Семь красавиц, глава 23
Что такое маснави?
Маснави: длинная поэма, где каждый бейт рифмуется внутри себя; обычно эпос или повесть.
روزی از طالع مبارک بخترفت بهرام گور بر سر تخت
هرکجا شاه و شهریاری بودتاج بخشی و تاجداری بود
همه در زیر تخت پایهٔ شاهصف کشیدند چون ستاره و ماه
شه زبان برگشاد چون شمشیرگفت کای میر و مهتران دلیر
لشگر از بهر صلح باید و جنگکاین نباشد، چه آدمی و چه سنگ
از شما کیست کاو به هیچ نبردمردییی کان ز مردم آید، کرد؟
من که از دهر بر گزیدمتاندر کدامین مصاف دیدمتان؟
کهآمد از هیچکس چنان کاریکهآید از پر دلی و عیاری؟
از سر تیغتان به وقت گزندبر کدامین مخالف آمد بند؟
یا که دیدم که پای پیش نهاددشمنی بست و کشوری بگشاد
این زند لاف کهایرجی گهرموان به دعوی که آرشی هنرم
این ز گیو آن ز رستم آرد ناماین به کنیت هژبر و آن ضرغام
کس ندیدم که کارزاری کردچون گهِ کار بود کاری کرد
خوشتر آن شد که هرکسی به نَهُفتگوید: «افسوس شاه ما که بخفت
می خورَد وز کسی نیارد یاداز چنین شه کسی نباشد شاد»
گرچه من مِی خورم چنان نخورمکه ز مستی غم جهان نخورم
گر خورم حوضهٔ می از کف حورتیغم از جوی خون نباشد دور
برقوارم به وقت بارش میغبه یکی دست می به دیگر تیغ
مِی خورم، کار مجلس آرایمتیغ را نیز کار فرمایم
خواب خرگوش من نهفته بوَدخصم را بیند ارچه خفته بود
خنده و مستیام به تأویل استخنده شیر و مستی پیل است
شیر در وقت خنده خون ریزدکیست کز پیل مست نگریزد
ابلهان مست و بیخبر باشندهوشیاران می دگر باشند
آنکه در عقل پستیاش نبوَدمِی خورد لیک مستیاش نبود
بر سر باده چونکه رای آرمتاج قیصر به زیر پای آرم
چون منش را به باده تیز کنمبر سر خصم جرعهریز کنم
دوستان را چو در میآویزمگنج قارون ز آستین ریزم
دشمنان را گهی که بیخ زنمبه کبابی جگر به سیخ زنم
نیکخواهان من چه پندارندکهاختران سپهر بیکارند
من اگر چند خفته باشم و مستبخت بیدار من به کاری هست
به چنین خوابها که من مستمخواب خاقان نگر که چون بستم
به یکی پی غلط که افشردمرخت هندو نگر که چون بردم
سگ بود کو ز ناتوانی خویشخوش نخسبد به پاسبانی خویش
اژدها گرچه خسبد اندر غارشیر نر بر درش نیابد بار
شه چو این داستان خوش بر گفتروی آزادگان چو گل بشکفت
همه سر بر زمین نهادندشپاسخی عاجزانه دادندش
کهآنچه شه گفت با کمربندانهست پیرایهٔ خردمندان
همه را حرز جان و تن کردیمحلقهٔ گوش خویشتن کردیم
تاج بر فرق شه خدای نهادکوشش خلق باد باشد باد
سرورانی که سروری کردندبا تو بسیار همسری کردند
هیچکس با تو تاجور نشدندهمه در سر شدند و سر نشدند
آنچه ما بنده دیدهایم ز شاهکس ندیدهست از سپید و سیاه
دیو را بست و اژدها را سوختپیل را کشت و کرگدن را دوخت
شیر بگذار و گور نخچیرستدام و دد خود نشانهٔ تیرست
به جز او کیست کاو به وقت شکارگردن گور درکشد به کنار
گاه سازد هدف ز خال پلنگگاه دندان کند ز کام نهنگ
گه در ابروی هند چین فکندگه به هندی سپاه چین شکند
گه ز فغفور باج بستاندگه ز قیصر خراج بستاند
گرچه شیر افکنان بسی بودندکز دهن مغز شیر پالودند
شیر مرد اوست کاو به سیصد مردقهر سیصد هزار دشمن کرد
قصهٔ خسروان پیشینههست پیدا ز مهر و از کینه
گر برآورد هر کسی نامیبود با لشگری به ایامی
در مصافی چنین به چندان مردآنچه او کرد کس نیارد کرد
چون ز شاهان شمار برگیرندزو یکی با هزار برگیرند
هریکی را یکی نشان باشداو به تنها همه جهان باشد
لخت بر هر سری که سخت کندچون در طارمش دو لخت کند
تیرش ار سوی سنگ خاره شودسنگ چون ریگ پارهپاره شود
نوش بخشد به مهره مار سنانمار گیرد به اژدهای عنان
هر تنی کو خلاف او سازدشمعوارش زمانه بگدازد
سر که بر تیغ او برون آیدزان سر البته بوی خون آید
مستی او نشان هشیاریستخواب او خواب نیست بیداریست
وان زمانی که میپرست شوداو خورد می عدوش مست شود
اوست از جمله خلق داناتربر همه نیک و بد تواناتر
کاردان اوست در زمانه و بسنیست محتاج کاردانی کس
تا زمین زیر چرخ دارد پایبر فلک باد حکم او را جای
هم زمین در پناه سایه اوهم فلک زیر تخت پایه او
کاردانان چو این سخن گفتندپیش یاقوت کهربا سفتند
شاه نعمان از آن میان برخاستبزم شه را به آفرین آراست
گفت هرجا که تخت شاه رسدگرچه ماهی بود به ماه رسد
آدمی کیست تا به تارک شاهراست یا کج کند حساب کلاه
افسر ایزد نهاد بر سر توسبز باد از سر تو افسر تو
ما که مولای بارگاه توایمسرور از سایه کلاه توایم
از تو داریم هرچه ما را هستبر تر و خشک ما تو داری دست
از عرب تا عجم به مولائیسر فشانیم اگر بفرمایی
مدتی هست کز هنرمندیبر در شه کنم کمربندی
چون شدم سر بزرگ درگاهشیافتم راه توشه از راهش
کر مثالم دهد به معذوریتا به خانه شوم به دستوری
لختی از رنج ره برآسایمچون رسد حکم شاه باز آیم
گر نه تا زندهام به خدمت شاهسر نگردانم از پرستش گاه
شاه فرمود تا ز گوهر و گنجدست خازن شود جواهرسنج
آورَد تحفههای سلطانیمصری و مغربی و عمانی
حملداران در آمدند به کارحمل بر حمل ساختند نثار
زر به خروار و مشکنافه به کیلوز غلام و کنیز چندین خیل
مرتفع جامههای قیمتمندبیشتر زانکه گفت شاید چند
تازیاسبانِ پارسیپروردهمه دریا گذار و کوهنورد
تیغ هندی و دُرع داودیکشتی جود راند بر جودی
لعل و دُر بیش از آنکه قدر و قیاسدانَدَش دُرفروش و لعلشناس
گوهر آموده تاجی از سر خویشبا قبایی ز دخل شُشتر بیش
داد تا زان دهش رخش رخشیدوز یمن تا عدن به او بخشید
با چنین نعمتی ز درگه شاهرفت نعمان چو زُهره از بر ماه
Günlərin birində mübarək baxtı
Sayəsində Bəhram bəzədi taxtı.
Ölkə başçıları, şahlar, soltanlar,
Taxtü-tac bəxş edən, hər nə qədər var,
Gəlib taxt önündə səf-səf durdular,
Ayla ulduz kimi məclis qurdular.
Şah qılınctək kəskin sözlər söylədi:
Ey əmirlər, - deyə, xitab eylədi, -
Ordu çıxmalıdır sülhdən, savaşdan,
Bunlarsız nə fərqi bir quru daşdan?
Hansınız qorxusuz girdi meydana,
Vuruşdu qoç kimi mərdi-mərdana?
Mən ki bəyənmişəm sizi dünyada,
Deyin, göründünüz hansı davada?
Sizin aranızda cəsur ər hanı?
İş görən qəhrəman, şiri-nər hanı?
Hanı döyüş günü coşub, çağlayan?
Qılınc qüvvətiylə yollar bağlayan?
Kim var meydan gəzib, nərələr saçsın,
Bir düşmən bağlayıb, bir ölkə açsın?
"İrəc nəsəbliyəm" söyləyir biri,
"Araşi güclüyəm" deyir digəri.
Biri: "Rüstəm mənəm" söyləyib durur,
Qalxıb bir başqası Givdən dəm vurur
Birisi deyir ki: "Qoca şir mənəm",
Birisi söyləyir: "Ləc babir mənəm".
Görmədim sizlərdən elə bir kişi,
Döyüşkən, yerində görən hər işi.
Qəribə budur ki, hər yetən avam
Söyləyir: "Heyf ola, yatıbdır Bəhram.
Mey içir, dünyanı yadına salmaz,
Belə şahdan adam heç razı qalmaz".
O qədər içmərəm meyi dünyada,
Unudam cahanı, salmayam yada.
Bir hovuz mey içsəm yenə də, ancaq
Qılıncımdan deyil qan arxı uzaq.
Buludam, yağdırram şimşək xıncaxınc,
Bir əlimdə şərab, birində qılınc.
Mey günü məclisə yaraşıq mənəm,
Lazım olan dəmdə qılınc çəkənəm.
Gözləri yumulu gördün dovşanı?
O, yatmış olsa da görər düşmanı!
Gülüşüm, məstliyim dəhşətlidir, bil!
Gülümsəyən şirəm, sərxoş filəm, fil!
Şirlər gülən zaman axıdar al-qan,
Filin sərxoşundan kimdir qaçmayan?
Əbləhlər içərkən olar bixəbər,
Huşyar olan meyi başqa cür içər.
O kəs ki, ağılca deyildir alçaq,
Nə qədər içsə də, məst olmaz ancaq.
Qeysərin tacını şərab içərkən
Ayaqlar altına saldıraram mən.
Badədən özümə bülöv çəkərəm,
Düşmənin başına qətrə tökərəm.
Nə düşünür məni istəyən dostlar,
Göyün ulduzları durmuşdur bekar?
Mən sərxoş yatsam da, olmasam ayıq,
Bəxtimin ulduzu sayıqdır, sayıq.
Məst olub yuxuya getdimsə də mən,
Xaqan yuxusunu aldım əlindən.
Mən ki, belə əyri bir yolla getdim,
Qulduru gör necə tarümar etdim.
O köpəkdir, gecə qorxudan ular,
Yatmaz sübhə kimi, narahat olar.
Əjdaha kahada yatarsa şirin,
Dəyməz qapısına ayağı şirin..."
Şah gözəl dastanı qurtardı belə,
Döndü kişilərin üzü al gülə.
Səcdəyə düşməyi lazım gördülər,
Şaha acizanə cavab verdilər:
"Hər kəlmən bizimçin güldür, çiçəkdir,
Ağlı olanlara bərdir-bəzəkdir.
Olmuş canımıza tilsim sözlərin,
Asılmış qulaqdan bir sırğa təkin.
Tacı şah başına qoyar Yaradan,
Xalqın çalışması hədərdir, inan,
Çoxları başçılıq gəlib etdilər,
Sənin mərtəbənə sanma yetdilər.
Hamı başdan oldu, başçı olmadı,
Yalnız sənə qaldı şəhriyar adı,
Şahdan biz görəni, bu məlum işdir,
Nə ağ görmüş, nə də qara görmüşdür
Sən div bağlayaraq, əjdəri yaxdın,
Fil vurdun, kərgədan nizəyə taxdın.
Şahdır şirlər əzən, gurlar ovlayan,
Divlə qulyabanı - oxuna nişan.
Nə zaman çıxarsa öz ovlağına,
Alar gur boynunu şah qucağına.
Gah vurar xalından qızmış pələngi,
Dişini çıxardar, yıxar nəhəngi.
Gah çəkər əlindən hindlilər min ah,
Hindi qılınc çəkər çinlilərə gah,
Gah gedib fəğfurdan Bəhram bac alar,
Gah da Rum şahından bol xərac alar.
Çoxları yıxmışlar pələngi, şiri,
Şir beyni çıxarmış qızıb hər biri.
Üç yüz əsgəriylə bu qoç şiri-nər
Üç yüz min düşmənə vurdu zərbələr.
Nə qədər dünyaya şah gəlib, gedib,
Bəllidir, necə kin, məhəbbət edib.
Onlardan hansı şah qazanmışsa ad,
Qoşuna, möhlətə etmiş istinad.
Bir neçə nəfərlə bu qızğın işi
Görər Bəhram kimi hansı bir kişi?
Vurulsa hesabı tac geyənlərin,
Bir saydır Bəhrama layiq, birə min!
Tapılar hər kəsdə yalnız bir nişan,
Bəhramdan əlamət bu geniş cahan.
Düşmənin üstünə cumsa şiri-nər,
Lay qapılar kimi onu tən bölər.
Oxunu sancarsa əgər sərt daşa,
Daş dönər torpağa, dönər xaşxaşa.
Zəhər saçan oxu ölkəyə dərman,
Əjdər cilovuyla tutar min ilan.
Hər kim zidd gedərsə ulu Bəhrama,
Zəmanə çevirər əriyən şama.
Onunla qorxmasa hər kim savaşdan,
Demək, qan qoxusu gəlir o başdan.
Şahın sərxoşluğu oyaqlıq demək,
Yatışı yuxu yox, sayıqlıq demək.
Şərabla keçərsə əgər zamanı,
Özü yox, keflənər yalnız düşmanı.
Hamıdan kamildir, əhli-ürfandır,
Yaxşını, yamanı şah bacarandır.
Mahir iş biləndir geniş dünyada,
Möhtac deyil əsla özgəyə, yada.
Göylərin altında durduqca cahan
Hökmünə baş əysin sonsuz asiman.
Sarayına zinət ədalət olsun,
Tacında yurd salan səadət olsun.
Torpağa pənahdır onun sayəsi,
Taxtının ucadır göydən payəsi".
Kamal sahibləri belə söz açdı,
Yaqut qarşısında kəhrəba saçdı.
Qalxıb içlərindən şahzadə Neman
Məclisə tariflər eylədi bəyan.
Dedi: "Şahın taxtı çatdığı bir yer
Balıq belə olsa aya yetişər.
Şah başında tacı əyri, düz sayan,
Göstərin, varmıdır elə bir insan?
Sənin ki, başına tac qoymuş Allah,
Görüm olsun tacın əbədi, ey şah!
Bizlər ki, qapında müti qullarıq,
Şahlıq rütbəsini sayəndə tapdıq.
Var-yoxumuz sənin, başımız sənin,
Qurumuz sənindir, yaşımız sənin.
Əcəm, ərəb durur əmrində hər an,
Bir işarə versən keçər başından.
Vardır məharətim, uzun bir müddət
Şahın qapısında eylərəm xidmət.
Sənin dərgahında şöhrətə yetdim,
Nemətə yetişdim, dövlətə yetdim.
Üzrüm qəbul olsa yanında hərgah,
Dönərəm evimə, izn versə şah.
Bir az dincələrəm yol zəhmətindən,
Yenə əmr eyləsə qayıdaram mən.
Yox, razı olmasa nə qədər varam,
Şahın nökəriyəm, itaətkaram".
Şah dedi: "Xəznəni xəznədar açsın,
Bacardıqca əli cavahir saçsın.
Misir, Məğrib, Ümman məhsulu - nə var,
Durmasın, gətirsin, gəlsin xəznədar".
Yükçülər gətirdi tökdü ortaya,
Yük yükün üstündən vuruldu taya;
Xalvar-xalvar qızıl, müşkü müşk üstə,
Qullar, qaravaşlar dəstəbədəstə;
Tarifə sığmayan şahanə mallar,
Bahalı paltarlar, ipəklər, şallar;
Aşan dənizləri, uca qatları,
İranda bəslənən ərəb atları,
Qılınc - Hindustani, geyim - Davudi,
Səxa gəmisinə yer oldu cudi,
Olsa da hünərli sərrafın əli,
Saya bilməz idi bu dürrü, ləli.
Bir tac ki, gövhərdən almışdı zinət,
Şüştər gəlirindən üstün bir xələt.
Baxdı bu sovqata, sevindi Neman,
Yəmən, Ədən oldu ona ərməğan,
Bəhram şah o qədər verdi ona pay,
Elə bil Zöhrəni yola saldı ay.
Döyüşdən, vuruşdan gələrək cana,
Yenə də işrəti çəkdi meydana.
Hamının işinə eylədi əncam,
Sonra öz işinə başladı Bəhram.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/nizami-yeddi-gozel-23
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
Белизною широкой покрылся восток,А на западе сумрака скрылся поток.
Шараф-наме, глава 56Дай мне, кравчий, ту амбру, что старый дихканЦветом крови окрасил! Да будет мне дан
Шараф-наме, глава 57Кравчий! Чашу! К жемчужинам чаши припав,Я солью с ними сердца им сродный состав.
Шараф-наме, глава 58بیا ساقی آن آب آتش خیالدرافکن بدان کهرباگون سفال
Стихи других поэтов · Хвалебные
Əbləh oldur kim cahan mülkündə daim qəm qılar,Ey xoş ol kəs bivəfa dünyaya rəğbət kəm qılar
PiriydiAsta gedən bu gözəllər sultanı,Yerişindən məlum olur Hürüdü.
Atılmayan toplarDaş barılar, qalalar,Bürclər durur yan-yana.
ایهاالساقی تفضل واسقنی کاس الشرابغیر ممزوج بماء بل کنار فی الحباب