can çəkişir mənim dərdimdən.
Sənətimi danan bir də sağalmaz,
Çarşənbə cinlisi ağıllı olmaz.
Qapımın oğrusu haqq əvəzinə
Mənim qeybətimi danışır yenə.
Evin sahibini görən oğrular
Haray qopardaraq deyir: "Oğru var".
Malım doyursa da ac oğruları,
Pis söz deməsinlər haqqımda barı.
Hünəri görsə də etiraf etməz,
Pis yolu buraxıb yaxşıya getməz.
O, gözsüz yaşasın gözsüzsə əgər,
Korsa açılmasın bir də o gözlər.
Oğurlayan odur, utanansa mən,
Oğurluq şöhrətdir ona əzəldən.
Yox, yox, alçaqlığa qurşandı murdar,
Qapını aç ona de ki: "Gəl, apar".
Onun ki, qazancı oğurluqdur tək,
Neylərdim, olsaydım mən də onun tək.
Bu iki aləmin xəznəsi məndə,
Nolar bir müflisə bir pay verəndə;
Borcumdur gədaya sadağa vermək,
Açıq almayanda, o çalsın gərək.
Xəzinəm yer altı, dürrümsə ümman,
Nə üçün inciyim lağım atandan?
Xəzinə sandıqda saxlana bilər,
Gözəl üzərliklə bəslənib gülər.
Mənə anam verdi bu xəzinəni,
Üzərlik üstündə mərd doğdu məni.
Baxsan Nizaminin çizgisinə sən,
Min bir ad sayını orda görərsən.
İlyasın "əlf"ini, "lam"ından kəssən.
Yenə doxsan doqquz tamı görərsən.
Dayanmış dövrəmdə bu minbir hasar,
Yüzdən də bir əskik qaravulçum var.
Zəhmətə düşməkdən azadam hər an,
Qorxmayır xəzinəm heç bir oğrudan.
Bir xəzinənin ki, bu hasarı var,
Ona neyləyəcək lağım atanlar?
Lakin, xəzinələr olmaz ilansız,
Yoxdur bu dünyada bir gül tikansız.
Kim ki, ad qoymuşdur qoca dünyada,
Onu öz dostları vermişdir bada.
Ay üzlü Yusifi yad edin barı,
Ona quyu qazdı öz qardaşları.
İsa ki, insanlıq elmində təkdi,
Hər bir yəhudidən cəfalar çəkdi.
Əhməd ki, rəhbəri oldu ərəbin
Gördü cəfasını Əbüləhəbin
Əzəldən dünyanın bir qaydası var:
Bal tutan barmağı arılar sancar.
Şikayətin üzrü
Mən, mən olan gündən, şahiddir aləm,
Bir qarışqanı da incitməmişəm.
Dürrümü çəkmədim özgə suyuna,
Pislik yaratmadım, düşmənəm buna.
Təmizdir vicdanım, ucadır adım,
İtin də haqqında pis danışmadım.
Şir kimi qızdırsa məni köpəklər,
"Eyb etməz" deyərəm, basılmaz hünər.
Yaxşıydı hirsimi gizləsəydim mən,
Bu dediklərimi deməsəydim mən.
Lakin, ariflərin zəndinə bax bir,
Dilsizlik, dünyada qeyrətsizlikdir.
Bir insan şəhərdən olsa xəbərdar,
Bilər ki, hardandır bizim mətahlar.
Kim ki, mənə qarşı bir əl qaldırar,
Onun məndən başqa düşməni də var.
Ey könül! Bu kəskin sözlərdən əl çək,
Qəm piyaləsini öz başına çək!
Gül kimi, köçməyin təblini vur sən,
Kim qoparsa səni, öp əllərindən.
Qanını çörəynə yavanlıq elə,
Papağı dik saxla, baş getsə belə.
Zülmə döz, incitmə heç də özgəni,
Ellər qəm çəkincə, dərd alsın səni.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/nizami-leyli-ve-mecnun-8
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
بنام بزرگ ایزدِ دادبخشکه ما را ز هر دانش او داد بخش
Шараф-наме, глава 24سرِ نامه نام جهاندار پاکبرارندهٔ رستنیها ز خاک
Шараф-наме, глава 25Подойди, виночерпий! Вино ты подашьИ отмеришь сегодня мне несколько чаш!
Шараф-наме, глава 26Круговой своей чаши, о кравчий, огнемДай сиянье всему, я мечтаю о нем:
Стихи других поэтов
Könül düşdün bir gözlünün odınaÇək cəza kədər həşrədək yan indi
Aman anaFəraq oldu bu cavana,Halal ilə aman ana,
Təcnis: Badi-səhər bir gözələ tuş oldumBadi-səhər bir gözələ tuş oldumOndan mənə dəydi aya sərandı
Ey könül, uyma gəl, ol turreyi-tərrarlərəEy könül, uyma gəl, ol turreyi-tərrarlərəBəndəlik etmə Məsihi kimi zunnarlərə.