Urmiya məktubu
Səhifə 2 / 2 · 50%
میکنند؛ روزی یک قرص، نان و خیار بدو داده از خوردن آب سرد منع کرده و از آب منعفن حوض -که در باغ است- مصرف میکنند. یک هفته و ده روز با این حالت بیچارگی و فلاکت میماند تا نوبهٔ استنطاق به او میرسد. در آخر، معلوم میشود که این بینوا آدم سالم است، اشتباهاً، عوض [علی] دلاک، علی دلال را آوردند، مرخصش میکنند.
مثلاً «آقا سید جمال» -که مفقود است- گفتند شاید از استادی در خانهٔ خودش است. حکم شد بروند خانهاش را جست و جو نمایند، به خانهٔ حاجی محمود تبریزی -که در جنب خانه آقا سید جمال باشد- ریخته خانه را تاراج کردند؛ بعد کشف به عمل آمد این نه خانهٔ آقا سید جمال است، بلکه خانهٔ همسایه اوست. اما اشیاء خانه تاراج شد، پس ندادند، بردند. مختصر، هر کس که از درباریان با هر کس غرض و عنادی و قصد انتقامی دارد، بدون اینکه شاه یا بزرگان دربار خبر داشته باشند، حکم میکند او را میگیرند، اذیت میکنند، تاراج مینمایند. یک شب، ریختهٔ آقا شفیع و میرزا علیاکبر، صرافان تبریزی، را گرفته کشان کشان به باغ برده حبس و زنجیر کردند. صبح از شاه پرسیدند که گفت: «من خبر ندارم، نگفتهام اینها را بگیرند». از امیر بهادر پرسیدند گفت: «اطلاع ندارم.» و از حاجبالدوله پرسیدند گفت: «نمیدانم.» هر کس از درباریان سؤال کردند: «آخر به امر و اشارهٔ که اینها را گرفته آوردند؟» احدی جواب نداد. از اشخاصی که از مأمورین آنها را گرفته آوردند خود زنجیر کرده بودند پرسیدند: «آخر که به شما گفت اینها را بگیرید؟» گفتند: «ما نگرفتهایم. ما خبر نداریم.» بعد از آنکه چند تکه اسباب خانه را مأمورین از ایشان برده و ساعت و پول نقد -که در برداشتند- گرفته شده آنها را مرخص کردند.
اگر بخواهیم از حرکات زشت نانجیب امیر بهادر بنویسیم، مثنوی هفتاد من کاغذ میشود. کسانی که از علما و اعزه و اشراف دستگیر و حبس بودند، او چه شماتتها کرد و چه فحشها داد، چه رجزخوانیها نمود! هر کس را که میخواستند تلف کنند در بالای او یک شعر مناسب از فردوسی میخواند. قاضی وزارت عدلیه را زهر دادند، در روی خاک جان میداد، امیر بهادر استهزا کرده شعر بر او خوانده میخندید. میگفت: «پدر سوخته جان سگ دارد.» از آن طرف میپرسید: «هنوز تمام نشده؟ هی زن قحبه!» در روز اول که آقا سید عبدالله و آقا سید محمد و چند نفر از وکلا و مردمان مختلف را گرفته در
یک چادری حبس و زنجیر کرده بودند، از روی شماتت و ریشخند به دارالشوری، از حضرت محبوسین با طعنه پرسید: «آقایان عقیدهٔ شما در این باب چیست؟ آیا مکان شما در این چادر خوب است یا تغییر مکان نمایم؟ به شما بگویم اول این مسئله را در کمیسیون طرح کنند؛ خلاصهاش را به روی کاغذ آورده تقدیم مجلس دارالشورای ملی نمایند، وکلا هر یکی رأی و عقیده خودشان را گفته به اکثریت آرا مجری دارند؛ و در حق خودم به شما اذن دادم مجلس سری ترتیب بدهید.» خلاصه، این قسم شماتتها زیاده از حد کرد. حاجی شیخالرئیس را که زنجیر کرده برده بودند، به امیر بهادر سفارش کرد که «اولاً من شاهزاده و از خانوادهٔ سلطنتام، ثانیاً فقیه و مجتهدم، ثالثاً پیر مردم، لامحاله امتیازی دارم، این زنجیر نامناسب است، این را تغییر داده زنجیر دیگر بزنید.» این سفارش را به امیر بهادر بردند. خودش آمده روبهروی شیخالرئیس گفت: «تو بسیار قرمساقی، خیلی خائن و نمک بهحرامی! و از این بلندتر و درشتتر نبود والا میانداختیم.»
خلاصه -چنانکه عرض کردم- اگر بخواهم به هر مطلب دست زده و از هر رشته سخن برانم طول و تفصیل دارد، این اوراق را گنجایش آن نباشد. خانهٔ ظلالسلطان و خانهٔ همشیرهٔ ظلالسلطان، بانوی عظمی، و خانهٔ ظهیرالدوله به توپ بسته خراب و تماماً تاراج کردند. بهقدر سه کرور مال از آن دو خانه بردند، چون به قزاق و سرباز گفته بودند: «اگر کسی از هر کجا هر چه تاراج کند مال خودش است.» لهذا قزاق و سرباز آنقدر اشیا ذیقیمت به دست آورده بودند که در دست مفلس گوهر دیده مبادا حسد برده صاحب منصبان از دست آنها بگیرند، فوراً به کوچه و میدانها و معبرها و قهوهخانهها ریخته با عجله حراج کردند و مردمان بیناموس طهران، علی رئوس الاشهاد، آنها را خریدند و تشکر کردند: «الحمدلله عجب ارزان خریدیم!» مثلاً سجادهٔ ابریشمی و پشمی روی هم رنته یکی پنج تومان، کلیچهٔ ترمهٔ زنانه روی، هم یکی پنج تومان، غراموفون [گراموفون] سه تومان، ماشین تلفون سه تومان، تار دو قران. در سر یک قطعه فرش ده زرعی سربازان مابینشان منازعه کردند، در آخر آن فرش را بریده چهار قسمت کرده، هر یکی یک قسمت بردند. همشیرهٔ ظلالسلطان و عیال ظهیرالدوله هر دو عمهٔ شاه هستند. شلوارها و شلیتههایشان را سربازان در معبرها به دست گرفته حراج نمودند. وقتی که خانهٔ ظهیرالدوله را به توپ و تفنگ بستند، به قدر دوهزار نفر ریخته بنای تاراج گذاشتند. دختر ظهیرالدوله با دایهٔ خود در حمام مخصوص عمارت خودشان مشغول شست و شو و استحمام بود. گمان کردند که حمام نیز سرداب یا مخزن است. بر شدند، هر چه در جامهگان، فرش و لباس و غیره بود بردند. خانم با دایه، عور و برهنه، در میان دوهزار نفر
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/zeynalabdin-maragayi-3-urmiya-mektubu
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
در حالتی که مشغول ترتیب اوراق و تنظیم نمرههای سرانجام کار ابراهیمبیگ و نتیجه تعصب او بودم، یکی از دوستان صادق و محبان موافقاش از در داخل گشته، حالت مرا دیده و دانست که به چه کار مشغولم. بدون تأمل گفت: «باز این اوراق پریشان و تحریرات سرگردان که در روی میز ریخته و پاشیده چه چیز است و دیگر خیالت چیست؟»گفتم: «چیزی که عیان است چه حاجت به بیان.»
Xatimə, 3نصیحت سودمنداز جوانان ایرانی تربیت شدهٔ فرنگستان -چنانچه ذکرشان سبقت یافت- با وجود اینکه تربیت و تحصیل آنها برای وطن و برای اهل وطن ثمری نبخشیده و غیر از تکلم به لغت فرانسوی و غیره در ایشان بهره و چیزی از علوم نافعه مشاهده نگشته، بلکه از اکثر قوانین نیک فرنگ هم محروم و بیبهرهاند، بسیار دیده[ایم] برخیها[را] که در هنگام ملاقات بزرگ و کوچک «بنژور» گفته دست محبت به سوی ایشان فراز کرده[اند]، قاعدهشان هم این است که اگر رعایت آداب نسبت [به] آنها نشود آدم را خارج از تربیت بشمارند.
Xatimə, 4بازگو از نجد و از یاران نجددر خاتمهٔ جلد اول این سیاحتنامه، بنا به قول یک از دانشمندان وطن، مقالهای به عنوان «پولیتیک ایران چیست؟ کشتی دولت به کجا میرود؟ و خیالات دو همسایه که عبارت از پلنگ صحرا و نهنگ دریا باشند چه چیز است؟ و اصل و لُبِّ پولیتیک ایران در چه نقطه است؟» به تفصیل نگارش یافته.
Xatimə, 5پندنامهٔ یکی از ادبا که در خور این مقال بود(در این مقام مناسبت دیده نقل از حبلالمتین نمود)