Şeyx Mahmud Şəbüstəri · Şeir
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
مرا گفتی بگو چِبْوَد تفکّرکز این معنی بماندم در تحیّر
Həqqül-yəqin, fəsil 5حقیقت- ذات هستی اقتضای یگانگی مطلق میکند که غیرهستی جز نیستی نبود: شهد اللّه لااله الا هو.حقیقت- هستی دیگر که غیر هستی است بر هستی مقدم نیست که: تقدم الشیئی علی نفسه لازم میآید. پس هستی واجب یگانه بود. لا اله الاهو فی الاخرة والاولی.
Mirat-ül-mühəqqiqin, fəsil 8بدان که مجموع عالم بعضی ظاهر است و بعضی باطن. آنچه ظاهر است از عالم، افلاک است و عناصر و موالید؛ و آنچه باطن است از عالم، نفوس است و عقول و مردم را نیز ظاهری و باطنی هست، ظاهر چون بدن و باطن چون قوّتها که بدان ادراک اشیا کند مثل قوّت بینائی و شنوائی و گویائی و غیرهم و آنچه حق سبحانه و تعالی فرموده: «سنریهم آیاتنا فی الآفاق و فی انفسهم حتّی یتبیّن لهم انّه الحق»؛ مراد از آفاق، عالم ظاهر است یعنی عالم اجسام و مراد از انفس، عالم باطن است یعنی عالم ارواح و آن آیات نزد محققان نُه آیت است که حق تعالی به موسی داده قوله تعالی: «ولقد آتینا موسی تسع آیات بینات». و ما نیز در این کتاب همان نه آیت را بیان کنیم در عالم ظاهر و باطن و عالم ظاهر را مُلک خوانیم و عالم باطن را ملکوت، پس بحقیقت آن آیات هجده باشد نه در عالم ملک و نه در عالم ملکوت.اکنون بدان که این نه آیت که در عالم مُلک است کدام است، از آن جمله یکی افلاک است و چهار عنصر و معدن و نبات و حیوان و انسان، و این نه آیت است در عالم مُلک. و همچنین نه آیت ملکوت یکی از آن جمله نفس کل است و او ملکوت افلاک است و چهار ملک مقربند چون جبرئیل و میکائیل و اسرافیل و عزرائیل و این چهار، ملکوت چهار عناصرند. و ملکوت انسانی نفس او است و آن سه موالید را ملکوت هر یکی نفس ایشان است ونه آیات در عالم ملکوت به تمامی این است که گفته شد و چون گفته بودیم که آدم نسخهای است از مجموع عالم که هرچه در مجموع عالم است در آدم موجود است و ما این نه آیات ظاهر ونه آیات باطن در آدم بنمائیم.
Kənzül-həqayiq, fəsil 9ز خشم و شهوت و از حرص و کینهتهی کن ای پسر امروز سینه
Kənzül-həqayiq, fəsil 10هر آن امری که فرمودت به جای آربه کعبه روی خود سوی خدا آر
Gülşəni-raz, fəsil 24که شد بر سرِّ وحدت واقف آخرشناسای چه آمد عارف آخر
Kənzül-həqayiq, fəsil 24اگر تو خوی خوش داری به هر کاراز آن خویت بهشت آید پدیدار
Gülşəni-raz, fəsil 28ندارد باورت اکمه ز الوانوگر صد سال گویی نقل و برهان
Kənzül-həqayiq, fəsil 29خوشا وقت کسان عهد مهدیخوشا آن کودکان مهد مهدی
Gülşəni-raz, fəsil 31من و ما و تو و او هست یک چیزکه در وحدت نباشد هیچ تمییز
Gülşəni-raz, fəsil 33چرا مخلوق را گویند واصلسلوک و سیرِ او چون گشت حاصل؟
Kənzül-həqayiq, fəsil 36گرت امروز سوی ظلم میل استبدان کان میل فردا چاه ویل است
Gülşəni-raz, fəsil 42اگرچه خور به چرخ چارمین استشعاعش نور و تدبیر زمین است
Gülşəni-raz, fəsil 48قدیم و مُحْدَث از هم خود جدا نیستکه از هستی است، باقی دائما نیست
Gülşəni-raz, fəsil 59بت اینجا مظهر عشق است و وحدتبود زنار بستن عقد خدمت
Gülşəni-raz, fəsil 2گذشته هفت و ده از هفتصد سالز هجرت ناگهان در ماه شوال
Həqqül-yəqin, fəsil 3چون محقق شد که ادراک هستی جزوی کل هستیها را ضروری است بباید دانست که وقتها ادراک هستی کلی مظهر و آئینه ادراک جزوی بود و این مقام معرفت است. نص: اولم یکف بربک و اللّه نور السماوات و الارض و من عرف نفسه فقد عرف ربه مبین این مقام است. و گاه عکس این بود که مقام علم است.و آیات: سنریهم آیاتنا فی الآفاق و فی انفسکم افلا تنصرون مبین این مقام است. بلکه بیشتر آیات تنزیل و اخبار و آثار در این قسم وارد است، از آنکه به افهام اقرب است و مستلزم ادراک ادراک است، که حکمت بعثت رسل و انبیا است. آنچنان که بیان کرده شود. انما انت مذکر، کلا انها تذکرة.حقیقت- نفس ادراک فطری یعنی معرفت بسیط قابل تفکر نیست، که تحصیل حاصل محال است، بلکه تفکر حجاب آن میگردد و از این جهت فرمود: لاتتفکروا فی ذات اللّه، بلکه محل تفکر ادراک ادراک است بواسطۀ آیات و بدین سبب تفکر را به آیات حواله فرمود که: و یتفکرون فی خلق السماوات و الارض. قل انظروا ماذا فی السماوات و الارض.
Mirat-ül-mühəqqiqin, fəsil 4بدان که هرچه عدم او ضروری بود او را ممتنع الوجود خوانند و هر چه وجود او ضروری بود او را واجب الوجود گویند و هر چه وجود و عدم او هیچ کدام ضروری نبود او را ممکن الوجود خوانند. اکنون بدان که هر چه موجود است یا واجب الوجود است یا ممکن الوجود، بجهت آنکه موجود دروجود خود به غیری محتاج هست یا نیست.اگر در وجود خود به غیری محتاج نیست، آن را واجب الوجود خوانند چنانکه حق سبحانه و تعالی، و اگر در وجود خود محتاج است به غیری، او را ممکن الوجود خوانند و اینجا اثبات واجب الوجود ظاهر شد چرا که ممکنات موجودند و وجود ممکنات البته از غیری باشد و آن غیر هر آینه منتهی شود به واجب الوجود. و دیگر آنکه تا واجب الوجود نباشد ممکن الوجود را ممکن نتوان گفت، یعنی تا اول محتاجٌ الیه نباشد نتوان گفت که فلان چیز محتاج است به فلان چیز، پس واجب الوجود ثابت شد و ممکن الوجود در بقای وجود اگر محتاج نباشد به غیری، آن را جوهر گویند و اگر باشد آن را عرض خوانند و بدان که بقای وجود غیر وجود است؛ بجهت آنکه دو کس را میبینیم یکی تا ده سال بیش نمیماند و یکی تا صد سال میماند و هر دو در وجود شریکند، بجهت آنکه در حال حیات هر دو بر هر دو صادق است که موجودند؛ اما بقای وجود این صد سال است و بقای وجود آن دیگر ده سال. پس معلوم شد که بقای وجود غیر وجود است. پس ممکنات یا جوهر باشند یا عرض.
Həqqül-yəqin, fəsil 9حقیقت- چون محقق گشت که مبداء عبارت است از ظهور هستی در نیستی، معاد عبارت بود از ظهور نیستی در هستی، چه مبدأ و معاد متقابلانند: کما بدانا اول خلق نعیده.حقیقت- ظهور هستی در نیستی اظهار و ایجاد خلق است و ظهور نیستی در هستی اخفاء، و اعدام و موت، مبداء چون ظهور هستی بود در نیستی: الست بربکم قالوا بلی. معاد ظهور هستی باشد در حقیقت خودش: لمن الملک الیوم للّه الواحد القهار.
Gülşəni-raz, fəsil 10به نزد آنکه جانش در تجلّی استهمه عالم کتاب حق تعالی است
Kənzül-həqayiq, fəsil 12چنین گفتند دانایان اسرارکه چون حق کرد نور خویش اظهار
Kənzül-həqayiq, fəsil 21به صورت آدمی کرده است نقاشاگر مردی به معنی آدمی باش
Kənzül-həqayiq, fəsil 25یقین دان رزق جان از علم و دین استنباشد جز به سعی انسان یقین است
Kənzül-həqayiq, fəsil 30ببین چون بهترین مهتران اوستبه جان سر همه پیغمبران اوست
Gülşəni-raz, fəsil 32بنه آیینهای اندر برابردر او بنگر ببین آن شخص دیگر
Kənzül-həqayiq, fəsil 32صراط اندر حقیقت چیست راهستچو بگذشتی از آن جان را پناه است
Gülşəni-raz, fəsil 39یکی دریاست هستی، نطق ساحلصدف حرف و جواهر دانشِ دل
Gülşəni-raz, fəsil 60نظر کردم بدیدم اصل هر کارنشان خدمت آمد عقد زنار
Kənzül-həqayiq, fəsil 4به کلی دور شو از رسم و عادتبگو از جان و دل قول شهادت
Həqqül-yəqin, fəsil 6حقیقت- ممکن امری است اعتباری که عقل بر وفق خویش از ادراک وجود و عدم به هم درذهن ترکیب کند، و چون به نهایت طور خویش رسد که مبداء طور کشف است حکم کند بدانکه اعتباریات را در خارج وجودی نیست: ان هی الا اسماء سمیتموها انتم و آباءکم.حقیقت- جسم وجسمانیات از جواهر و اعراض به جملگی از امور اعتباریاند، به حقیقت وجود خارجی ندارند: کمثل عیث اعجب الکفار نباته ثم یهیج فتراه مصفرا ثم یکون حطاما.