Семь красавиц, глава 29
Что такое маснави?
Маснави: длинная поэма, где каждый бейт рифмуется внутри себя; обычно эпос или повесть.
روزی از روزهای دیماهیچون شبِ تیر مه به کوتاهی
از دگر روز هفته آن به بودناف هفته مگر سهشنبه بود
روز بهرام و رنگ بهرامیشاه با هردو کرده همنامی
سرخ در سرخ زیوری بر ساختصبحگه سوی سرخگنبد تاخت
بانوی سرخروی ِ سَقلابیآن به رنگْ آتشی به لطفْ آبی
به پرستاریش میان در بستخوش بوَد ماه آفتابپرست
شب چو مَنجوق برکشید بلندطاق خورشید را درید پرند
شاه از آن سرخسیبِ شهدآمیزخواست افسانهای نشاطانگیز
نازنین سر نتافت از رایشدُر فشاند از عقیق در پایش
کای فلک آستانِ درگه توقرص خورشید ماهِ خرگه تو
برتر از هر دُری که بتوان سفتبهتر از هر سخن که بتوان گفت
کس به گَردَت رسید نتْوانَدکور باد آنکه دید نتواند
چون دعایی چنین به پایان بردلعلِ کان را به کانِ لعل سپرد
گفت کز جمله ولایت روسبود شهری به نیکوی چو عروس
پادشاهی درو عمارتسازدختری داشت پروریده به ناز
دلفریبی، به غمزه جادوبندگلرخی، قامتش چو سروْ بلند
رخ به خوبی، ز ماهْ دلکشترلب به شیرینی، از شکر خوشتر
زُهرهای دل ز مشتری بردهشکر و شمع پیش او مرده
تَنگِ شکر ز تَنگیِ شکرشتنگدلتر ز حلقه کمرش
مشک با زلف او جگرخواریگل ز ریحانِ باغ او، خاری
قدی افراخته چو سرو به باغرویی افروخته چو شمع و چراغ
تازهروییش، تازهتر ز بهارخوبرنگیش، خوبتر ز نگار
خوابِ نرگس، خُمار دیده اونازِ نسرین، درمخریدهٔ او
آبِ گُل، خاکِ رهپرستانشگُل، کمربندِ زیردستانش
به جز از خوبی و شکرخندیداشت پیرایه هنرمندی
دانش آموخته ز هر نَسَقیدر نبشته ز هر فنی ورقی
خوانده نیرنگنامههای جهانجادوییها و چیزهای نهان
درکشیده نقابِ زلف به رویسرکشیده ز بارنامه شُوی
آنکه در دور خویش طاق بوَد؟سوی جفتش کی اتفاق بوَد؟
چون شد آوازه در جهان مشهورکهآمدهست از بهشتِ رضوان حور
ماه و خورشید بچهای زادهستزَهرهی شیر، عطاردش دادهست
رغبت هرکسی بدو شد گرمآمد از هر سویی شفاعت نرم
این به زور آن به زر همیکوشیدو او زر خود بهزور میپوشید
پدر از جستجوی نامورانکان صنم را رضا ندید در آن
گشت عاجز که چاره چون سازدنرد با صد حریف چون بازد؟!
دختر خوبروی خلوتسازدست خواهندگان چو دید دراز
جُست کوهی در آن دیار، بلنددور چون دورِ آسمان ز گزند
داد کردن بر او حصاری چستگفتی از مغز کوه کوهی رست
پوزش انگیخت وز پدر درخواستتا کند برگ ِ راه رفتن راست
پدر مهربان از آن دوریگرچه رنجید داد دستوری
تا چو شهدش ز خانه گردد دوردر نیاید ز بام و در زنبور
نیز چون در حصار باشد گنجپاسبان را ز دزد ناید رنج
وان عروس حصاری از سر نازکرد کار حصار خویش بساز
چون بدان محکمی حصاری بسترفت و چون گنج در حصار نشست
گنج او چون در استواری شدنام او بانوی حصاری شد
دزد گنج از حصار او عاجزکاهنین قلعه بُد چو روییندز
او در آن دز چو بانوی سقلابهیچ دزبانو آن ندیده به خواب
راه بربسته راهداران رادوخته کام کامگاران را
در همه کاری آن هنر پیشهچارهگر بود و چابک اندیشه
انجم چرخ را مزاج شناسطبعها را بههم گرفته قیاس
بر طبایع تمام یافته دستراز روحانی آوریده به شست
که ز هر خشک و تر چه شاید کردچون شود آب گرم و آتش سرد
مردمان را چه میکند مردموانجمن را چه میدهد انجم
هرچه فرهنگ را به کار آیدوآدیمزاد را بیاراید
همه آورده بود زیر نوردآن بهصورت زن و به معنی مرد
چون شکیبنده شد در آن بارهدل ز مردم برید یکباره
کرد در راه آن حصار بلنداز سر زیرکی طلسمی چند
پیکر هر طلسم از آهن و سنگهر یکی دهرهای گرفته به چنگ
هرکه رفتی بدان گذرگه بیمگشتی از زخم تیغها به دو نیم
جز یکی کاو رقیب آن دز بودهرکه آن راه رفت، عاجز بود
و آن رقیبی که بود محرم کارره نرفتی مگر به گام شمار
گر یکی پی غلط شدی ز صدشاوفتادی سرش ز کالبدش
از طلسمی بدو رسیدی تیغماه عمرش نهان شدی در میغ
درِ آن باره کهآسمانی بودچون درِ آسمان، نهانی بود
گر دویدی مهندسی یک ماهبر درش چون فلک نبردی راه
آن پری پیکر حصارنشینبود نقاش کارخانه چین
چون قلم را به نقش پیوستیآب را چون صدف گره بستی
از سواد قلم چو طره حورسایه را نقش برزدی بر نور
چون در آن برج شهربندی یافتبرج از آن ماه بهرهمندی یافت
خامه برداشت پای تا سر خویشبر پرندی نگاشت پیکر خویش
بر سر ِصورت ِ پرند سرشتبه خطی هرچه خوبتر بنوشت
کز جهان هر کهرا هوای منستبا چنین قلعهای که جای منست
گو چو پروانه در نظاره نورپای در نه، سخن مگوی از دور
بر چنین قلعه، مرد یابد بارنیست نامرد را درین دز کار
هرکهرا این نگار میبایدنه یکی جان، هزار میباید
همّتش سوی راه باید داشتچار شرطش نگاه باید داشت
شرط اول درین زناشویینیکنامی شدهست و نیکویی
دومین شرط آن که از سر رایگردد این راه را طلسمگشای
سومین شرط آنکه از پیوندچون گشاید طلسمها را بند
درِ این دژ نشان دهد که کدامتا ز در جفتِ من شود نه ز بام
چارمین شرط اگر به جای آردره سوی شهر زیرِ پای آرد
تا من آیم به بارگاه پدرپُرسم از وی حدیثهای هنر
گر جوابم دهد چنانکه سزاستخواهم او را چنانکه شرط وفاست
شُوی من باشد آن گرامیمردکانچه گفتم، تمام داند کرد
وانکه زین شرط بگذرد تنِ اوخون بیشرط او به گردن او
هرکه این شرط را نکو داردکیمیای سعادت او دارد
وانکه پی بر سخن نداند بردگر بزرگست، زود گردد خرد
چون ز ترتیب این ورق پرداختپیش آنکس که اهل بود انداخت
گفت برخیز و این ورق برداروین طبقپوش ازین طبق بردار
بر در شهر شو به جای بلنداین ورق را به تاجِ در دربند
تا ز شهری و لشگری هرکسکافتدش بر چو من عروس هوس
به چنین شرط، راه برگیردیا شود میرِ قلعه، یا میرد
شد پرستنده، وان ورق برداشتپیچ بر پیچ راه را بگذاشت
بر در شهر بست پیکر ماهتا درو عاشقان کنند نگاه
هرکه را رغبت اوفتد، خیزدخون خود را به دست خود ریزد
چون به هر تختگیر و تاجوریزین حکایت رسیده شد خبری
بر تمنای آن حدیث گزافسر نهادند مردم از اطراف
هرکس از گرمی جوانی خویشداد بر باد زندگانی خویش
هرکه در راه او نهادی گامگشتی از زخم تیغْ دشمنکام
هیچ کوشندهای به چاره و راینشد آن قلعه را طلسمگشای
وانکه لختی نمود چارهگریهم فسونش ز چاره شد سپری
گرچه بگشاد از آن طلسمی چندبر دگرها نگشت نیرومند
از سر بیخودی و بیراییدر سر کار شد به رسوایی
بی مرادی کزو میسر شدچند برنای خوب در سر شد
کس از آن ره، خلاصدیده نبودهمه ره جز سر بریده نبود
هر سری کز سران بریدندیبه در شهر برکشیدندی
تا ز بس سر که شد بریده به قهرکله بر کله بسته شد در شهر
گِرد گیتی چو بنگری همه جاینبوَد جز به سور، شهرآرای
وان پریرخ که شد ستیرهحورشهری آراسته به سر نه به سور
نارسیده به سایه در اوای بسا سر که رفت در سر او
از بزرگان پادشا زادهبود زیبا جوانی آزاده
زیرک و زورمند و خوب و دلیرصید شمشیر او، چه گور و چه شیر
روزی از شهر شد به سوی شکارتا شکفته شود چو تازه بهار
دید یک نوشنامه بر در شهرگرد او صد هزار شیشه زهر
پیکری بسته بر سواد پرندپیکری دلفریب و دیده پسند
صورتی کز جمال و زیباییبُرد ازو در زمان شکیبایی
آفرین گفت بر چنان قلمیکاید از نوکش آنچنان رقمی
گرد آن صورت جهانآرایصد سر آویخته ز سر تا پای
گفت ازین گوهر نهنگآویزچون گریزم که نیست جای گریز
زین هوسنامه گر بدارم دستآورَد در تنم شکیبْ شکست
گر دلم زین هوس بهدر نشودسر شود، وین هوس ز سر نشود
بر پرند ارچه صورتی زیباستمار در حلقه، خار در دیباست
این همه سر بریده شد باریهیچکس را به سر نشد کاری
سر من نیز رفته گیر، چه سود؟خاکیی گشته گیر خاک آلود
گر نه زین رشته باز دارم دستسر برین رشته باز باید بست
گر دلیری کنم به جان سفتنچون توانم به ترک جان گفتن؟
باز گفت این پرند را پریانبستهاند از برای مشتریان
پیش افسون آنچنان پرییینتوان رفت بیفسونگرییی
تا زبانبندِ آن پری نکنمسر درین کارْ سرسری نکنم
چارهای بایدم، نه خُرد، بزرگتا رهد گوسفندم از دَم گرگ
هرکه در کار سختگیر شودنظم کارش خللپذیر شود
در تصرف مباش خُرداندیشتا زیانی بزرگ ناید پیش
ساز بر پردهٔ جهان میسازسست میگیر و سخت میانداز
دلم از خاطرم خرابترستجگرم از دلم کبابترست
به چنین دل چگونه باشم شاد؟وز چنین خاطری چه آرم یاد؟
این سخن گفت و لختی اندُه خوردوز نفس برکشید بادی سرد
آب در دیده زآن نظاره گذشتنطع با تیغ دید و سر با تشت
این هوس را چنانکه بود نهفتبا کس اندیشهای که داشت نگفت
روز و شب بود با دلی پر سوزنه شبش شب بد و نه روزش روز
هر سحرگه به آرزوی تمامتا در شهر برگرفتی گام
دید آن پیکر نوآیین راگور فرهاد و قصر شیرین را
آن گره را به صد هزار کلیدجست و سررشتهای نگشت پدید
رشتهای دید صدهزارش سروز سر رشته کس نداد خبر
گرچه بسیار تاخت از پس و پیشنگشاد آن گره ز رشته خویش
کبر ازآن کار بر کناره نهادروی در جستجوی چاره نهاد
چارهسازی به هر طرف میجستکه ازو بندِ سخت گردد سست
تا خبر یافت از خردمندیدیوبندی فرشتهپیوندی
در همه توسنی کشیده لگامبه همه دانشی رسیده تمام
همه همدستی اوفتادهٔ اوهمه در بستهای گشادهٔ او
چون جوانمرد ازان جهان هنراز جهاندیدگان شنید خبر
پیشِ سیمرغِ آفتابشکوهشد چو مرغ پرنده کوه به کوه
یافتش چون شکفته گلزاریدر کجا؟ در خرابتر غاری
زد به فتراک او چو سوسن دستخدمتش را چو گل میان در بست
از سر فرخی و فیروزیکرد از آن خضر دانشآموزی
چون از آن چشمه بهره یافت بسیبرزد از راز خویشتن نفسی
زان پریروی و آن حصار بلندوانکه زو خلق را رسید گزند
وان طلسمی که بست بر ره خویشوان فکندن هزار سر در پیش
جمله در پیش فیلسوف کهنگفت و پنهان نداشت هیچ سخن
فیلسوف از حسابهای نهفتهرچه در خورد بود با او گفت
چون شد آن چارهجوی، چارهشناسباز پس گشت با هزار سپاس
روزکی چند چون گرفت قرارکرد با خویشتن سگالش کار
زآلت راه آن گریوه تنگهرچه بایستش، آورید به چنگ
نسبتی باز جست روحانیکارَد از سختیش به آسانی
آنچنان کز قیاس او برخاستکرد ترتیب هر طلسمی راست
اول از بهر آن طلبکاریخواست از تیز همّتان یاری
جامه را سرخ کرد، کاین خون استوین تظلّم ز جور گردون است
چون به دریای خون درآمد زودجامه چون دیده کرد خونآلود
آرزوی خود از میان برداشتبانگ تشنیع از جهان برداشت
گفت رنج از برای خود نبرمبلکه خونخواه صدهزار سرم
یا ز سرها گشایم این چنبریا سر خویشتن کنم در سر
چون بدین شغل جامه در خون زدتیغ برداشت، خیمه بیرون زد
هرکه زین شغل یافت آگاهیکامد آن شیردل به خونخواهی
همّت کارگر درآن دربستکاو بدان کار زود یابد دست
همّتِ خلق و رایِ روشن اودِرع پولاد گشت بر تن او
وانگهی بر طریق معذوریخواست از شاه شهر دستوری
پس ره آن حصار پیش گرفتپی تدبیر کار خویش گرفت
چون به نزدیک آن طلسم رسیدرخنهای کرد و رقیهای بدمید
همه نیرنگ آن طلسم بکندبرگشاد آن طلسم را پیوند
هر طلسمی که دید بر سر راههمه را چنبر اوفکند به چاه
چون ز کوه آن طلسمها برداشتتیغها را به تیغ کوه گذاشت
بر در آن حصار شد در حالدُهُلی را کشید زیر دوال
وان صدا را به گرد بارو جستکند چون جای کنده بود درست
چون صدا رخنه را کلید آمداز سر رخنه، دَر پدید آمد
زین حکایت چو یافت آگاهیکس فرستاد ماه خرگاهی
گفت کای رخنهبند راهگشایدولتت بر مراد راهنمای
چون گشادی طلسم را ز نخستدرِ گنجینه یافتی به درست
سر سوی شهر کن چو آب روانصابری کن دو روز اگر بتوان
تا من آیم به بارگاه پدرآزمایش کنم ترا به هنر
پرسم از تو چهار چیز نهفتگر نهفته جواب دانی گفت
با توام دوستی یگانه شودشغل و پیوند بیبهانه شود
مرد چون دید کامگاری خویشروی پس کرد و ره گرفت به پیش
چون به شهر آمد از حصار بلنداز در شهر برکشید پرند
در نوشت و به چاکری بسپردآفرین زنده گشت و آفت مرد
جمله سرها که بود بر در شهراز رسنها فرو گرفت به قهر
داد تا بر وی آفرین کردندبا تن کشتگان دفین کردند
شد سوی خانه با هزار درودمطرب آورد و برکشید سرود
شهریان بر سرش نثار افشانهمه بام و درش نگار افشان
همه خوردند یک به یک سوگندکه اگر شه نخواهد این پیوند
شاه را در زمان تباه کنیمبر خود او را امیر و شاه کنیم
کان سَرِ ما برید و سردی کردوین سَرِ ما رهاند و مردی کرد
وز دگر سو عروس زیبارویشادمان شد به خواستاری شُوی
چون شب از نافههای مشک سیاهغالیه سود بر عماری ماه
در عماری نشست با دل خوشماه در موکبش عماریکش
سوی کاخ آمد از گریوه کوهکاخ ازو یافت چون شکوفه شکوه
پدر از دیدنش چو گل بشکفتدختر احوال خویش ازو ننهفت
هرچه پیش آمدش ز نیک و ز بدکرد با او همه حکایت خود
زان سواران کزو پیاده شدندچاه کندند و درفتاده شدند
زان هزبران که نام او بردندوز سر عجز پیش او مردند
تا بدانجا که آن ملک زادهبود یکباره دل بدو داده
وانکه آمد چو کوه پای فشردکرد یکیک طلسمها را خرد
وانکه بر قلعه کامگاری یافتوز سر شرط رفته روی نتافت
چون سه شرط از چهار شرط نمودتا چهارم چگونه خواهد بود
شاه گفتا که شرط چارم چیست؟شرط خوبان یکی کنند نه بیست
نوشلب گفت چار مشکل سختپرسم از وی به رهنمونی بخت
ور درین ره خرش فروماندخرگه آنجا زند که او داند
واجب آن شد که بامداد پگاهبر سر تخت خود نشیند شاه
خواند او را به شرط مهمانیمن شوم زیر پرده پنهانی
پرسم او را سؤال سربستهتا جوابم فرستد آهسته
شاه گفتا چنین کنیم رواستهرچه آن کردهای تو کرده ماست
بیشتر زین سخن نیفزودنددر شبستان شدند و آسودند
بامدادان که چرخ مینا رنگگرد یاقوت بردمید به سنگ
مجلس آراست شه به رسم کیانبست بر بندگیش، بخت میان
انجمن ساخت، نامداران راراستگویان و رستگاران را
خواند شهزاده را به مهمانیبر سرش کرد گوهرافشانی
خوان زرین نهاده شد در کاختنگ شد بارگه ز برگ فراخ
از بسی آرزو که بر خوان بودآن نه خوان بود، کهآرزودان بود
از خورشها که بود بر چپ و راستهرکس آن خورد کارزو درخواست
چون خورش خورده شد بهاندازهشد طبیعت به پرورش تازه
شاه فرمود تا به مجلس خاصبر محکها زنند زر خلاص
خود درون رفت و جای خویش بماندمیهمان را به جای خویش نشاند
پیش دختر نشست روی بهرویتا چه بازیگری کند با شوی
بازیآموز لعبتان طرازاز پس پرده گشت لُعبتباز
از بناگوش خود دو لؤلؤی خُردبرگشاد و به خازنی بسپرد
کاین به مهمان ما رسان به شتابچون رسانیده شد، بیار جواب
شد فرستاده پیش مهمان زودوآنچه آورده بُد بدو بنمود
مرد لؤلؤی خُرد بر سنجیدعبره کردش چنانکه در گنجید
زان جواهر که بود در خور آنسه دیگر نهاد بر سر آن
هم بدان پیک نامهور دادشسوی آن نامور فرستادش
سنگدل چون که دید لؤلؤ پنجسنگ برداشت گشت لؤلؤ سنج
چون کم و بیش دیدشان به عیارهم برآن سنگ سودشان چو غبار
قبضهواری شکر بران افزودآن دُر و آن شکر به یکجا سود
داد تا نزد میهمان بشتافتمیهمان باز نکته را دریافت
از پرستنده خواست جامی شیرهردو در وی فشاند و گفت بگیر
شد پرستنده سوی بانوی خویشوان ره آورد را نهاد به پیش
بانو آن شیر بر گرفت و بخوَردوآنچه زو مانده بُد، خمیر بکرد
برکشیدش به وزن اول باریک سر موی کم نکرد عیار
حالی انگشتری گشاد ز دستداد تا برَد پیک راهپرست
مرد بخرد ستد ز دست کنیزپس در انگشت کرد و داشت عزیز
داد یکتا دُری جهانافروزشبچراغی به روشناییِ روز
باز پس شد کنیز حور نژاددر یکتا به لعل یکتا داد
بانو آن در نهاد بر کف دستعِقد خود را ز یکدگر بگسست
تا دری یافت هم طویله آنشبچراغی هم از قبیله آن
هردو در رشتهای کشید به هماین و آن چون یکی نه بیش و نه کم
شد پرستنده در به دریا دادبلکه خورشید را ثریا داد
چون که بِـخـرَد نظر بران انداختآن دو همعِقد را ز هم نشناخت
جز دویی در میان آن دو خوشابهیچ فرقی نبد به رونق و آب
مهرهای ازرق از غلامان خواستکان دویم را سوم نیامد راست
بر سر دُر نهاد مهره خُردداد تا آنکه آورید، ببُرد
مهربانش چو مُهره با دُر دیدمهر بر لب نهاد وخوش خندید
ستد آن مهره و دُر از سر هوشمهره در دست بست و دُر در گوش
با پدر گفت خیز و کار بسازبس که بر بخت خویش کردم ناز
بخت من بین چگونه یار منستکاین چنین یاری اختیار منست
همسری یافتم که همسر اونیست کس در دیار و کشور او
ما که دانا شدیم و دانا دوستدانش ما به زیر دانش اوست
پدر از لطف آن حکایت خوشبا پری گفت کای فریشتهوش
آنچه من دیدم از سؤال و جوابرویپوشیده بود زیر نقاب
هرچه رفت از حدیثهای نهفتیک بهیک با مَنَت بباید گفت
نازپروردهٔ هزار نیازپردهٔ رمز بر گرفت ز راز
گفت اول که تیز کردم هوشعقد لؤلؤ گشادم از بن گوش
در نمودار آن دو لؤلؤ نابعمر گفتم دو روزه شد دریاب
او که بر دو، سه دیگر بفزودگفت اگر پنج بگذرد هم زود
من که شکر به دُر درافزودموآن در و آن شکر به هم سودم
گفتم این عمر شهوتآلودهچون در و چون شکر به هم سوده
به فسون و به کیمیا کردنکه تواند ز هم جدا کردن؟
او که شیری در آن میان انداختتا یکی ماند و دیگری بگداخت
گفت شکر که با در آمیزدبه یکی قطره شیر برخیزد
من که خوردم شکر ز ساغر اوشیر خواری بدم برابر او
وانکه انگشتری فرستادمبه نکاح خودش رضا دادم
او که داد آن گهر، نهانی گفتکه چو گوهر مرا نیابی جفت
من که هم عقد گوهرش بستموا نمودم که جفت او هستم
او که در جستجوی آن دو گهرسومی در جهان ندید دگر
مهرهٔ ازرق آورید به دستوز پی چشم بد در ایشان بست
من که مهره به خود برآمودمسر به مهر رضای او بودم
مُهره مِهر او به سینه منمُهر گنج است بر خزینه من
بر وی از پنچ راز پنهانیپنج نوبت زدم به سلطانی
شاه چون دید توسنی را رامرفته خامی به تازیانه خام
کرد بر سنت زناشوییهرچه باید ز شرط نیکویی
در شکر ریز سور او بنشستزُهره را با سهیل کابین بست
بزمی آراست چون بساط بهشتبزمگه را به مشک و عود سرشت
کرد پیرایه عروسی راستسرو و گل را نشاند و خود برخاست
دو سبکروح را به هم بسپردخویشتن زان میان گرانی برد
کانکَنِ لعل چون رسید به کانجانکنی را مدد رسید از جان
گاه رخ بوسه داد و گاه لبشگاه نارش گَزید و گه رطبش
آخر الماس یافت بر دُر دستباز بر سینه تذرو نشست
مهره خویش دید در دستشمهر خود در دو نرگس مستش
گوهرش را به مهر خود نگذاشتمُهر گوهر ز گنج او برداشت
زیست با او به ناز و کامه خویشچون رُخش سرخ کرد جامه خویش
کاولین روز بر سپیدی حالسرخی جامه را گرفت به فال
چون بدان سرخی از سیاهی رستزیور سرخ داشتی پیوست
چون به سرخی برات راندندشمَلِکِ سرخجامه خواندندش
سرخی آرایشی نوآیینستگوهر سرخ را بها زاینست
زر که گوگرد سرخ شد لقبشسرخی آمد نکوترین سَلَبش
خون که آمیزش روان داردسرخ ازآن شد که لطف جان دارد
در کسانیکه نیکویی جوییسرخ روییست اصل نیکویی
سرخگل، شاه بوستان نَبْوَدگر ز سرخی درو نشان نبود
چون به پایان شد این حکایت نغزگشت پُر سرخ گل هوا را مغز
روی بهرام از آن گلافشانیسرخ شد چون رحیق ریحانی
دست بر سرخگل کشید درازدر کنارش گرفت و خفت به ناز
Dey ayında günlər gödəkdir, gödək,
Bir gün çox qısaydı Tir gecəsitək.
Günlərdən çərşənbə günü yaxşıdır,
Həftənin ortası, həftə naxşıdır.
Bəhram günü Bəhram rənginə yoldaş,
Bəhram şah da oldu onlarla adaş.
O gün al rəngini bəzədi ala,
Qırmızı günbədə düzəldi yola.
Sudan lətafətli, oddan qırmızı,
Səqlab ölkəsinin slavyan qızı
Bağladı Bəhramın hüzurunda əl,
Günə səcdə edən ay olar gözəl.
Gecə çəkdi göyə öz bayrağını,
Yırtdı gün tağının nur duvağını.
Şah dedi: "Baldodaq, almayanaq, gəl,
Bizi bir nağıla eylə qonaq, gəl".
Gözəl bu arzudan qaçırmadı baş,
Əqiqdən dürr etdi hüzura şabaş.
Dedi: "Ey evinin kandarı fələk,
Günəş çadırının qapısı, gərək
Deşilə biləcək hər bir gövhərdən
Daha xoş hekayə deyim sənə mən.
Kimsə şahım qədər qoy ucalmasın,
Səni sevməyənlər ölsün, qalmasın".
Belə bir duanı yetirib başa,
Tapşırdı ləlini parlaq daş-qaşa.
Dedi: - Rus elində vardı qabaqlar,
Dilbər gəlin kimi gözəl bir diyar.
Orda saray qurub, bir şah yaşardı,
Nazla bəslənilmiş bir qızı vardı.
Qəmzəsi cadugər, könül ovlayan,
Üzü gül, qaməti bir sərvi-rəvan.
Bənizi qəşəngdi onun qəmərdən,
Dodağı şirindi qənddən, şəkərdən.
Zöhrəydi, aşiqi parlaq Müştəri,
Hüsnü batil etdi şamı, şəkəri.
Qənd həsəd aparıb şirin dilinə,
Təng olub dönmüşdü incə belinə.
Müşk, saçı yanında hey bağrı qandı,
Reyhanı önündə gül bir tikandı.
Təravətli üzü bahardan lətif,
Şəkildən gözəldi, şəkildən zərif.
Gözünün xumarı nərgiz yuxulu,
Nəsrinin qəmzəsi alınma qulu.
Qəddi bağ sərvitək xeyli ucaydı,
Çırağa bənzəyən çöhrəsi aydı.
Gülab baş əyərdi adamlarına,
Gül xidmət eylərdi qulamlarına.
Şəkər gülüşlüydü, günəş camallı,
Həmi hünərliydi, həmi kamallı.
Oxuyub hər dərsi bilik yığaraq,
Yazmışdı hər elmə dair bir varaq.
Çox tilsim kitabı vurmuşdu başa,
Sehrlər məlumdu o qələmqaşa.
Saçları yaşmaqdı gül surətinə,
Boyun əyməmişdi ər minnətinə.
Oydu zamanının gözəl dilbəri,
Neylərdi yoldaşı, neylərdi əri.
Yayıldı nəhayət xəbər hər yana:
Cənnətdən bir huri gəlib cahana.
Ayla gündən doğub o şux dilfərib,
Zöhrə, Ütariddən ona süd verib.
Coşdu eşidənlər - uzaq və yaxın,
Yeridi elçilər hey axın-axın.
Biri zor göstərdi, biri zər, yalnız
Zoruyla qorudu zərini o qız.
Atası olmuşdu hər işdən bezar,
Çünki hesabsızdı gələn aşiqlər.
Döndü bir acizə nəhayət o mərd,
Necə oynayaydı yüz həriflə nərd.
Xəlvətdə əyləşən saray gözəli
Gördü elçilərin uzundur əli.
Olum sədəmədən göy kimi uzaq
Deyərək, axtardı ən uca bir dağ.
Əmr etdi bir yüksək qala tikdilər,
Dağ başından göyə bir dağ çəkdilər.
Yalvarıb atadan izn istədi:
- Səfər tədarükü hazır et, - dedi.
Ayrılıq nə qədər acı olsa da,
Ata izn verdi o pərizada.
Evdən getsə əgər o şirin nigar,
Qapıdan, bacadan girməz arılar,
Qarada saxlansa xəzinə, əlbət,
Keşikçi oğrudan çəkməz əziyyət.
Bəzən o naz ilə seyrə çıxardı,
Tikilən qalanı gəzib baxardı.
Nə zaman təpərli bir qala qurdu,
Gedib xəzinətək orda oturdu.
Bu uca qalaya tənha köçəli
Adını qoydular: qala gözəli.
Orda işləməzdi oğrunun başı,
Çünki Ruyindizdi onun hər daşı.
Qız yaşayıb qaldı möhkəm qalada,
Heç görən olmadı onu röyada.
Quldurlar o qızın gücünü sezdi,
O çox aşiqlərin qəlbini əzdi.
Hər işdə işlədi ağlı, kamalı,
Çarələr eylədi fikri, xəyalı.
Səmadan, ulduzdan verərdi nişan,
Önündə təbiət əyandı, əyan.
Hər şey məlum idi o şux gözələ,
Ruhani sirləri almışdı ələ.
Vaqif idi quru, yaş hikmətinə,
Suların sirrinə, od qüvvətinə,
Bilirdi nə ilə insan insandır,
Ulduzlar məclisə nələr saçandır.
Elmə gərək olan dünyada nə var?
Bəşər nəsli nədən təravət tapar?
Bilik toplamaqdı hər zaman işi,
Bu qadın elə bil kişiydi, kişi!
O gündən ki, o quş qalaya süzdü,
İnsan övladından əlini üzdü.
Qalanın yolunda tərpənib zirək,
Əllə birbəbir özü düzərək,
Daşlardan, dəmirdən tilsimlər qurdu,
Hər tilsim elə bil xəncər tuturdu.
Qalaya keçməyə hər kim gələrdi,
O kəsi qılınclar iki bölərdi.
Gələnlər olurdu aciz-avara,
Təkcə keşikçiydi bələd yollara.
O da tilsimləri daim sayardı,
Atdığı addımı hesablayardı.
Əgər hesabında olsaydı naşı,
Kəsilib torpağa düşərdi başı.
Bir zərbə olardı qılıncdan payı,
Girərdi buluda ömrünün ayı.
Göyün qapısına bənzərdi, inan,
Qalanın qapısı nihandı, nihan.
Eyləsə mühəndis bir ay yüz əməl,
Onun qapısına uzatmazdı əl.
Nəqqaşdı orada oturan pəri,
Sanki Çində tikmiş bəzək evləri.
Əlində rəsm olur incə duyğular,
Suya sədəf kimi düyünlər vurar.
Huri saçlarına qələmi oxşar,
Vurar kölgələrə nurdan naxışlar.
Qalada şahlığa çatdı gözəl ay,
Aldı camalından o yerlər də pay.
Günlərin birində soyunub tamam
Çəkdi öz əksini bizim güləndam.
Başının üstündə yazdı ən gözəl
Bir xətlə ipəkdə gəzdirərək əl:
"Bu uca qalada tutmuşam qərar,
Gəlsin hüzuruma aşiq olanlar.
Nura tamaşaya pərvanə gəlsin,
Uzaqda durmasın, meydana gəlsin.
Belə bir qalaya girər mərd kişi,
Bura girmək deyil namərdlər işi.
Hər kim arzulayır belə cananı,
Bir yox, gərək olsun onun min canı.
Durmasın, tələsik yola düzəlsin,
Dörd şərti gözləyib hüzura gəlsin.
Belədir birinci şərtimiz: ad, san,
Gözəllik, igidlik, bir də şərəf, şan.
İkinci: kamalı möcüzlər saçsın,
Yolun tilsimini əqliylə açsın.
Üçüncü: tilsimi açdımı, dərhal
Çatsın imdadına düşüncə, xəyal.
Qala qapısını tez nişan versin,
Damdan yox, yanıma qapıdan girsin.
Dördüncü: qurtarsa bir-bir şərtləri,
Durmasın, şəhərə qayıtsın geri.
Atam sarayında yenə bu minval
Ondan eyləyərəm bir neçə sual.
Versə ləyaqətli cavablar əgər,
Olar mənim üçün, demək, can-ciyər.
Şərtimi yerinə hər kim yetirər,
Olacaqdır mənə bir sevimli ər.
Yox, əgər qırarsa şərti, peymanı,
Düşsün öz boynuna özünün qanı.
Kim ki, bu şərtlərə eyləsə əməl,
Onundur səadət hər şeydən əvvəl.
Sözünü tutmayan hər an alçalar,
Zaman şöhrətinə gülər, əl çalar".
Yetirildi vərəq belə tamama,
Qız uzatdı onu yaxın adama.
Dedi: "Dur ayağa, al bu vərəqi,
Çıxart bu pərdədən üzə təbəqi.
Şəhər qapısında bir uca yer gəz,
Bu şəkli, yazını as oradan tez.
Qərib ya şəhərli, təfavütü yox,
Mən kimi gözələ kim vurulsa çox,
Tutub şərtlərimi düzəlsin yola,
Ya ölsün, ya onun olsun bu qala".
Qızın sözlərinə qul əməl etdi,
Şəkli götürərək durmadı, getdi.
Asdı surəti ki, o qələmqaşa
Baxsın aşiqləri, etsin tamaşa.
Kimin meyli tutsa belə gözəli,
Töksün öz qanını onda öz əli.
Bu xəbər bürüdü hər vilayəti,
Şahlar da eşitdi bu hekayəti.
Gəzdi ağızları, dillərə düşdü,
Aşiqlər sel kimi çöllərə düşdü,
Çoxları qırılıb öldü qalada,
Verdi həyatını nahaqdan bada.
Ona üz çevirib gələn hər adam
Vurular, düşməni alar arzu, kam.
Çoxları işlətdi ağıl, nə çara,
Ağıl da gəlmədi bu işdə kara.
Tədbirlə gəldisə yaxın hər biri,
Vurub puç edirdi əfsun tədbiri.
Açırdı bir neçə tilsim qüdrəti,
Yenə çaş qalırdı gücü, qüvvəti.
Acizlik üzündən düşüb pərişan,
Olurdu bu yolda rüsvayi-cahan.
Çoxlarının axdı nakam göz yaşı,
Sevginin yolunda kəsildi başı.
Çoxları o yolda oldular tələf,
Bulanmışdı qana hər yan, hər tərəf
Asılmış başlarla hər tərəf doldu,
Şəhərin qapısı görünməz oldu.
Dünyada hayana baxsanız əgər
Möhkəm qalalarla bəzənər şəhər,
O pəri qızışıb zülümlər etdi,
Şəhri hasarla yox, başla bəzətdi.
Hələ bir görmədən o qələmqaşı
Çoxunun bədəndən ayrıldı başı.
Vardı bir qəhrəman, igid şahzadə,
Nəsilli, əsilli, gözəl, azadə.
Dillərə düşmüşdü ağlı, kamalı,
Qılıncla ovlardı şiri, maralı.
Bir gün bu şahzadə at qova-qova
Çıxmışdı çöllərə şəhərdən ova.
Gördü ki, qaladan asılmış yazı,
Yanında min şüşə zəhər var azı.
İpək parçasında çəkilmiş gözəl,
Bir şəkil, söyləyir elə bil: - Gəl, gəl!
O, surət deyildi, bir mahcamaldı,
Səbrü-qərarını oğlanın aldı.
Gənc dedi: - Afərin o sənətkara
Ki, bu şəkli çəkib asıb divara.
Rəsmin ətrafında gördü daş üstə
Qalayıb yığıblar başı baş üstə.
- Nəhəng ağzındakı, - dedi, - gövhəri
Qoyub qaçım? Deyil qaçmağın yeri.
Bu eşq lövhəsindən əgər çəksəm əl,
Hicran varlığıma yetirər xələl.
Könül bu həvəsdən imtina etməz,
Baş gedər, bu həvəs başımdan getməz.
İpəkdəki surət sevimli, canlı,
Xəzinə ilanlı, xurma tikanlı.
Bu yolda kəsilmiş gör nə qədər baş,
Bu iş nəhayətə yetəydi, ey kaş.
Tutaq başım düşən yarpağa döndü,
Torpaqdan yaranan torpağa döndü.
Nə fayda? Çəkməsəm ipdən əgər əl,
Keçər başım ona özümün əvvəl.
"Yox" desəm, yar üçün candan keçilər,
Sanma ki, ondan da asan keçilər.
Üstəlik söylədi: - Bu şəkli pəri
Çəkmiş ki, toplasın saysız müştəri.
Pəri əfsununa əfsun etməli,
Fitnəkar üstünə fellə getməli.
Əgər bağlamasan onun dilini,
Geri dur, bu işə vurma əlini!
Gərəkdir axtaram elə bir çara
Ki, qurdun ağzından qoyun qurtara.
Hər kəs zor göstərsə işində əgər,
İşinin nizamı pozular gedər.
Əməlində çəkin xırdaçılıqdan,
Qarşına çıxmasın böyük bir ziyan.
Sazına dünyanın ahəngini qat,
Aram ilə yapış, möhkəmliklə at.
Könlüm düşüncəmdən daha xarabdır,
Ürəyimdən artıq ciyər kababdır.
Belə bir ürəklə necə olum şad,
Belə düşüncəylə nə eyləyim yad.
Deyib bu sözləri qəmləndi, nagah,
Çəkdi yanıq-yanıq, çox soyuq bir ah.
Baxdı, gözlərindən axdı ılıq yaş,
Gördü döşənəcək qılınc, teşt və baş.
Könül arzusunu pünhan saxladı,
Fikrini açmadı oğlan, saxladı.
Şəhər qapısına hər səhər çağı,
Gələrkən gülməzdi qaşı-qabağı.
Baxdıqca surətə hey dərin-dərin,
Yadına düşərdi Fərhadla Şirin.
Tilsimi açmağa yüz min açara
Əl atdı, tapmadı yenə bir çara.
Yüz min baş asılı ip gördü ancaq,
Almadı bu ipin ucundan soraq.
Gah qabağa çapdı, gah dala çapdı,
Zənn etmə ancaq ki, düyünü tapdı.
Buraxdı qüruru, kibri kənara,
Tədbir tapmaq üçün düşdü diyara.
Aradı hər yanda işə çarəsaz,
Onu sıxan bəndi boşaltsın bir az.
Vardı bir ağıllı, hünərli insan,
Mələkələr tutan, divlər bağlayan,
Tutub cilovlardı hər şıltaq atı,
Bilikdən var idi çox ehtiyatı.
Ustaddı, çoxluca şagirdi vardı,
Qapılar üzünə açıq olardı.
Mötəbər qocalar gəncə birtəhər
Bu hünər kanını verdilər xəbər.
O Simurğ eşqilə sevinci daşdı,
Qanadlı quş kimi dağları aşdı.
Gülşəntək gülümsər tapdı qocanı,
Uçuq mağaraydı onun məkanı.
Atdı süsən kimi əl kəmərinə,
Gültək bel bağladı hər bir əmrinə.
Səadət üzündən igid, qəhrəman
Aldı bu Xızırdan xeylicə ürfan.
O gözəl çeşmədən götürdü çox pay,
Açdı öz qəlbini salmadan haray.
Dedi o pəridən, yüksək hasardan,
Xalqa yetirdiyi azar-bezardan.
Söylədi yollara nələr düzür qız,
Xanələr dağıdır, başlar üzür qız.
Qoca filosofa dedi hər nə var,
Gizlin mətləbini eylədi aşkar.
Filosof tökərək ağıllı tədbir,
Gizli hesabları söylədi bir-bir.
Cavan ki, öyrəndi o tədbirləri,
Min təşəkkür edib, qayıtdı geri.
Rahatlıq eylədi o bir neçə gün,
Düşündü nə yolla açılsın düyün.
- Düşməyim daşlıqda dara, əngələ, -
Deyə, nə lazımsa gətirdi ələ.
Ulduzlardan saat xoşladı cavan,
Ta ki, çətin yolu eyləsin asan.
Tilsimlər dağıdan hər cürə tədbir
Əliylə düzəldi, yarandı bir-bir.
Kəramət əhlinin yanına getdi,
Kömək arzuladı, məqsədə yetdi.
Al geydi, al qana əlamətdi bu,
Zamana zülmündən şikayətdi bu.
Elə ki yeridi qanla ümmana,
Geyimi gözütək boyandı qana.
Buraxdı özünün arzu-kamını,
Alsın ölənlərin intiqamını.
Özümçün deyildir bu zəhmət, - dedi.
Qisasçın çəkirəm əziyyət, - dedi.
Ya açıb tökərəm bu çənbərləri,
Ya ölləm, dönmərəm salamat geri.
Batınca bu yolda libası qana,
Alıb qılıncını çıxdı meydana.
Elə ki, bu işdən tutdular xəbər:
İntiqam almağa gedir şiri-nər,
Uzatdılar ona kömək əlini
Ki, gətirsin ələ öz əməlini.
Ona el hümməti, fikri yar oldu,
Əynində poladdan bir paltar oldu.
Sonra şah yanına həmən gedərək,
İcazə istədi, rica edərək.
- Durma, gəldim, - dedi, - ey gözəl pəri!
Saldı bir-bir işə o, tədbirləri.
Bir əfsun oxudu, üflədi, saçdı,
Qırdı tilsimləri, azad yol açdı.
Hasardan götürdü tez duzaqları,
Sökdü peyvəndləri, sirli bağları.
Gizli çənbərləri götürdü, aldı,
Birbəbir tulladı, quyuya saldı.
Qırdı tilsimləri, hər gizli şəmşir
Çıxdı əllərində yoxa birbəbir.
Hasarın önünə tez gəldi, durdu,
Qaldırıb ağacı təbilə vurdu.
Qala çevrəsində səsi gəzincə,
Zirzəmi qazıyıb dəlik sezincə,
Bu səs zirzəmiyə bir açar oldu,
Göründü darvaza, aşikar oldu.
Onun bu işindən xəbər tutaraq,
Elçilər yolladı gözəl ayqabaq.
Dedi: - Ey sökükdən yol tapan oğlan,
Tale məqsədinə olsun pasiban.
Nə ki tilsim vardı, sən kənar etdin,
Xəznə qapısına gəlib də yetdin.
Axar sular kimi yönəl, şəhrə get!
Bacarsan iki gün tələsmə, səbr et!
Atam sarayına mən də gələrəm,
Hünərini bir də sınaq eylərəm.
Dörd gizli sirdən eylərəm sual,
Versən cavabımı, desən, budur, al,
Onda dostluğumuz gələr meydana,
Gülər vüsalımız, ölər bəhana.
Qəhrəman gördü iş düşür əncama,
Getdi söz demədən o güləndama.
Şəhər qapısına elə ki, çatdı,
Uzadıb əlini şəkli qopartdı.
İpəyi bükərək tapşırdı qula,
Yaxşılıq dirildi, məhv oldu bəla.
Dolanıb ətrafı, qanlı daşları,
İplərdən endirdi bütün başları.
Hamı "əhsən!" dedi o gənc qoçağa,
Ölənlər gömüldü soyuq torpağa.
Min şükürlə evə eylədi övdət.
Gəldi çalğıçılar, başlandı işrət,
Başına atdılar varlılar şabaş,
Zərif töhfələrlə bəzəndi dam-daş.
Bir-bir and içdilər dedilər: "Hərgah,
Razılıq verməsə bu vüsala şah,
Məhv eləyək onu, salaq torpağa,
Qoy bu olsun bizə hökmdar, ağa.
O, kəsdi zülm ilə hey başımızı,
Bu qoymadı axa göz yaşımızı".
Gülüzlü dilbərsə coşub çağladı,
Oğlanın eşqinə əməl bağladı.
Gecə çevrilərək çinli əttara
Ayın dövrəsinə müşk çəkdi qara.
Qızsa kəcavəyə əyləşdi, təkdi,
Ay qaravaş kimi kəcavə çəkdi.
Gəldi barigaha dağdan enərək,
O gəlincə saray açdı gül-çiçək.
Şah görüncə onu döndü bir gülə,
Qız açdı sirrini gələrək dilə.
Dedi hər gördüyü yaxşı-yamanı,
Halından danışdı şaha dastanı:
- Hər kim ki, yıxıldı köhlən atından,
Quyu qazdı, oldu öz həyatından.
O mənim adımı çəkən pələnglər
Baş qoyub bu yolda oldular hədər.
Ən axırda gəldi bir gənc şahzadə,
Yalnız o cəlb etdi məni dünyada.
Gəldi cəsarətlə, gəldi dağ kimi,
Qırdı tilsimləri çürük bağ kimi.
Başa yetirincə şanlı səfəri,
Pozmadı qoyduğum bütün şərtləri.
Dörd şərtdən üçünə eylədi əməl,
Görək dördüncünü edəcəkmi həll?
- Dördüncü şərt nədir? - Sual etdi şah, -
O şərtindən elə bizləri agah.
İyirmi yox qoyar bir şərt hər gözəl.
Şirin dodaqlı qız dedi əlbəəl:
- Mənə yar olarsa bu işdə iqbal,
Verərəm igidə dörd çətin sual.
Bu çətin suala eylərsə əlac,
Qoyulsun başına ləyaqətli tac.
Yorulub bu yolda qalsa ulağı,
Qursun istədiyi yerdə çardağı.
Sonra təklif etdi: - Olunca sabah,
Yeriyib əyləşsin taxtında padşah,
Cavan şahzadəni eyləsin dəvət,
Mən də gizlənərəm pərdədə xəlvət.
Örtülü suallar soraram ondan,
Cavab versin mənə bacarsa cavan.
Şah dedi: - Razıyam, mehriban balam,
Sənin işlərindən xeyli xoşhalam.
Bu sözə əlavə sanma etdilər,
Qalxaraq yatmağa dərhal getdilər.
Mina rəngli tağ ki üzünü açdı,
Səhər yaqut tozu daşlara saçdı.
Kəyan qaydasıyla məclis qurdu şah,
Bəxti əl bağlayıb dayandı gümrah.
Gəldi sözü, özü doğru qonaqlar,
Şanlı qəhrəmanlar, dönməz qoçaqlar.
Göründü şahzadə, dillər açıldı,
Başına gövhərlər şabaş saçıldı.
Bəzəkli süfrələr saldırınca şah,
Min bir yeyintidən doldu barigah.
Nə deyim məclisin bu növrağına,
Çevrildi süfrələr arzu bağına.
Xörəkdi hər yanda, yeməkdi sol-sağ,
Yedi istəyincə, yedi hər qonaq.
Elə ki qarınlar dolduqca doldu,
Gözlərdə kainat tərtəzə oldu.
- Bu xas məclisimdə, - şah dedi, - gərək
Saf zəri məhəklə imtahan edək.
Taxta əyləşdirdi cavan qonağı,
Durub tərk eylədi sonra otağı.
Oturdu qızıyla özü üz-üzə,
Görsün necə başlar oğlanla sözə.
Təraz gözəlləri dərs almış ondan,
Oyuna başladı pərdə dalından.
İki lö-lö üçün uzadaraq əl,
Tanasından alıb verdi o gözəl.
Dedi xəznədara: - Qonağa yetir,
Verilən suala cavab al, gətir.
Xəznədar qonağın yanına getdi,
Ona verilmişi tez təqdim etdi.
Alaraq əlinə cavan qəhrəman
Götür-qoy eylədi, baxdı bir zaman.
Özü gətirdiyi cəvahirlərdən
Qoydu üstlərinə üçünü birdən.
Uzadıb əlbəəl dürrü verənə,
Gözəlin özünə göndərdi yenə.
Lö-löü beş dənə görüb qələmqaş
Çəkdi tərəzidə qoyub gözə daş.
Artıq-əskik görüb, mənanı sezdi,
Daş alıb toz kimi onları əzdi.
Üstünə bir ovuc şəkər ataraq,
Sonra da onları alıb qataraq,
Verdi ki, qonağa elçi yetirsin,
Belə bir suala cavab gətirsin.
- Mənə süd veriniz, - gənc dərhal dedi,
Qatıb südlə tozu verib, - al, - dedi.
Xidmətçi xanımın yanına getdi,
Verilən sovqatı tez təqdim etdi,
Göndərilən südü qız içib durdu,
Dibində qalanı xəmir yoğurdu.
Tərəzidə çəkdi, keyfi saz oldu,
Əvvəlkindən nə çox, nə də az oldu.
Bu dəfə götürüb o pəricamal
Bir üzük yollayıb, eylədi sual.
Oğlan alan kimi baxıb yoxladı,
Taxdı barmağına, əziz saxladı.
Dürr verdi dünyanı işıqlandıran,
Nurlu səhər kimi çıraq yandıran.
Hurinəsil kəniz dönərək yenə
Yetirdi tək dürrü nadir ləlinə.
Onu yoxlayaraq möhtəşəm pəri
Açdı saxladığı düyünçələri.
Bu dürrün tayını axtardı, gəzdi,
Var bir şəbçırağı çox nurlu, sezdi.
Götürüb onları çəkdi bir telə,
Belə bənzəyişi görən yox hələ.
Elçi verdi dürrü öz dəryasına,
Yetirdi günəşi Sürəyyasına.
Ağıllı gənc baxdı nə qədər, düzü,
Ayıra bilmədi fərq edən gözü.
Baxdı, istəyincə suluydu onlar,
Rövnəqlə, şəfəqlə doluydu onlar.
Qulamlara dedi: - Göy muncuq verin!
Bu muncuq deyildi tayı dürlərin.
Onların üstünə muncuğu qoydu,
Sonra: - Apar, - dedi, cavabı buydu.
Qız dürrü, muncuğu alıb görüncə,
Öpdü o muncuğu və güldü incə.
Dürr ilə möhrəni götürdü, baxdı,
Saldı qulağına, qoluna taxtı.
Dedi: - İşə başla, ata, taxta çıx,
Yetər naz etdiyim bəxtimə artıq.
İqbalımdır ancaq havadar mənə,
Qismət oldu belə igid yar mənə.
Mən seçdim özümə belə bir əri,
Tapılmaz ölkədə heç bərabəri.
Biz bilik sevənik, bu ki, əyandır,
Mən ürfan gölüyəm, o, bir ümmandır.
Şah çox maraqlanıb bu hekayətdən,
Dedi: - Ey mələyim, heyrətdəyəm mən,
Sizdən eşitdiyim bu sual-cavab
Xeyli pərdəlidir, eylə gəl savab,
Gizli oyunları, durma, hünər saç,
Ata qarşısında bircə-bircə aç!
O qız bəslənmişdi razü niyazla,
Açdı düyünləri söylədi nazla.
Dedi: - İtilədim huşumu əvvəl,
Sonra da sırğama dərhal atdım əl.
Açıb yollayaraq belə dedim mən:
"Həyat iki gündür, vermə əlindən!"
Üç də üstə gəlib dedi: "Azdır, az,
Həyat beş də olsa, yenə də çatmaz".
Mən şəkər artırıb həmən dürlərə,
Əzib qarışdırdım dərhal bir yerə.
"Şöhrətlə birləşmiş, - dedim, - bu ömür,
Necə ki, qarışmış şəkər ilə dürr.
Kimya və əfsunla kimdə var hünər,
İş görsün, ayrılsın dürlərdən şəkər".
O südü gətirib araya saldı,
Şəkər tez əridi, dürr isə qaldı.
Dedi ki: "Qarışan dürr ilə şəkər
Ayrılar, bir damcı süd olsa əgər".
İçərək südünü piyaləsindən,
Dedim: "Südəmərəm qabağında mən.
Bir üzük yollayıb dedim bəyənsən,
Mənim xoşladığım ər elə sənsən".
Bir gövhər yolladı, dedi: "Gözəl ay,
Bu gövhərtək mənə tapılmaz heç tay".
Açdın düyünçəni, bir gövhər aldım,
Onun sovqatına bərabər aldım.
Yolladım tayını, aradı, gəzdi,
Yoxdur üçüncüsü dünyada sezdi.
Göy muncuq gətirib o cavan ələ,
Göz dəyməsin deyə qoşdu o lələ.
Möhrəni yanımda saxlamaqla mən
Möhrünə razılıq verdim ürəkdən.
Sevgisinin möhrü sinəmdə yaşar,
O möhürdür gizli sinəmə açar.
Elə ki beş sirri mən işə saldım,
Sanki şah önündə beş növbə çaldım.
Şah gördü harın at olmuş xeyli ram,
Xam qamçı üzündən artıq deyil xam.
Toy etdi, gözləyib dəbi, adəti,
Yaxşı büsat qurdu, pozmadı şərti.
Şah toy məclisində saçırdı şəkər,
Zöhrəylə Süheylə kəbin kəsdilər.
Bir məclis yarandı cənnətdən gözəl,
Bürüdü hər yanı ətri əlbəəl.
Şah toy məclisinə min bəzək vurdu,
Sərvi gül yanında qoyub da durdu.
Oldu bir-birinə onlar mühəvvəl,
Şah getdi, olmadı məclisə əngəl.
Ləl arayan yetdi lələ, mərcana,
Can alan qız çatdı gözəl bir cana.
Cavan öpdü qızın gül dodağını,
Gah əmdi narını, gah buxağını.
Axırda almazı dürrə toxundu,
Laçını kəkliyin üstünə qondu.
Gördü taxmış qola muncuğunu yar,
Sərxoş gözlərində məhəbbət oynar.
Əyləndirdi onu gözəl şah qızı,
Paltarı üzütək oldu qırmızı.
Al geyimlə yetdi kama o cavan,
Al rəng oldu ona xeyirdən nişan.
Al geyib zülmətdən, çıxdı bu minval,
Bu gündən bəzəyi onun oldu al.
Geyindi qırmızı, yaşadı gümrah,
Ona ad verdilər: Al geyimli şah.
Al təzə bəzəkdir qəlbə, əziz tut,
Hər zaman bahadır qırmızı yaqut.
Zər qırmızı kükürd adını aldı,
Qırmızı geyməklə adı ucaldı.
Qan ki ruhumuza qarışıb yaşar,
Canın bu lütfündə qırmızılıq var.
Ey insan oğlunda yaxşılıq gəzən,
Əsl yaxşılığı al rəngdə bil sən.
Qızılgül olmasa qırmızı hərgah,
Güllərin içində sayılmazdı şah.
Qızın hekayəti yetişdi sona,
Qızılgül ətrini saçdı hər yana.
Onda ki, qızılgül ətrafı sardı,
Bəhramın mey kimi üzü qızardı.
Tez o qızılgülə əlini atdı,
Alıb qucağına naz ilə yatdı.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/nizami-yeddi-gozel-29
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
Первый узник молвил кротко: «Царь мой пусть живет,Пусть врагов его раздавит мстящий небосвод!
Семь красавиц, глава 36В день, когда хакан услышал о делах царя,Отойти от зла решил он, благо сотворя.
Семь красавиц, глава 37Лал — замок жемчужной нити истины нетленной,Что немолчным наполняет звоном слух вселенной, —
Семь красавиц, глава 38Только пробой осветился звонкий золотой,Что в Гяндже был по-румийски отчеканен мной,
Стихи других поэтов
Yenə gözüm düşdü bir mah cəmalə,Ağ üzündə qara müşki xalı var,
Aran köçüGəldi yayın ortası,Kəsdi dağın laylası.
Nə vəhşi könlüm ol ahunigəhdən qeyrə ram olmazNə vəhşi könlüm ol ahunigəhdən qeyrə ram olmaz,Nə anın hicrinin nöqsan olan ayı tamam olmaz.
Etdi dollak yüzün dün xəti-tərdən xaliEtdi dollak yüzün dün xəti-tərdən xali,Oldu ayinəyi-dü jəngi-kədərdən xali.