Aşıq Musa ilə Mələknisə xanım dastanı
Səhifə 4 / 6 · 50%
Ver görüm cavabım, ay əcəm oğlu,
Neçə ismə, neçə guşə bağlıdı?
Neçəsi zeynəndi neçəsi teynən
Yalqızdımı, yoxsa qoşa bağlıdı?
Aşıq Musa:
Eşit bu ərzimi ay Nisə xanım,
Mürğı-ruhum hilal qaşa bağlıdı.
İyirmi səkkiz hərif, otuz cüz aya,
Zey zəbərnən otuz beşə bağlıdı.
Mələknisə xanım:
Anla, sözlərimin var qeyri qəsdi,
Yetirmi haraya, yetirmi dəsti?
O hansı kimsədi o hansı kəsdi
Ömürrük var, bax üç peşə bağlıdı?
Aşıq Musa:
İstəyirsən deyim o min bir addan,
Dəstimdən tutanı çıxardım oddan.
Oruc tut, namaz qıl, çıxarma yaddan,
Səxarət hamsından başa bağlıdı.
Mələknisə xanım:
Mələknisə deyər şiri-nər kimi,
Xırıd et sözlərim dür-gövgər kimi.
Kim çəkib binanı, kim qoyub himi
De kimlərdi göstərişə bağlıdı?
Aşıq Musa:
Aşıq Musa eylər dilində əzbər,
Haqq evinin himin qoyub ərənlər.
Məhəmməd hümməti mənəm deyənlər
Salam dini var, həmişə bağlıdı.
Mələknisə xanım gördü haradan deyir, aşıq Musa oradan kəsir. Bir neçə cavana gizlicə işarə elədi ki, birtəhər meydanı qatıb bunu aradan çıxarın. Qoçaq Qılman dəstəsi ilə birlikdə bir tərəfdə oturmuşdu. Elə ki, mətləbdən hali oldu, tez yerindən sıçrayıb ayağa qalxdı, əlini atb qılıncını yapıncısının altından çıxartdı. Yanındakı bütün yoldaşları da əllərində siyirmə qılınc camaatı dövrəyə aldı. Qoçaq Qılman sözümüz sözdü, – dedi. Bir nəfər yerindən tərpənməsin.
Sonra o, Mələknisə xanıma üzünü çevirib dedi:
– Xanım, bir xeyli vaxtdı burdayıq. Sən zənən xeylağı olduğuna görə Musa səni irəli buraxıb. Sən də necə istəyirsən onnan rəftar eləyirsən. İndi bu camaatın gözünün qabağında Musa deyəcək, sən də cavab verəcəksən. Kim kimi bağladığı onda məlum olar.
Qılman bu sözləri deyib üzünü Musaya tutdu.
– Aşıq qardaş, indi də sən de, görək nə deyirsən. Biz də görək Aşıq Musa necə deyir, Mələknisə xanım ona nə cür cavab verir:
Aşıq Musa:
Səndən xəbər alım ay, Nisə xanım,
Ərş-asiman nəyin üstə dayandı?
De harda quruldu haqqın divanı,
Məkkənin kərpici nəynən boyandı?
Allahın evinə kim getdi qabax,
Nədən qərar tapdı bu axşam, sabah.
Dünya nə dondaydı Adəmdən qabaq,
O kimdi yatmışdı birdən oyandı?
Kimi biçdi o Şahimərdana donu
Nədən başa gəldi, de görüm onu.
De görüm nə vaxtdı dünyanın sonu,
Musa deyər bu kimlərə bəyandı?
Aşığın bu bağlamasına bir kəlmə də cavab verə bilməyən Mələknisə xanım sazı gətirib camaatın yanında Musanın qabağına qoydu. Aşıq, söz demişəm, əməl də eliyirəm,– dedi. Əhd etmişdim kim məni bağlasa, mən onunam. İndi bu səadət sana qismət oldu. İzn ver atam-anamnan halal-hümmət eləyim gəlim.
Musa da, Qılman da bu fikirnən razılaşdılar. Onlar Mələknisə xanımnan bərabər onlara getdilər. Mələknisə xanım hal-qəziyəni ata-anasına söylədi. Onlar da hər ikisinə xeyir-dua verib yola saldılar. Musa istədi ki, elə buradan Vətənə yola düşsün. Amma Qılman buna razı olmadı. Dedi ki, öz evimdə toy eləməmiş, sizi buraxan deyiləm. Onlar çar-naçar razılaşıb Qılmangilə getdilər. Qılman toy tədarükündə olsun, görək Musa nə elədi. Musanın balabançısı Novruz öydən ötrü yaman darıxmışdı. Xeyli müddət qürbətdə qalması Novruzu lap dəli eləmişdi. Elə durub-oturub Göyçə deyirdi. İşin belə qurtarması, Musanın Vətənə yola düşmək istəməsi Novruzu sevindirdi. Musa görəndə ki, Qılman onnarı hələ buraxmaq fikrində deyil. Novruza dedi:
– Gəl, sən qabaxnan get, ata-anama əhvalatı xəbər ver, qoy toya tədarük görsünnər. Biz də Allah qoysa bir həftəyə orada olacayıq.
Novruz can-başnan buna razı oldu. Novruzu Vətənə yola salan Musanın ürəyi cuşa gəldi, aldı görək öz balabançısına nə dedi:
Dərd tüğyan eləyib çəkə bilmirəm,
Dolanır zamana çaş, balabançı.
Bir tərlan ovunnan keçə bilmirəm,
Töksə də gözümdən yaş, balabançı.
Gözünü yollardan üzə bilmirsən,
Yad eldə, qürbətdə gəzə bilmirsən.
Göyçə həsrətinə dözə bilmirsən.
Mən olmuşam bağrı daş, balabançı.
Musa yanır bir dildarın ucundan,
Canlar alan işvəkarın ucundan,
Eldən ayrı düşdüm yarın ucundan
Sən bizim ellərə qac, balabançı!
Novruz halal-hümmət eləyib yola rəvan oldu. Qılman öz öyündə Musaynan Mələknisə xanıma yaxşı bir toy eləyib bir neçə gün qonaq saxlayannan sonra onnarı təm-taraxnan yola saldı.
İndi görək Novruz neylədi? Onu Göyçəyə yola salanda Qılman balabançıya gözəl bir madyan bağışladı. Novruz atı minib gecəni gündüzə qatıb Göyçəyə tərəf yola başladı. Axır ki, gəlib Vətənə yetişdi. Musanın ata-anası Novruzun tək gəldiyini görüb çox təşvişə düşdü. Onların dözmədiyini görən Novruz güc-bəla, and-aman inandırdı ki, Musa bir neçə günə Vətənə qayıdacaq. O, başlarına gələnləri yerli-yataqlı Səfər kişiyə danışdı. Sonra Musanın ismarıcını da onlara çatdırdı ki, toy üçün tədarük görsünlər. Onu da deyək ki, Musa Novruznan atasına xeyli pul göndərmişdi. Novruz bu pulları da Səfər kişiyə verdi. Novruzun gətirdiyi xəbərdən Səfər kişi çox sevindi, toy üçün tədarük görməyə başladı. Onlar tədarük görməkdə olsunlar, eşidin Musadan. Musaynan Qılman razılaşıb qoyduqları vaxt tamam oldu. Qılman onları yola saldı. O, Mələknisə xanıma da gözəl bir at bağışladı.
Musaynan Məkləknisə xanım bir müddət yol gəlib Qılmanın nişan verdiyi yerə çatdılar. Bunlar buradan arazı o üzə keçməliydilər. Musa istədi ki, çayı əvvəlcə özü keçsin. Keçmək mümkün olsa qayıdıb Nisə xanımı da keçirsin. Onu da sizə deyim ki, həmin vaxt yazın oğlan çağıydı. Hava tez-tez qaralırdı, göydə ildırım çaxırdı. Hiss olunurdu ki, yuxarı tərəflərə möhkəm leysan yağır. Buna görə də çalışırdılar ki, yağış yağmamış Arazı keçib özlərini bir şenniyə çatdırsınlar. Musa atı suya salıb asta-asta irəliləyirdi. Nisə xanım da onun yolunu gözləyirdi. Birdən baxıb gördü ki, Arazın şırıltısı çoxaldı. Su özüynən kol-kos, köklü ağaclar gətirirdi. Çayın belə daşdığını görən Nisə xanım Musaya çatmaq üçün atı suya verdi. Bir qədər getməmiş sel güclənib Nisə xanımı atınnan birlikdə apardı. Musanın bunnan heç xəbəri də olmadı. Çayı ö üzə keçib geri dönəndə gördü ki, o tayda nə Mələknisə xanım var, nə də at. Baxdı çay daşıb dünyanı başına götürüb. Araz elə bil qan-qan deyir. Mələknisə xanımı sel apardığını yəqin eliyən Musa elə oradaca özünnən getdi. O, bir müddət beləcə huşunu itirmiş vəziyyətdə qaldı. Özünə gələnnən sonra bir müddət Araz aşağı gəzməyə başladı. On beş ağaşdıq yol gəldi. Necə oldusa gözü çaydan bir az aralı ata sataşdı. Bu Mələknisə xanımın atıydı. Elə bil Musanın başına bir qazan qaynar su tökdülər. Üzünü çaya tutub aldı görək nə dedi:
Əsib, coşub nə dönmüsən ümmana!
Axma Araz, axma, yarım aparma!
Döndərmə qəlbimi, döndərmə qana
Əldən alıb ixtiyarım aparma!
Axma Araz, axma, yarım aparma!
Qoy sənə çor dəysin, ay qara köhlən,
Üfürüb şamımı söndürmüsən sən.
Ağlamazmı məni bu gündə görən,
Əldən alıb qeyrət-arım aparma!
Axma Araz, axma, yarım aparma!
Mən necə qarğayım qalasan viran,
İtirmişəm yarı, tapmıram, dayan.
Mənim əllərimi qoynumda qoyan,
Əldən alıb ixtiyarım aparma!
Axma Araz, axma, yarım aparma!
Tellərində şana, əllərdə həna,
Toyumu yas edib döndərmə qana.
And verirəm ərşə, gürşə, asmana
Əldən alıb şux nigarım aparma!
Axma Araz, axma, yarım aparma!
Qoyma qala Aşıq Musa darda hey
İşi tənəzzüldə ahu-zarda hey.
Hanı canan, de can verdi harda, hey
Yoxdu qeyri vəfadarım, aparma!
Axma araz, axma, yarım aparma!
Araz boyunca Musa Nisə xanımı gözdəməkdə olsun, eşidin Səfər kişidən. Toy üçün hər şey hazırlandı. Ağkilsə kəndində Musanı istəyən qoca-cavan hamı gözünü yola tikmişdi. Bu münvalnan 15-20 gün keçdi, amma Musagil gəlib çıxmadı. Hərə bir yerə yozurdu. Biri deyirdi qıza görə öldürdülər, biri deyirdi pulu çox olub, ona görə öldürüblər. Kimi də deyirdi ki, Qılman quldurun biridi, yəqin o öldürüb. Səfər kişi də yuxusunda görmüşdü ki, Musa bir qan gölünə düşüb üzür, amma çıxa bilmir. Sübh tezdən yenə Novruzu çağırtdırıb görək Musanın gəlmədiyini ondan necə xəbər aldı:
A Novruz, deyirdin oğlun gələcək,
Ay həzarat, necə deyim gəlmədi.
Qohumsuz, qardaşsız qürbət eldədi,
Kimim kimsəm, əmim, dayım gəlmədi.
Böyütmüşəm nə zillətnən, zulumnan,
Bəylər, xanlar gön çıxardıb belimnən.
Gecə gördüm Araz aldı əlimnən,
Bir fərzəndim, şirin payım gəlmədi.
Vaxt ötdü, Musa yenə gəlib çıxmadı. Səfər kişinin ahu-zarı dağları-daşları göyüm-göyüm göynədirdi. Toy paltarı geyib bəzənmiş oğlannar, qızdar, gəlinlər libaslarını soyundurdular. Qara geyib yas saxlamağa başladılar.
Bunlar gözləməkdə olsunlar, eşidin Musadan. Musa Araz aşağı gəzdiyi vaxt Mələknisə xanımın atını otlayan görmüşdü. İndi öz atı ilə həmin atı da gəzdirirdi. O, dan ağarannan ulduzlar doğana qədər Araz boyunca Mələknisə xanımı gəzirdi. Yenə bir axşam Musa Mələknisə xanımı gəzəndə bir çobana rast gəldi. Çoban gördü kü qoltuğunda saz gəzdirməyinnən, oturub-duruşunnan aşığa oxşayır. Amma üzünnən-gözünnən, üst-başınnan bir zəlillik yağır. Dərddi adama oşayır. Dedi:
– Qardaş, aşığa oxşuyursan, amma bir az bu görün-görkəmin adamı çaş-baş salır. Gərək aşığın kefi kök, damağı çağ olsun. Amma sən çox fikirli görünürsən.
Aşıq istədi ki, çobandan aralanıb getsin, ancaq çoban əl çəkmədi, yalvarıb-yaxardı onun dərdini bilmək istədi.
Aşıq Musa naəlac qalıb öz dərdini çobana danışmağa məcbur oldu:
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/asiq-musa-asiq-musa-ile-meleknise-xanim-dastani
Müəllifin digər əsərləri
Bilin, bu yerlərdə ədalət yoxdu,Heç bilmirəm, kimə gedim dada mən.
Mən istərəm bu meydanda nər indiAy ağalar, gəlim sizə söyləyim,Mən istərəm bu meydanda nər indi.
Mənə DilbərQız, belə gəzməyin aşıq öldürür,Telindən tel ayır sat mənə, Dilbər!
MəndənGecə-gündüz ahu kimi mələrəm,Yetişirmi sənə nalalar məndən?!