Sirlər xəzinəsi, fəsil 50
Məsnəvi nədir?
Məsnəvi: hər beyti öz qafiyəsi ilə gələn uzun nəzm, adətən dastan və ya hekayə.
ای به نسیمی علم افراختهپیش غباری علم انداخته
Ey bir nəsim əsincə bayrağını ucaldan,Ey bir toz qarşısında öz bayrağını atan!
دِه نه و دروازه دهقان زدهمُلک نه و تخت سلیمان زده
Kənd yoxkən, kəndxudayam deyib-deyib durursan.Ölkə yoxkən Süleyman taxtından dəm vurursan.
تیغ نهای زخم بیاندازه چیست؟کوس نهای اینهمه آوازه چیست؟
Qılınc deyilsən niyə vurursan saysız yara?Bu gurultu neçindir, deyilsən ki, nağara.
چون دهن تیغ درمریز باشچون شکم کوس تهیخیز باش
Gəl qılınc ağzı kimi parıl-parıl parılda.Nağara qarnı kimi boş-boşuna gurulda.
میکِشدت دیو نه افکندهایدست مده، مرده نهای زندهای
Yıxılma ki, div çıxar qarşına, çatar əcəl,Dur, səni div aparır, ölməmisən, cana gəl,
پیش مغی پشت صلیبی مکندعوی شمشیر خطیبی مکن
Bütlərin qabağında xaç tək əymə belini,Xətiblər tək şəmşirlə çox oynatma əlini.
خطبهٔ دولت به فصیحی رسدعطسهٔ آدم به مسیحی رسد
Ancaq fəsihə yarar demək dövlət xütbəsi.Məsihçündür Adəmin asqırığının səsi.
هرکه چو پروانه دمی خوش زندیک تنه بر لشگر آتش زند
Hər kəs nəfəs alarsa, necə ki, bir pərvanə,Cumar od ləşkərinə o tək girər meydana.
یک دو نفس خوش زن و جانی بگیرخرقه درانداز و جهانی بگیر
Dövlət xütbəsi xasdır o fəsahət əhlinə.Adəmin asqırması çatar öz məsihinə.
بخشش تو چربربایی که هستنیست خدایی به خدایی که هست
Sənin bütün baxışın bir riyakarlıqdır, bil,Allaha and olsun ki, o allah üçün deyil;
شیر شو از گربه مطبخ مترسطلق شو از آتش دوزخ مترس
Şir kimi ol, bir mətbəx pişiyindən qorxma gəl,Cəhənnəmin odundan qorxma təlq ol mükəmməl.
گر دغلی باش بر آتش حلالور زر و یاقوتی از آتش منال
Qəlbsən əgər qoy salsın od səni haldan-hala,Qızıl və yaqut isən, oddan eləmə nalə.
چند غرور؟ ای دغل خاکدانچند منی؟ ای دو سه من استخوان
Ey iki-üç batmanlıq sümük, nə vaxtadək sənLovğa-lovğa danışıb mən-mən söyləyəcəksən?
پیشتر از ما دگران بودهاندکز طلب جاه نیاسودهاند
Çoxları gəlib-getmiş dünyaya bizdən qabaq,Onların da peşəsi olmuş rütbə axtarmaq.
حاصل آن جاه ببین تا چه بودسود بُد اما به زیان شد، چه سود؟
O böyük cah-calalın gör nə oldu hasili,Ziyanlarla doldurdu bu xeyirli mənzili.
گر تو زمینریزه چو خورشید و ماهپای نهی بر فلک از قدر و جاه
Sən ey bir zərrə torpaq, əgər günəş tək, ay təkAyağını o uca fələkə qoysan, gerçək
گرچه از آن دایره دیر اوفتیچونکه زمینی نه به زیر اوفتی؟
Düşməyin gec olsa da o dairədən əgər,Torpaqsan, enəcəksən yenə yerə, müxtəsər.
تا سر خود را نَبُری طرهوارپای درین طره منه زینهار
Öz başını sac kimi etməməkçin, amandır,Ayağını divarın başına qoyma, yan dur!
مرغ نهای، بر نتوانی پریدتا نکنی جان نتوانی رسید
Quş deyilsənsə əgər uça bilməzsən, inan,Murada yetişməzsən, əgər can tapşırmasan.
با فلک از راه شگرفی درآیتات شگرفانه درافتد به پای
Təəccüblü yolla çıx fələkin qabağına,Heyrətlərin içində qapansın ayağına.
باده تو خوردی، گنه زهر چیست؟جرم تو کردی، خلل دهر چیست؟
Şərabı sən içmisən, zəhrin günahı nədir?Günahı sən görmüsən, dəhrin günahı nədir?
دهرنکوهی مکن ای نیکمرددهر بجای من و تو بد نکرد
Dinlə, ey yaxşı kişi! Dəhri etmə məzəmmət.O, bizlərin yerinə işləməmiş cinayət.
جهد بسی کرد و شگرفی بسیتا کند از ما به تکلّف کسی
Çox cəld eləyərək dəhr düşündü tədbir, əncam,Bəlkə bizdən düzəltsin ağıllı-başlı adam,
چون من و تو هیچ کسانِ دِهیمبیهده بر دهر چه تاوان نهیم؟
Sən, mən olduğumuzdan bu dünyanın alçağıBu dəhri özümüzə niyə sanırıq yağı?
تا نبوَد جوهر ِ لعلْ آبدارمُهر قبولش ننهد شهریار
Lə’lin əsli, cövhəri olmasa gər abidar,Sanma ki, padşah ona qəbul möhrünü vurar.
سنگ بسی در طرف عالم استآنچه ازو لعل شود آن کم است
Aləm daşla doludur baxılsa başdan-başa,Lakin az rast gələrsən lə’l doğuran bir daşa,
خار و سمن هردو به نِسبت گیاستاین خسکِ دیده و آن توتیاست
Nisbətlə hər ikisi otdur: tikan, yasəmən,Bu göz tikanıdır, o, bir tutiyadır əslən.
گرچه نیابد مدد از آب جویاز گل اصلی نرود رنگ و بوی
Etməsə də arxların suları gülə kömək,İtirməz öz ətrini əsil gül, əsil çiçək.
آب گرفتم لطف افزون کندخار و خسک را به سمن چون کند؟
Su lətafət verəndir, tutub adı dünyanı,Necə yasəmən edər o çör-çöpü, tikanı.
گرنه بدین قاعده بودی قرارقلب شدی قاعده روزگار
Qərar bu qayda üzrə olmasaydı, həqiqət.Ruzigarın qaydası saxtalaşardı, əlbət.
کار به دولت نه به تدبیر ماستتا به جهان دولتِ روزی کِراست
Bizim tədbirimizlə ələ gəlməz ki, dövlət,Dünya bildirsin gərək kimdə olacaq sərvət.
مرد ز بیدولتی افتد به خاکدولتیان را به جهان در چه باک؟
Dövlətsizlikdən düşər kişi hər an torpağa,Nədən qorxar dünyada çox varlı, zəngin ağa?
زنده بوَد طالع دولتپرستبنده دولت شو هرجا که هست
Dövlətpərəstin hər vaxt talei olur diri,Sən dövlətə bir qul ol, məskən etsə hər yeri.
مُلک به دولت نه مجازی دهنددولتِ کس را نه به بازی دهند
Dövlətə verməmişlər boş-boşuna bu mülki,Oynama dövlətlə sən gəl bir oyuncaq təki.
گِرد سرِ دولتیان چرخ سازتا شوی از چرخ زدن بینیاز
Dolan dövlət əhlinin pərvanə tək başına,Ruzunu axtarmadan çıxsın özü qarşına.
با دو سه کمزن مشو آرام گیرمقبل ایام شو و نام گیر
Gəl iki-üç bədbəxtlə oturub, durma hər an,Xoşbəxt ol ruzigarda özünə bir ad qazan,
بختور از طالعِ جوزا برآیجوز شکن آنگه و بخت آزمای
Çalış Cövza bürcündən bir bəxtəvər kimi çıx,Sonra da qoz sındırıb, sına bəxtini artıq.
گر در دولت زنی افتاده شواز گرهِ کارِ جهان ساده شو
Məğrur olma dövlətin qapısını döyərkən,Bir də Yeddi fələkin düyünündən qurtar sən.
سادهدل است آب که دلخوش رسیدوز گِرِهی عود بر آتش رسید
Su sadədilliyindən qəlb sevəndir dünyada,Düyünlü olduğundan udu yaxırlar oda.
پیرو دل باش و مده دل به کسخود تنِ تو زحمتِ راهِ تو بس
Könül vermə heç kəsə, könülün dalınca get,Yol zəhmətindən ötrü bədəni dir kifayət.
چند زنی دست به شاخ دگر؟که «مرا دولت ازین بیشتر»
Nə vaxtadək özgənin şaxına əl atıb sən:— Kaş dövlətim bundan çox olaydı, — deyəcəksən?
جمله عالم تو گرفتی رواستچون بگذاری طلبیدن چراست؟
Fərz eləyək əlinlə tutdun bütün dünyanı,Axır ki, köçəcəksən, ondan köçməyən hanı?
حرص بهل، کاو ره طاعت زندگردنِ حرصِ تو قناعت زند
Tamah vurub dağıdar itaət kürəsini.Tamahının boynunu vursa qənaət vurar.
مرکز این گنبد فیروزه رنگبر تو فراخست و بر اندیشه تنگ
Firuzə rəngli günbəd — göy mərkəzi ki, vardır,Sənə geniş gəlsə də fikirlərçün o, dardır.
یا مکن اندیشه به چنگ آورشیا به یک اندیشه به تنگ آورش
Qorxmadan ya gəl onu cür’ətlə keçir ələ,Ya da düşünüb onu sığışdır bir təhərlə.
معرفتی در گل آدم نمانداهل دلی در همه عالم نماند
Adəm xəmirəsində qalmadı bir mə’rifət.Qalmadı bu dünyada qəlbi saf bir şəxsiyyət.
در دو هنرنامه این نُه دبیرنیست یکی صورتِ معنیپذیر
Doqquz katibin iki hünərnaməsinə bax,Mə’na qəbul eləyən surəti yoxdur ancaq.
دوستی از دشمن معنی مجویآب حیات از دم افعی مجوی
Mə’nanın düşmənindən dostluq arama, heyhat,Əf’inin nəfəsində arama abi-həyat.
دشمن دانا که غم جان بودبهتر از آن دوست که نادان بود
Qəm, qorxu gətirsə də ağıllı düşmən cana,Mə’rifətsiz bir dostdan çox yaxşıdır insana.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/nizami-sirler-xezinesi-50
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Yenə də soruşdu ondan cahangir:Bir çox şeylər var ki, beynimi əzir,
Xosrov və Şirin, fəsil 95Yenə Xosrov dedi: "Bu ulduz cirmiNəyə minmiş, söylə, bir kəs bilirmi?
Xosrov və Şirin, fəsil 96Xosrov dedi: "Bura gəlmişik nədən?Hara getməliyik, hardanıq, de, sən?"
Xosrov və Şirin, fəsil 97Xosrov yenə dedi: "Ey müdrik insan.Bütün sirrlər sənə əyandır, əyan!
Başqa şairlərin şeirləri
Sənə zahirdir, ey Hayy, xəbirü dana,Olsa hər mazi və müstəqbil və məxfi peyda,
Mürəbbə: Huş ilə sevdiyim, dinlə zarımıHuş ilə sevdiyim, dinlə zarımı,Heç bundan ziyadə ah-zar olmaz.
ƏlifbaƏlif Allah ilə yad etdim mən Allahu əkbəri,Bəqayi-lə-yəzəldir fani olmaqdan bəri,
Yenə, ey gözləri məftun, sənə məftunəm mənYenə, ey gözləri məftun, sənə məftunəm mən,Zarü məhzunü digərgunü ciyərxünəm mən.