Səhifə 4 / 4 · 75%

Beşinci şəkil

Yenə həmin yer. Murad içəri girir. Kağızları eşələyəndə Əli kişi gəlir.

Əli kişi

Murad, al, bu da onların yalançı propuskları, götür dəmir sandıqda saxla.

Murad

Əli dayı, sən get qapıdan muğayat ol!

Əli kişi

Qapı möhkəmdir. Qala qapısı kimidir. Gör ha, xalqın qızıl kimi buğdasını necə daşımaq istəyirdilər.

Murad

İstəyəndə gəlib məndən alarlar da.

Əli kişi

Əşi, sənin də qulağına qurban olum, gah yaxşı olur, gah xarab.

Çıxır. Səməndərli içəri girir.

Səməndərli

Həyəcan qurtardı, həyəcan qurtardı. Düşmən təyyarələri idarəyə buraxılmadı.

Murad

Nə var, Səməndərli? Hələ yenə qorxu var? Qurtarmadı?

Səməndərli

Qurtardı, qurtardı.

Murad

Hara düşdü? Buğda anbarına bir zərər dəymədi ki?

Səməndərli

Yox, ötüb keçdi.

Murad

Keçdi? Beş qardaşı vur bura.

Səməndərli

Al, əl çək yaxamdan. (Murad çıxır, Qənbər içəri girir) Qənbər? Həyəcan qurtarmadı?

Qənbər

Haradan qurtardı ki? Həyəcan hələ bundan sonra başlayacaq. Yaman kələyə düşdük.

Səməndərli

Nə olub axı? Ədə, mallar darvazanın o tayındadır.

Qənbər

Qarovulçuları təzələyiblər. Sənin fitin çalınanda heç kəs yerindən tərpənmədi. Tez ol, mənə bir siçan yolu göstər.

Səməndərli

Dayan, görək. Müharibə dövründə özünü itirmək ən böyük məğlubiyyətdir. Qoy bir çarə tapaq.

Hüseyn içəri girir.

Hüseyn

Nə olub? Həyəcan qurtarmayıb?

Səməndərli

Bura gəl, həyəcan hələ indi başlayıb. Tez ol, dayını tapıb taxılı buraxdır.

Hüseyn

Nə bilim, qaçıb harda gizləndi.

Səməndərli

Axtarın, çarə ondadır. Qurbanov tapılmalıdır.

Hərəsi bir tərəfə gedir. Qənbər çıxanda Gülümov ilə rastlaşır.

Qənbər

Yoldaş Gülümov, dadımıza çat, yoxsa məsələnin bir ucu sənə də toxunacaq.

Gülümov

Axmaq-axmaq danışma, kişi. Açıq de görək, nə olub?

Qənbər

Görmürsən bu boyda zurnanı? Tutublar.

Gülümov

Bunları tutublar. Sənin ayaqlarını tutmayıblar ki? Aradan çıx, izi itir.

Qənbər

Yox, arabalarım içəridədir. Buradan çıxartmasam sonra arabaçılar üzümə dura bilərlər.

Gülümov

İş görməyi bacarmırsınız, durun qıraqda, bizim çörəyimizə mane olmayın. Gedək, arabaları mən buraxdırım. Amma bir də daha taxıl idarəsinə ayaq basmayasan.

Qənbər

Uşaqsan? Bu oyundan çıxsam, tarham rayondan çıxaram. (Çıxırlar)

Ağazadə və Əli kişi içəri girirlər.

Əli kişi

Murad indicə buralarda idi ha... Sağ olmuş hara getdi?

Ağazadə

Arabaları buraxmayasan ha, Əli dayı?

Əli kişi

Araba buraxaram?

Murad içəri girir.

Ağazadə

Murad, o propuskları bura ver görüm.

Murad

Hamısı saxtadır. Budur, bura qoymuşam.

Ağazadə

Əli kişi, gedək. Bunları kimdən aldığını mənə göstər.

Əli kişi

Gedək oğul, gedək.

Çıxırlar. Rəhilə içəri girir.

Rəhilə

Murad? Burada nə qurdalanırsan? Dur gedək, davaqiyamət oradadır.

Murad

Rəhilə, məktubunu oxudum, bu gün mənim ən şad günümdür.

Rəhilə

Mən də sənin məktubunu oxumuşam.

Murad

Bəs niyə bir kəlmə dinmirsən?

Rəhilə

Ay Murad, qulağın eşidir ki!

Murad

Hə? Nə dedin, Rəhilə? Qulaq nə qədər kar olsa da bu cür ürəkaçan sözləri eşitməyə bilməz. Ver, əllərini öpüm. O əllər məni xoşbəxt həyata aparır.

Rəhilə

İş yalnız ondadırsa, al bu da mənim əllərim.

Murad Rəhilənin əllərindən hörmətlə öpür. Bu anda Hüseyn içəri girir. Bu vəziyyəti görüb çığırır.

Hüseyn

Səməndərli! Özünü çatdır, kar mənim namusumu oğurladı.

Rəhilə (tez çəkilir)

Nə var? Niyə çığırırsan?

Hüseyn

Necə niyə çığırırsan? Namusumu oğurlayır. Nə ixtiyarla sənin əllərini öpür?

Rəhilə

Necə? Yoxsa mənim əllərimi satın almısan?

Hüseyn

Bəs necə? O əllər mənə altı min manata oturub. Pulu xərcləyib, verəni yaddan çıxardırsan, Rəhilə, adam vicdansızlıq eləməz axı.

Murad

Nə deyirsən, anbar? Vicdansız kimə deyirsən?

Hüseyn

Sənə deyirəm, əl çək ondan. Ətək-ətək pul tökmüşəm. Karın Allahı var, mənimki yoxdur?

Murad

Vicdansız sənsən ki, hökumətin taxılını oğurlayıb satırsan.

Rəhilə

Sən mənə nə üçün pul verməli idin axı?

Hüseyn

Məni sevmək üçün, yoxsa onu sən pul hesab eləmirsən.

Rəhilə

Onları Səməndərli məndən aldı. Dedi ki, bu yalandandır. Mən Hüseynə artistlik öyrədirəm.

Hüseyn

Necə? Artistlik öyrədirəm? Altı min manata artistlik? (Səməndərli içəri girir) Aha, özün öz ayağınla gəlib çıxdın. Çıxart görək pulları.

Səməndərli

Aman Allah, evimiz yıxıldı. Zavallı axırda dəli oldu.

Hüseyn

Xeyr, mən hələ dəli deyiləm. Pulları səndən almasam, onda dəli olacağam. Qaytar pulları.

Səməndərli

Axmaq-axmaq danışma. Mən pul üzü görməmişəm. Pul mənim nəyimə lazımdır? Mən səhnə xadimiyəm. Həyat müvəqqəti, incəsənət daimidir.

Hüseyn

Bu saat mən sənə sübut eləyəcəyəm ki, doğrudan da, sənin həyatın müvəqqətidir.

Səməndərli

Zavallı.

Hüseyn

Zavallı atandır.

Qənbər içəri girir.

Qənbər

Əşi, bu Qurbanov yoldaş nə oldu axı? Yoldaş Qurbanov?.. (Birdən-birə Rəhilə və Muradı görüb dayanır) Bağışlayın, həyəcan qurtarıb?

Murad

Budur özü də gəldi.

Rəhilə

Bura gəl görək, Qənbər, bu taxılları hara aparırdın?

Qənbər

Hansı taxılları? Mənim xəbərim yoxdur.

Rəhilə

Yaxşı, bu kisələr özbaşına bura yığılmadı ki... Bunları sizə kim verib?

Səməndərli

Təbiət. Rəhilə xanım, taxılın əmələ gəlməsi haqqında mən sizə iki saatlıq elmi məruzə eləyə bilərəm.

Rəhilə

Bizim məruzəyə ehtiyacımız yoxdur. Murad, biz gedək bir akt bağlayaq. Lazım olacaq. (Çıxırlar)

Hüseyn

Görüm o altı min manat altı min ilan olub sarılsın sənin boğazına, Səməndərli.

Səməndərli

Sus, ey səfillər kralı! Yaxşısı budur ki, Qurbanovu tapaq. Yoxsa üçümüz də bu gün mənzilimizi dəyişməli olacağıq.

Qənbər

Mən bütün tədbirimi çaşdırmışam. Tez olun mənim yaxamı qurtarın, o boyda ailə qoyub gəlmişəm.

Səməndərli

Ailə insanın namusudur. Namus nədir, başa düşürsünüz? Haradan başa düşəcəksiniz ki? Evinizdə bişməyib, qonşudan gəlməyib.

Qurbanov gizləndiyi yerdən başını çıxarır.

Qurbanov

Həyəcan qurtarıb?

Hüseyn

Dayı... tapıldı.

Qənbər

Yoldaş Qurbanov!

Səməndərli

Qurtardı, yoldaş Qurbanov, idarəyə bir dənə də düşmən buraxılmadı.

Qurbanov

Çox gözəl olub, bu cür idarədə düşmənin nə işi var? Bu kisələr nədir? Yoxsa səngər düzəltmisiniz?

Səməndərli

Bu kisələr səhvdir, yoldaş Qurbanov.

Qurbanov

Necə? Kisəyə də səhv doldurarlar? Bu qədər də səhv olar? Bacıoğlu, bu nə işdir?

Hüseyn

İlişmişik, dayı.

Qənbər

Gözətçilərə ilişmişik, yoldaş Qurbanov. Bizi incidirlər.

Qurbanov

Səməndərli, sən ki, bütün düyünləri açansan, uşaqlara kömək eləsənə ilişikləri açılsın.

Səməndərli

Bu düyün kor düyünüdür, yoldaş Qurbanov. Bunu yalnız sizin barmaqlarınız aça bilər.

Qurbanov

Yox bala, daha mənim barmaqlarım gücdən düşüb. Düyün açmalı halım yoxdur.

Rəhilə Ağazadə içəri girir.

Rəhilə

Budur, sərəncam verən Qurbanovdur. Görək, özü boynuna alacaqmı?

Qurbanov

Bacım, sən necə girdin ortalığa, axı sən nərmənazik bir qızsan. Bizim hücumumuza dözə bilməzsən.

Rəhilə

Sizin işiniz hökumət taxılının dağıdılmasına yol verməkdirsə, biz bir kənara çəkilib dura bilməyəcəyik.

Əli kişi, Gülümov, Qənbər içəri girirlər.

Əli kişi

A yoldaş Ağazadə, bu Gülümovun nə ixtiyarı var, arabaları zor eləyib həyətdən çıxartdırmaq istəyir?

Gülümov

Bəs, sən nə ixtiyarla xalqın arabalarını saxlamısan?

Qənbər

Müdir deyəndən sonra nə karəsən, axı?

Səməndərli

Möhtərəm müdir, bir gücünü bunlara göstər.

Hüseyn

Dayı, bir dil tərpət, görək.

Qurbanov

Yaxşı mən partiyadan çıxmışam, qulluqdan ki, çıxmamışam. Əli kişi, xalqın arabalarını ləngitmə.

Ağazadə

Sən partiyadan da, qulluqdan da çoxdan kənar olunmusan. Məhkəmədə bu adamlar səninlə yaxşıca görüşəcəklər.

Qurbanov

Necə? Qulluqdan da? Düyün açmaqdansa, özüm düyünə düşdüm.

Hüseyn

Dayı, izin verin quluncunuzu sındırım.

Qurbanov

Qumru, müdirin dolaşığa düşdü. Gülümov verən mirvarini, üzüyü çıxart görək. İşsiz adamıq, lazım olar.

Qumru

Siz nə danışırsınız? Mirvari, üzük nədir? Bu da təzə kələkdir?

Qurbanov

Ədə, Gülümov, deməli, onları da sən yedin?

Gülümov

Axmaq-axmaq danışma, kişi. Get işinə.

Qurbanov

Nə ulduzum batdı! Gedim görək, başıma nə çarə qılıram.

Murad içəri girir.

Murad

Yoldaş Qurbanov, beş qardaşı bura vurmamış gedirsiniz?

Qurbanov

Mən beş qardaşı çoxdan yemişəm.

Çıxır.

Rəhilə

Qoy getsin, o bizim cəmiyyətimizdə artıq adamdır.

Gülümov (Hüseynə)

Yıx karın boynuna. Onu danışdırınca, aradan çıxarıq.

Hüseyn

Budur mayeyi-fəsad! Yoldaş Ağazadə, arabalar bu Muradın əmrilə gedirdilər. İnanmırsınız özündən soruşun. Özü də mənim namusumu oğurlayıb.

Murad

Nə deyir o? Fasonu oğurlayıb?

Səməndərli

Ay sağ ol, Mirzə Mülküm xan. Yaxşı yadıma saldın. Bütün kələklərin yuvası bu kardır. Yoldaşlar, mən hərbi adamam. İcazə verin, bunu tutub ədalət məhkəməsinə təslim eləyim.

Murad

Səməndərli, vur bura beş qardaşı görək. Hoqqa çıxartma. Sən mənim qabağıma düş.

Qənbər

Baho, bu eşidir ki?

Səməndərli

Düş qabağıma deyirəm.

Murad

Çığırma, burda kar-zad yoxdur.

Rəhilə

Sağ ol, Murad!

Hüseyn

Dayım necə oldu? Dayı, karın qulağı açıldı...

Səməndərli

Doğrudan da, bunun qulağı açılıb ki, Hüseyn, sənə demirdim ki, həyat, doğrudan da, müvəqqəti imiş.

Gülümov

Karın ki, qulağı açıldı, Gülümovun bəxti bağlandı.

Firuzə içəri girir.

Firuzə

Gəl bura, cehizlərimə kömək elə, Səməndərli.

Səməndərli

Dayan, Firuzə xanım. Burada, deyəsən, mənə təzə mənzil verirlər.

Firuzə

Daha yaxşı, bir yerdə köçərik.

Murad

Düşün qabağıma, qurdlar. Əli dayı, tüfəngi bəri ver, görüm.

Əli kişi

Dayan patron verim, onun içi boşdur.

Ağazadə

Apar bu xalq malını dağıdanları, Murad, idarəmizdə bunlara yer yoxdur.

Murad

Aşına, aşına, çıxdınız ocaq başına. Düşün qabağıma, qurdlar.

Firuzə

Sən hara gedirsən, Səməndərli? Yoxsa yenə qəmədiyə çıxardırsan?

Səməndərli

Yox, Firuzə xanım, artıq komediya qurtardı. İndi bizim faciəmiz başlayacaq.

Pərdə

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

Əllər

Axşam dedikdə adamın gözünün qabağına gəlir: teatrlar, konsertlər, işıqlı bulvarlar, parklar, dost-aşna ilə söhbət, zarafat... Gündüz əgər işdən bir az yorulubsansa, axşam çıx dəniz kənarına, ya da ki, dağüstü parka. Axşam Bakısının böyük ahənglə vuran nəbzini duyduqdan, gənclərin yarpaqların pıçıltısına qarışan gülüşlərini eşitdikdən, Xəzərin sularında çimən gur işıqlarını gördükdən sonra adamda yorğunluq qalar? Bütün bu gözəlliyi yaradan, həyatımızın hər zaman işıqlı olmasını təşkil edən əməkçi insanların əlidir, quran, yaradan əllər...Mən NEP vaxtında Bakıya gəlmişəm. O zaman şəhər belə deyildi. Böyük küçələrdə az-maz işıq görünürdü, kiçiklərdə isə heç yox idi. Xüsusən yuxarı hissədə axşam zil qaranlıq demək idi. Qaranlıq olan kimi o zamankı qarışıq cəmiyyətin bütün xıltı üzə çıxırdı.

19637 dəq
Qanlı məktub

Əlihüseyn dəm üstündə idi. Günortadan bala-bala vurmağa başlamışdılar. İndi məclisin əsil qaymaq vaxtında durub getməli idi. Çünki bir saatdan sonra tamaşa başlayacaqdı. Əlihüseynin bu günkü rolunun cəmi üç cümləsi vardı: birinci pərdədə deyirdi: “Bəli, cənab”, ikinci pərdədə deyirdi: “Xeyr, cənab”, üçüncü pərdədə deyirdi: “Baş üstə, cənab!” – vəssalam. Əlihüseyn iyirmi ildir teatrda bu cür rollar oynayırdı, yaratdığı obrazların hamısı yumurta kimi bir-birinə oxşayırdı. “Yaratdığı obraz” deyəndə bir az yekə düşür, çünki Əlihüseyn heç nə yaratmırdı. Tamaşadan-tamaşaya yalnız paltarla qrimini dəyişirdi. Bəzən rejissor teatrda olmayanda heç qrim də eləmirdi. Vəziyyətindən son dərəcə razı idi. Əziyyətsiz, zəhmətsiz hər ay maaşını alıb qoyurdu cibinə.İndi, bu saat onun teatra getməyə heç həvəsi yox idi. Müftə bir məclis əlinə düşmüşdü. Bayaqdan üç dəfə Əlihüseynin sağlığına içmişdilər. Yemək də arası kəsilmədən gəlirdi. Səhnədə bir cənaba “bəli, xeyr, baş üstə” demək üçün bu cür məclisi qoyub getmək axmaqlıq olardı. Odur ki, teatrın müdirinə bir məktub yazıb, yağlı cümlələrlə oğlunun güya xəstə olduğunu, ona görə də tamaşaya gələ bilməyəcəyini xəbər verdi.

19635 dəq
Darvaza dram cəmiyyəti

Bizim həvəskarlardan ibarət bir dram cəmiyyətimiz vardı. Mürşüd adında bir oğlan rəhbərimiz idi. Mürşüdün müsbət cəhəti orasında idi ki, yaxşı təşkilatçı idi, həvəskar yığmağı, tamaşaçı toplamağı, paltar tapmağı, dekorasiya qurmağı bacarırdı. Zarafatcıl, üzügülər idi. Xətirli oğlan idi. Heç kəs onun sözündən çıxmırdı. Mənfi cəhəti orasında idi ki, aktyorluğu zəif idi, bir ayağı o birindən qısa idi. Ancaq rəhbər olduğu üçün baş rolları həmişə özü oynayırdı. Böyük bir hazır-cavablıqla da səhnədə öz axsaqlığına məna verməyə çalışırdı. Məsələn, Otellonu oynayanda Yaqoya deyirdi:– Yaqo, Əlcəzair müharibəsində məni qıçımdan yaraladılar, ondan bəridir axsayıram.

19636 dəq
İlk tamaşa

Gülüş qrim eləyirdi. Həyəcandan elə qızarmışdı ki, üzünü pudra ilə ağartmağa çalışırdı. Ona qədər bu rolda çıxış eləyən bütün aktrisalar qrim zamanı çalışırdılar ki, yanaqlarını qızartsınlar, gözlərinin ətrafındakı qırışları ört-basdır eləsinlər, səhnədə rola uyğun olaraq gənc görünsünlər. Amma Gülüş onsuz da gənc idi, çox gənc idi və bu rol onun ilk böyük rolu idi. O çalışırdı ki, qrim vasitəsilə özünü bir az yaşlı eləsin, səhnədə çox uşaq görünməsin.İki ay idi məşq eləyirdilər. Gülüş rola da, partnorlara da adət eləmişdi, baxış tamaşası kimi ən çətin imtahandan çıxmışdı, nazirliyin nümayəndələri, komissiya üzvləri onun oyununu xoşlamışdılar. Hətta onların içərisində xoş söz deməyə xəsislik edən, başı daz bir tənqidçi belə, başqalarının haqqında çox acı sözlər dediyi halda Gülüşü tərifləmişdi. Aktrisalar deyirdilər ki, bu tarixi bir hadisədir, o tənqidçinin ki, səni tərifləməyə dili tərpənib, deməli həqiqətən yaxşı oynayırsan.

9 dəq

Başqa şairlərin şeirləri