لیلی پسِ پردهٔ عماریدر پرده‌دری ز پرده‌دار‌ی

از پردهٔ نام و ننگ رفتهدر پردهٔ نای و چنگ رفته

نقل دهن غزل‌سرایانریحانی مغز عطر‌سا‌یان

در پردهٔ عاشقان خنیدهزخم دف مطربان چشیده

افتاده چو زلف خویش در تاببی‌مونس و بی‌قرار و بی‌خواب

مجنون رمیده نیز در دشتسرگشته چو بخت خویش می‌گشت

بی‌عذر همی‌دوید عذرادر موکب وحشیان صحرا

بوری به هزار زور می‌راندبیتی به هزار درد می‌خواند

بر نجد شدی ز تیز وجدیشیخانه ولی نه شیخ نجدی

بر زخمهٔ عشق کوفتی پایوز صدمهٔ آه روفتی جای

هر عاشق کآه وی شنیدیهر جامه که داشتی دریدی

از نرم‌دلان مُلک آن بومبود آهنی آب‌داده چون موم

نوفل نامی که از شجاعتبود آن طرفش به زیر طاعت

لشگر‌شکنی به زخم شمشیردر مِهر غزال و در غضب شیر

هم حشمت‌گیر و هم حشم‌دارهم دولتمند و هم درم‌دار

روزی ز سرِ قوی سلاحیآمد به شکار آن نواحی

در رخنهٔ غار‌های دلگیرمی‌گشت به جستجوی نخجیر

دید آبِله‌پایْ دردمند‌ی‌بر هر مویی ز مویه‌ بندی

محنت‌زده‌ای غریب و رنجوردشمن کامی ز دوستان دور

وحشی شده از میان مردموحشی دو سه اوفتاده در دُم

پرسید ز خوی و از خصالشگفتند چنانکه بود حالش

کز مِهر‌ِ زنی بدین حزینیدیوانه شد این‌چنین که بینی

گردد شب و روز بیت‌گویانآن غالیه را ز باد جویان

هر باد که بوی او رسانَدصد بیت و غزل بدو بخواند

هر ابر کزان دیار پویدشعری چو شکر بدو بگوید

آیند مسافر‌ان ز هر بومبینند در این غریب مظلوم

آرند شراب یا طعامیباشد که بدو دهند جامی

گیرد به هزار جهد یک جامو‌آن نیز به یاد آن دلارام

در کار همه شمارش این استاین است شمار کارش این است

نوفل چو شنید حال مجنونگفتا که ز مردمی است اکنون

کاین دل‌شده را چنانکه دانمکوشم که به کام دل رسانم

از پشت سمند‌ِ خیزران دستران بازگشاد و بر زمین جست

آنگاه ورا به پیش خود خواندبا خویشتنش به سفره بنشاند

می‌گفت فسانه‌های گرمشچندانکه چو موم کرد نرمش

گوینده چو دید کان جوانمردبی‌دوست نواله‌ای نمی‌خورد

هرچ آن نه حدیث دوست بودیگر خود همه مغز‌، پوست بودی

از هر نمطی که قصه می‌خواندجز در لیلی سخن نمی‌راند

وان شیفتهٔ ز رَه رمیدهز‌آنها که شنیده آرمیده

خوشدل شد و آرمید با اوهم خورد و هم آشمید با او

با او به بدیهه خوش درآمدچون دید حریف خوش برآمد

می‌زد جگر‌ش چو مغز بر‌جوشمی‌خواند قصیده‌های چون نوش

بر هر سخنی به خندهٔ خَوشمی‌گفت بدیهه‌ای چو آتش

و‌آن چرب‌سخن به خوش جوابیمی‌کرد عمارت خرابی

کز دوری آن چراغ پرنورهان تا نشوی چو شمع رنجور

کاو را به زر و به زور بازوگردانم با تو هم ترازو

گر مرغ شود هوا بگیردهم چنگ منش قفا بگیرد

گر باشد چون شراره در سنگاز آهنش آورم فرا چنگ

تا همسر تو نگردد آن ماهاز وی نکنم کمند کوتاه

مجنون ز سر امیدوار‌یمی‌کرد به سجده حق‌گزاری

کاین قصه که عطرسای مغز استگر رنگ و فریب نیست نغز است

او را به چو من رمیده‌خو‌ییمادر ندهد به هیچ رویی

گل را نتوان به باد دادنمه‌زاده به دیو‌زاد دادن

او را سوی ما کجا طواف است؟دیوانه و ماه نو گزاف است

شُستند بسی به چاره‌سازیپیراهن ما نشد نماز‌ی

کردند بسی سپید‌سیمیاز ما نشد این سیه‌گلیمی

گر دست ترا کرامتی هستآن دسترسی بوَد نه زین دست

اندیشه کنم که وقت یاریدر نیمه رهم فرو‌گذاری

ناآمده این شکار در شستداری ز من و ز کار من دست

آن باد که این دهل‌زبانیباشد تهی از تهی‌میانی

گر عهد کنی بدانچه گفتیمزد‌ت باشد که راه رُفتی

ور چشمهٔ این سخن سراب استبگذار مرا‌، ترا ثواب است

تا پیشهٔ خویش پیش گیرمخیزم پی کار خویش گیرم

نوفل ز نفیرِ زاری اوشد تیز‌عنان به یاری او

بخشود بر آن غریب همسالهم‌سال تهی نه‌، بلکه هم حال

میثاق نمود و خورد سوگنداول به خدایی خداوند

وانگه به رسالت رسولشکه‌ایمان‌ده‌ِ عقل شد قبولش

کز راه وفا به گنج و شمشیرکوشم نه چو گرگ بلکه چون شیر

نه صبر بود نه خورد و خوابمتا آنچه طلب کنم بیابم

لیکن به توام توقعی هستکز شیفتگی رها کنی دست

بنشینی و ساکنی پذیریروزی دو سه دل به دست‌ گیری

از تو دل آتشین نهادنوز من درِ آهنین گشادن

چون شیفته‌، شربتی چنان دیددر خوردن آن نجات جان دید

آسود و رمیدگی رها کردبا وعدهٔ آن سخن وفا کرد

می‌بود به صبر پای بستهآبی زده آتشی نشسته

با او به قرارگاه او تاختدر سایهٔ او قرار‌گه ساخت

گرمابه زد و لباس پوشیدآرام گرفت و باده نوشید

بر رسم عرب عمامه در بستبا او به شراب و رود بنشست

چندین غزل لطیف‌پیوندگفت از جهت جمال دلبند

نوفل به سرش ز مهربانیمی‌کرد چو ابر دُرفشانی

چون راحت پوشش و خورش یافتآراسته شد که پرورش یافت

شد چهرهٔ زرد‌ش ارغوانیبالای خمیده خیزرانی

وآن غالیه‌گون خط سیاهشپرگار کشید گردِ ماهش

ز‌آن گل که لطافت نفس دادباد آنچه ربود باز پس داد

شد صبح منیر باز خندانخورشید نمود باز دندان

زنجیریِ دشت شد خردمنداز بندی خانه دور شد بند

در باغ گرفت سبزه آرامدادند به‌دست سرخ‌گل جام

مجنون به سکونت و گرانیشد عاقل مجلس معانی

وان مهتر میهمان نوازشمی‌داشت به صد هزار ناز‌ش

بی‌طلعت او طرب نمی‌کردمی جز به جمال او نمی‌خورد

ماهی دو سه در نشاط‌کاریکردند به هم شراب‌خواری

روزی دو به دو نشسته بودندشادی و نشاط می‌فزودند

مجنون ز شکایت زمانهبیتی دو سه گفت عاشقانه

کای فارغ از آه دودناکمبر باد‌ِ فریب داده خاکم

صد وعدهٔ مهر داده بیشیبا نیم وفا نکرده خویشی

پذرفته که پیشت آورم نوشپذرفتهٔ خویش کرده فرموش

آورده مرا به دلفریبیوا داده به‌دست ناشکیبی

دادیم زبان به مهر و پیوندو امروز همی‌کنی زبان بند

صد زخم زبان شنیدم از تویک مرهم دل ندیدم از تو

صبر‌م شد و عقل رخت بربستدریاب و گرنه رفتم از دست

دلداری‌ِ بی‌دلی نمودنوانگه به خلاف قول بودن

دور اوفتد از بزرگوارییاران به از این کنند یاری

قولی که در او وفا نبینماز چون تو کسی روا نبینم

بی‌یار منم ضعیف و رنجورچون تشنه ز آب زندگی دور

شرط است به تشنه آب دادنگنجی به ده خراب دادن

گر سلسلهٔ مرا کنی سازورنه، شده‌ گیر شیفته‌ باز

گر لیلی را به من رسانیورنه نه من و نه زندگانی

Majnún, 'midst wild and solitude,His melancholy mood pursued;

In sterner moments, loud he raved,The desert's burning noon-tide braved,

Or, where refreshing shadows fell,Warbled of her he loved so well.

The Arab chief of that domainWhich now his wandering footsteps pressed,

Was honoured for his bounteous reign —For ever succouring the distressed.

Noufal his name — well known to wield,Victorious in the battle-field,

His glittering sword, and overthrowThe robber-band or martial foe;

Magnificent in pomp and state,And wealthy as in valour great.

One day the pleasures of the chase,The keen pursuit of bounding deer,

Had brought the chieftain to that placeWhere Majnún stood, and, drawing near,

The stranger's features sought to trace,And the sad notes of grief to hear,

Which, ere he saw the maniac's face,Had, sorrow-laden, struck his ear.

He now beheld that wasted frame,That head and mien o'ergrown with hair,

That wild, wild look, which well might claimBrotherly kindred with despair,

Dejected, miserable, borneBy grief to life's last narrow verge,

With wounded feet and vestment torn,Singing his own funereal dirge.

Noufal had traversed forest, copse, and glade,In anxious quest of game, and here he found

Game — but what game? — alas! a human shade,So light, it scarcely seemed to touch the ground.

Dismounting straight, he hears what woesHad marred the mournful youth's repose;

And kindly tries with gentle wordsTo show what pleasures life affords;

And prove the uselessness, the folly,Of nursing grief and melancholy;

But worse, when men from reason flee,And willing steep their hearts in misery.

The sympathy of generous mindsAround the heart its influence winds,

And, ever soothing, by degrees,Restores its long-lost harmonies:

Majnún, so long to love a prey,Death hastening on by swift decay,

Began to feel that calming spell,That sweet delight, unspeakable,

Which draws us from ourselves away.A change now gently o'er him came;

With trembling hand he took the cup,And drank, but drank in Lailí's name,

The life-restoring cordial up.His spirits rose; refreshing food

At Noufal's hospitable boardSeemed to remove his wayward mood,

So long endured, so long deplored.And Noufal with delight surveyed

The social joy his eyes betrayed,And heard his glowing strains of love,

His murmurings like the turtle-dove,While thinking of his Arab maid.

Changed from himself, his mind at rest,In customary robes he dressed;

A turban shades his forehead pale,No more is heard the lover's wail,

But, jocund as the vintner's guest,He laughs and drinks with added zest;

His dungeon gloom exchanged for day,His cheeks a rosy tint display;

He revels 'midst the garden's sweets,And still his lip the goblet meets:

But so devoted, so unchanged his flame,Never without repeating Lailí's name.

In friendly converse, heart uniting heart,Noufal and Majnún hand in hand are seen;

And, from each other loathing to depart,Wander untired by fount and meadow green.

But what is friendship to a soulInured to more intense control?

A zephyr breathing over flowers,Compared to when the tempest lours?

A zephyr, friendship's gentler course;A tempest, love's tumultuous force;

For friendship leaves a vacuum still,Which love, and love alone, can fill:

So Majnún felt; and Noufal tried,In vain, to fill that aching void:

For, though the liquid sparkling redStill flowed, his friend thus sorrowing said:

'My generous host, with plenty blessed,No boding cares thy thoughts molest;

Thy kindness many a charm hath given,But not one solace under heaven;

Without my love, in tears I languish,And not a voice to check my anguish;

Like one of thirst about to die,And every fountain near him dry:

Thirst is by water quenched, not treasure,Nor floods of wine, nor festive pleasure.

Bring me the cure my wounds require;Quench in my heart this raging fire;

My Lailí, oh! my Lailí give,Or thy poor friend must cease to live!'

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

Başqa şairlərin şeirləri