Səhifə 4 / 4 · 75%

«زندهٔ جاوید کیست؟ هر که نکونام زیست

کز عقبش ذکر خیر زنده کند نام را»

«قارون هلاک شد که چهل خانه گنج داشت

نوشیروان نمرد که نام نکو گذاشت»

اگرچه سخاوت از اولین مرتبهٔ اوصاف حسنه و در نزد خداوند اعتبارش بیش و اجرش بسیار است، لکن باید دانست چگونه و از کجا باید به دست آورد و به چه‌طور بخشش نمود. این را هم باید دانست که کار وزرا از عدل و داد بالاگیرد. یک ساعت عدل از شصت سال عبادت و میلیون‌ها سخاوت برای آن‌ها نیکوتر است؛ چه، با عدل سلطنت برقرار ماند، رعیت را ثروت بیفزاید، عموم مردم از دولت و برکت عدل مقتدر و سخی شوند. چه، مسلم است درآمد مرد را بخشنده دارد، ولی بسا شده که اهل ضرورت سخاوت پیشه کرده فقیر شده و از برای گیرنده هم چیزی به‌جا نمانده است («اعدلوا هو اقرب‌للتقوی»). هزار افسوس که در ایران یک نفر از بزرگان مقتدر دیده نمی‌شود که دنیا و مانیها را پشت‌پا زده طالب نام نیک گردد و نام نامی‌اش در صفحهٔ روزگار از روی عقل و صحت باقی ماند، یعنی چنان عمل و کار خیری برای ابنای وطن باقی گذاشته باشد که بدان واسطه همواره نامش به نیکویی برده شود.

ای طالب خلود و بقا و دوام عمر / باقی به ذکر خیر بود نام آدمی

هیچ است حکم و سلطنت و ملک و مال و جاه / چون عاقبت فناست سرانجام آدمی

چندان‌که فکر کردم و اندیشه راه برد / نام نکوست حاصل فرجام آدمی

اگر به معاد قائل نیستیم، اقلاً خوب بود از مرگ می‌هراسیدیم و به خاطر می‌آوردیم که مرگ را یقیناً در پیش داریم. اگر قائلی ایراد نماید که به رأی‌العین می‌بینیم که وقت موعود غیرمعلوم است، می‌گوییم اگر راست است بعد از لمحه‌ای یا بیست سال مرگ ما را فراخواهد گرفت، پس چرا با وجود این، آناً فاناً در تدارک وزر و وبال و جمع ذخایر و جلب لعن و طعن ملت برای خود هستیم و طالب آن نمی‌باشیم که پس از بدرود کردن دنیای فانی به اولاد ما اقلاً احترام نمایند و بگویند: «خدا بیامرزد پدر او را که در راه ملت و وطن بسی زحمت کشیده، باقیات صالحات از خیرات و مبرات عمومی در آسایش و ترقی ابنای وطن به یادگار گذاشته، قواعد مستحسنه بنا نهاده که فواید آن به عموم هیئت اجتماعیه عاید است.»

در تواریخ مسطور است که دانشمندی را در حضور پادشاهی دل‌آگاه بسیار ستودند، به حدی که پادشاه طالب لقای آن گردیده احضارش فرمود، عالم فیض زیارت پادشاه را دریافته در مقام دعا و ثنا گفت: «هزار سال عمر پادشاه را بقا باد!» پادشاه از این محال‌گویی عالم مکدر شده فرمود: «تو را بسی توصیف و تعریف شنیده بودم، ولی در اول ملاقات سخن محال راندی که دور از روش اهل علم و معرفت است.» عالم جواب داد: «ای پادشاه! دعای من در حق تو، نه برای عمر طبیعی بود؛ چه، هر قدر انسان جاهل و نادان باشد، می‌داند که هزار سال زیست ابنای بشر محال است، ولی دعای من در بقای نام نیک پادشاه است که با عدل و داد از او آثار حسنه جهت فایدهٔ جمهور ملت بروز نماید که تا هزاران سال آن آثار باقی و عموم مردم نام نیک پادشاه دادخواه را به‌وجود آن آثار حسنه ذکر و یاد نمایند.» پادشاه از این جواب خیلی خرم و مسرور گشته، با عواطف خسروانه و عطایای ملوکانه آن را بنواخت و سربلند و سرافراز فرمود.

داد و بی‌داد از خیالاتی که در دل این وزرای پادشاه‌پرست مرکوز است که ملت ایران را مانند جوجهٔ مرغی می‌دانند که از پستان مادر شیر نخورده و نخواهد خورد. این است که عامهٔ وطن‌خواهان ازین صاحبان القاب و اسامی بی‌مسمی بلکه غیرمستحق لقب و منصب از دولت خود ناامید شده‌اند. خداوند به حق خاصان و نیکان درگاه خویش اسباب سعادت و نیکبختی برای این پادشاه رئوف بی‌یاور فراهم آورده، خودش یاوری او را فرمایاد و آرزوهای مقدس همایون اقدسش را از الطاف خفیهٔ خود بر وفق مرام و آرزوی حضرتش موفق فرماید که عمدهٔ آرزوی خسروانی و اهم مقاصد شاهنشاهی آبادی مملکت و راحتی رعیت و حفظ شریعت است.

الغرض، منتظر به حمایت خودغرضان و امیدوار به همراهی دشمنان خانگی نباید شد. آن‌ها را گویا خدا آفریده که در شرق دخل کنند و در غرب خرج نمایند، والا کاری دیگر از ایشان به‌جز خسران نیاید. امید برخی وطن‌پرستان فقط به الطاف خداوندی و عنایت شاهنشاهی است.

ای شهنشاه بلنداختر خدا را همتی / تا ببوسم همچو گردون خاک ایوان شما!

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

Marağa səyahətinin icmalı, 2

Əlqərəz, gəmi adaya doğru üzməyə başladı. Gün batana yaxın adanın sahilinə gəlib çatdıq. Gəminin içindəki qoyunları burada boşaltdılar. Yenə də gəmi öz yoluna davam etdi. Şamımızı yeyib yatdıq. Səhər yuxudan duranda özümüzü dənizin o biri sahilində, Urmu şəhərinin yaxınlığında gördük. Tez durub gəmidən düşdük. Buradan şəhərədək iki ağac yol var.Dayanmadan iki ulaq kirayə edib, şəhərə tərəf yollandıq. İki saat yol getdikdən sonra şəhərə çatıb, "Gülşən" adlı karvansarada mənzil tutduq. O gün heç yerə getmədik. Nahardan sonra Yusif əmi dedi:

15 dəq
Marağa səyahətinin icmalı, 3

Sabahısı gün şəhəri gəzmək üçün bazara çıxdıq. Yusif əmi karvansaranın yanındakı corabçı dükanını gördükdə dedi:“Corabım yoxdur, buradan iki cüt corab almaq istəyirəm.”

7 dəq
Urmu səyahətinin icmalı

Sabahısı gün Təbrizi səyahət etməyə hazırlaşdıq. Gedib at kirə eləmək istədik. Çarvadar dedi ki, gərək dörd gün də səbr eləyəsiniz, on beş nəfər də başqa müsafir var, birlikdə gedərik. Əlacsızlıq üzündən beh verib qayıtdıq. Vəd edilmiş gün gəlib çıxdı. İki baş qatır gətirmişdi. Yüklərimizi çatıb, Təbrizə yola düşdük. Amma karvanımız yollarda çox ləngiyirdi. Səkkiz gün yol getdikdən sonra doqquzuncu gün Təbrizə varid olduq. Yolda yazılası bir şeyə rast gəlmədik. Amma Təbrizə çatdıqda şəhərdəki vəziyyətin bir qədər dəhşətli olması nəzərə çarpırdı. Karvanın içərisində də bir səs-küy qopdu. Bizimlə gələn urmululardan biri dedi:“Deyəsən bu gün şəhərdə böyük bir hadisə üz vermişdir. Çünki bu məhəllələrdəki dükanların hamısı bağlanmışdır. Elə mühüm bir hadisə üz verdiyi üçün də küçələrdə get-gəl yoxdur.”

8 dəq
Urmu səyahətinin icmalı, 2

Səhər durub çay-çörək yedikdən sonra həmin əziz dostumla birlikdə bazara getdik. Bir qədər onun dükanında əyləşib söhbət elədik. O mənə dedi:“Əgər meyliniz varsa gedək bir az gəzək.”

20 dəq

Başqa şairlərin şeirləri